24 tỷ USD - nguồn vốn đang bị lãng quên
Chỉ khoảng 20% trong gần 1 triệu doanh nghiệp tại Việt Nam tiếp cận được vốn tín dụng chính thức. Theo bà Phạm Thị Thanh Huyền, Giám đốc Chương trình Phát triển Cơ sở hạ tầng ngành tài chính tại Việt Nam, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), thuộc Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG), để giải bài toán vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Việt Nam cần mở rộng các kênh dẫn vốn ngoài ngân hàng, trong đó tài trợ chuỗi cung ứng còn nhiều dư địa phát triển.
Phát biểu tại Diễn đàn "Công nghiệp hỗ trợ trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu: Định vị chiến lược và giải pháp phát triển cho doanh nghiệp" tại TP.HCM chiều 2/7, bà Huyền cho biết khả năng tiếp cận vốn vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bà Phạm Thị Thanh Huyền, Giám đốc Chương trình Phát triển Cơ sở hạ tầng ngành tài chính tại Việt Nam, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), thuộc Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG), trong một sự kiện gần đây. Ảnh: VMC.
"Trong gần 1 triệu doanh nghiệp hiện nay, chỉ khoảng 20% có thể tiếp cận vốn chính thức. Khi cần vốn, doanh nghiệp thường nghĩ ngay đến ngân hàng. Tuy nhiên, ngân hàng sẽ yêu cầu tài sản bảo đảm như nhà hoặc đất, trong khi phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa lại không có các tài sản này", bà Huyền nói.
Theo bà, để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, việc mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Một trong những giải pháp hiệu quả là tài trợ chuỗi cung ứng (Supply Chain Finance).
"Tại Việt Nam, nhiều ngân hàng đã bắt đầu triển khai sản phẩm tài trợ chuỗi cung ứng. Khi doanh nghiệp tham gia chuỗi, doanh nghiệp đầu chuỗi hoặc bên mua sẽ trở thành cầu nối giúp các nhà cung ứng tiếp cận nguồn tài chính. Nếu xây dựng được một hệ sinh thái tài trợ chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm một kênh huy động vốn rất quan trọng", bà nhận định.
Khoảng trống tài chính lên tới 24 tỷ USD
Tuy nhiên, theo đại diện IFC, chỉ dựa vào hệ thống ngân hàng sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp.
Dẫn nghiên cứu của IFC, bà Huyền cho biết khoảng trống tài chính dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam hiện lên tới 24 tỷ USD.
"Liệu các ngân hàng có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu này hay không? Câu trả lời là không", bà nói.
Theo thông lệ quốc tế, hệ thống tài chính không chỉ bao gồm ngân hàng mà còn có các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi (Non-Deposit Taking Lenders). Đây là nhóm tổ chức chuyên cung cấp tín dụng cho những doanh nghiệp chưa đủ điều kiện vay vốn ngân hàng.
Trong khi Trung Quốc có khoảng 50.000 tổ chức loại này, thì tại Việt Nam gần như chưa hình thành thị trường này. Hiện cả nước chỉ có 16 công ty tài chính tiêu dùng, trong đó chỉ 2 công ty tài chính tổng hợp được phép cho vay doanh nghiệp. Theo bà Huyền, đây là khoảng trống chính sách cần sớm được lấp đầy.
"Từ góc độ thể chế, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi. Đây sẽ là một kênh dẫn vốn quan trọng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa", bà đề xuất.
Cho thuê tài chính và thị trường nợ là hai kênh vốn còn bỏ ngỏ
Ngoài tài trợ chuỗi cung ứng, bà Huyền cũng cho rằng cho thuê tài chính (financial leasing) là một công cụ rất phù hợp với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng của khối FDI. Theo bà, mô hình này kết nối ba bên gồm nhà cung cấp thiết bị, doanh nghiệp sử dụng thiết bị và đơn vị tài trợ vốn, giúp doanh nghiệp có thể đầu tư máy móc mà không phải bỏ ra toàn bộ vốn ban đầu.
Bên cạnh đó, bà cũng nhấn mạnh Việt Nam cần quan tâm hơn tới thị trường nợ thay vì chỉ tập trung vào trái phiếu và chứng khoán. "Khi doanh nghiệp bán hàng cho các doanh nghiệp FDI, họ sẽ hình thành các khoản phải thu. Nếu có thể chứng khoán hóa các khoản phải thu hoặc xây dựng một sàn giao dịch dành cho loại tài sản này, doanh nghiệp sẽ có thêm một kênh tiếp cận vốn rất hiệu quả", bà phân tích.
Cần phát triển các dịch vụ hỗ trợ ngành ngân hàng
Theo chuyên gia IFC, để nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, Việt Nam cũng cần phát triển mạnh hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ ngành tài chính.
Trong đó, bà đặc biệt nhấn mạnh vai trò của các doanh nghiệp cung cấp dữ liệu, phân tích dữ liệu, chấm điểm tín dụng, quản lý tài sản bảo đảm và bảo hiểm tín dụng thương mại.
"Nhiều doanh nghiệp nhỏ mới vay vốn vài năm nên lịch sử tín dụng còn hạn chế. Nếu có các tổ chức độc lập cung cấp dữ liệu, phân tích và chấm điểm tín dụng cho doanh nghiệp, các ngân hàng sẽ có thêm cơ sở để đánh giá rủi ro và mở rộng khả năng cấp tín dụng", bà Huyền cho biết.
Theo bà, khi nhiều kênh dẫn vốn cùng được phát triển, từ ngân hàng, tài trợ chuỗi cung ứng, cho thuê tài chính đến thị trường nợ và các tổ chức tài chính phi ngân hàng, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận vốn hơn, qua đó nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thế Trần