18 dự án của Vingroup, Sun Group, Masterise được áp dụng cơ chế đặc biệt - rủi ro nghiêng về ai?
Phần lớn lợi ích nghiêng về các chủ đầu tư lớn khi được đảm bảo khả năng tiếp cận vốn vay, trong khi rủi ro thương mại và rủi ro tín dụng của các dự án có thời gian xây dựng kéo dài vẫn nằm ở phía ngân hàng cho vay - Chứng khoán Thiên Việt (TVS) nhận định.
Dự án APEC là một trong 18 dự án được cơ chế tín dụng riêng.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa ban hành văn bản số 5386/NHNN-TD, cho phép các ngân hàng thương mại loại trừ phần dư nợ phát sinh mới hàng năm của 18 dự án trọng điểm khỏi cách tính tăng trưởng tín dụng. Đây là các dự án theo kiến nghị của ba tập đoàn lớn: Vingroup, Sun Group và Công ty Hạ tầng Hàng không Masterise, phục vụ Hội nghị APEC 2027 cùng nhiều dự án hạ tầng, đô thị, du lịch khác - trong đó có mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc và Khu liên hợp thể thao quốc gia Rạch Chiếc.
Room tín dụng là "hạn mức" mà NHNN giao cho mỗi ngân hàng để kiểm soát tổng lượng vốn bơm ra nền kinh tế mỗi năm. Khi một dự án được đưa vào danh sách đặc biệt này, phần tiền ngân hàng cho vay vào dự án đó sẽ không bị tính vào hạn mức chung, đồng nghĩa ngân hàng vẫn còn "chỗ trống" để cho vay thêm các khách hàng khác. Tổng nhu cầu vốn của 18 dự án vào khoảng 752.000 tỷ đồng, riêng năm 2026 cần giải ngân khoảng 210.000 tỷ đồng - tương đương 7% tổng tín dụng tăng thêm của toàn hệ thống ngân hàng trong năm.
Theo TVS, cơ chế này giúp các chủ đầu tư tiếp cận vốn vay thuận lợi hơn, không bị giới hạn bởi hạn mức tín dụng của ngân hàng. Tuy nhiên, công ty chứng khoán này lưu ý rằng lợi ích chủ yếu rơi vào tay các tập đoàn lớn, còn rủi ro thực chất vẫn nằm ở phía ngân hàng cho vay - cả về rủi ro tín dụng và rủi ro thương mại liên quan đến thời gian xây dựng kéo dài của các dự án quy mô lớn.
Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế đặc biệt này chỉ "cởi trói" về hạn mức tăng trưởng tín dụng, còn hai chỉ tiêu an toàn quan trọng khác vẫn phải tuân thủ bình thường như các dự án khác.
Thứ nhất là tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn (SMLR) - quy định nhằm tránh tình trạng ngân hàng dùng quá nhiều tiền gửi ngắn hạn để cho vay những khoản vay dài hạn, dễ gây rủi ro thanh khoản. Trên thực tế, NHNN cũng đã nới tỷ lệ này theo Thông tư tư 25/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ 1/7/2026.
Thứ hai là giới hạn cấp tín dụng cho một khách hàng - được xử lý thông qua hình thức cho vay hợp vốn (nhiều ngân hàng cùng góp vốn cho một dự án), phần vượt giới hạn phải báo cáo NHNN để trình Thủ tướng phê duyệt.
TVS cũng cảnh báo về rủi ro tập trung tín dụng: khi một lượng vốn lớn được dồn vào một số ít tập đoàn, mức độ rủi ro của các ngân hàng tài trợ sẽ phụ thuộc nhiều vào "bộ đệm" dự phòng nợ xấu của từng ngân hàng. Hiện tại, khả năng chống chịu rủi ro giữa các ngân hàng đang phân hóa rõ rệt: nhóm có tỷ lệ bao phủ nợ xấu cao như Vietcombank (178%) và VietinBank (167%) ở vị thế an toàn hơn nhiều so với nhóm chỉ ở mức 43-53%.
Nhìn chung, TVS giữ quan điểm trung lập với ngành ngân hàng, cho rằng cơ chế hỗ trợ 18 dự án trọng điểm tuy mở thêm dư địa tăng trưởng tín dụng nhưng chưa giải quyết được hai vấn đề cốt lõi mà ngành đang đối mặt: chi phí vốn cao do mất cân đối kỳ hạn giữa huy động và tín dụng, cùng với chất lượng tài sản. Thậm chí, việc dồn vốn lớn vào một số chủ đầu tư còn làm phát sinh thêm rủi ro tập trung mà các ngân hàng cho vay cần đặc biệt lưu tâm trong thời gian tới.
Phan Trang