Biến động tỷ giá trong vòng xoáy địa chính trị: Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần “lá chắn” nào?

Vừa qua, tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 - Lần thứ I "Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?"do Báo Người Lao Động tổ chức, nhiều chuyên gia kinh tế, doanh nghiệp và tổ chức tài chính đã cùng nhìn nhận về những thay đổi sâu sắc của môi trường kinh doanh toàn cầu. Một trong những điểm được nhấn mạnh là tác động ngày càng rõ nét của địa chính trị đến chi phí, chuỗi cung ứng và đặc biệt là dòng tiền của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm thị trường và mở rộng đơn hàng vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng, song song với một câu hỏi: doanh nghiệp sẽ quản trị dòng tiền và rủi ro tài chính như thế nào để phát triển bền vững trong môi trường nhiều biến số.

Tỷ giá: từ yếu tố phụ trở thành rủi ro trung tâm

Phát biểu tại diễn đàn, ông Huỳnh Duy Sang – Giám đốc Khối Thị trường Tài chính ACB – cho rằng làn sóng biến động hiện nay có sự khác biệt rõ rệt so với các giai đoạn trước. Nếu như năm 2022, cú sốc giá dầu có thể hạ nhiệt tương đối nhanh nhờ chuỗi logistics không bị gián đoạn nghiêm trọng, thì hiện nay bức tranh đã phức tạp hơn.

Giá năng lượng tăng nhanh, cùng với những gián đoạn tại các điểm trung chuyển chiến lược như eo biển Hormuz, đang tạo ra áp lực kép lên chi phí vận tải và dòng chảy thương mại toàn cầu. Đồng thời, việc hạ tầng năng lượng tại Trung Đông bị ảnh hưởng khiến khả năng phục hồi nguồn cung có thể kéo dài.

Trong bối cảnh đó, tỷ giá không còn là yếu tố mang tính "kỹ thuật" hay phụ trợ, mà đang trở thành một trong những biến số rủi ro trung tâm đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

"Khi chi phí logistics và năng lượng tăng, áp lực lên tỷ giá là điều khó tránh khỏi. Nhiều doanh nghiệp có thể vẫn có lãi ở khâu sản xuất – kinh doanh, nhưng lợi nhuận bị bào mòn do biến động tỷ giá giữa thời điểm ký hợp đồng và thời điểm thanh toán", ông Sang nhận định.

Khi "chịu đựng biến động" không còn là lựa chọn

Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, khả năng hấp thụ các cú sốc tài chính thường có giới hạn. Trong bối cảnh biến động có xu hướng kéo dài, theo đại diện ACB, cách tiếp cận bị động – chấp nhận rủi ro – không còn phù hợp.

Thay vào đó, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy "dự đoán thị trường" sang tư duy "chủ động quản trị rủi ro", trong đó rủi ro tỷ giá cần được nhìn nhận như một phần cấu thành của chiến lược tài chính.

"Điều quan trọng là phải nhận diện đúng yếu tố đang tạo ra rủi ro. Doanh nghiệp không thể kiểm soát diễn biến thị trường, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát cách mình ứng phó với rủi ro", ông Sang nhấn mạnh.

Theo đó, dòng tiền cần được xem là một yếu tố chiến lược, song hành cùng sản xuất và thị trường đầu ra. Vai trò của ngân hàng cũng từ đó dịch chuyển – không chỉ là cung cấp vốn, mà là đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc xây dựng 'lá chắn' tài chính phù hợp.

Định trước tỷ giá – "lá chắn" cho dòng tiền và lợi nhuận

Một trong những hướng tiếp cận được các chuyên gia đề cập là chủ động phòng vệ rủi ro tỷ giá thông qua các công cụ tài chính phù hợp, thay vì để doanh thu, chi phí phụ thuộc hoàn toàn vào biến động thị trường.

Theo ông Sang, cách tiếp cận này được triển khai theo nhiều lớp. Trước hết là chốt trước tỷ giá và giảm áp lực chi phí thông qua lãi suất ưu đãi thấp hơn khoảng 1–2 điểm phần trăm hay các chương trình ưu đãi tỷ giá. Tuy nhiên, tối ưu chi phí chỉ là bước đầu. Trọng tâm là giúp doanh nghiệp chủ động phòng vệ trước biến động thông qua tư vấn thị trường, hỗ trợ lựa chọn thời điểm giao dịch và tiếp cận các công cụ bảo hiểm rủi ro tỷ giá, lãi suất phù hợp.

Đặc biệt, việc chốt trước tỷ giá cho các nghĩa vụ thanh toán hoặc nhận ngoại tệ trong tương lai giúp doanh nghiệp:

- Ổn định giá vốn nhập khẩu trong bối cảnh chi phí quốc tế biến động

- Bảo toàn doanh thu xuất khẩu, hạn chế rủi ro do lệch pha thanh toán

- Chủ động lập kế hoạch tài chính, lợi nhuận và dòng tiền

Đây không phải là cách để "dự báo đúng thị trường", mà là cách để xác định trước kết quả, ngay cả khi kịch bản thị trường diễn biến không như kỳ vọng.

Định trước tỷ giá – Vững bền lợi nhuận – theo ông Sang, đó chính là triết lý cốt lõi của quản trị rủi ro tỷ giá trong giai đoạn hiện nay.

Xây dựng "lá chắn" cho dòng tiền trước biến động

Nếu quản trị rủi ro tỷ giá là yêu cầu mang tính chiến lược, thì việc tối ưu chi phí ngoại tệ, mở rộng thị trường xuất nhập khẩu và đa dạng hóa đồng tiền giao dịch chính là những bước đi cụ thể trong vận hành hằng ngày của doanh nghiệp. Xuất phát từ cách tiếp cận đó, ACB triển khai các chương trình như "Tỷ giá cạnh tranh – Đồng hành xuất khẩu" - với mức ưu đãi tỷ giá lên đến 150 điểm (mỗi điểm tương đương 1 đơn vị tỷ giá niêm yết), áp dụng cho nhiều ngoại tệ như USD, EUR, AUD, CAD, SGD, JPY, … và "Thanh toán biên mậu siêu tốc" nhằm mở rộng thị trường Trung Quốc, bổ sung giải pháp thanh toán và nhận thanh toán bằng đồng Nhân dân tệ cho hoạt động giao thương biên mậu đường bộ với Bộ Tứ Toàn Diện. Những giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tức thời, mà còn đồng hành hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng linh hoạt với thị trường xuất nhập khẩu trọng điểm và chủ động hơn trong việc sử dụng các đồng tiền giao dịch. 

Để tìm hiểu thêm về giải pháp bảo vệ cho doanh nghiệp trước biến động tỷ giá của ACB, khách hàng tham khảo Tại đây hoặc đến các Chi nhánh/Phòng giao dịch ACB gần nhất hay Contact Center 24/7: 028 38 247 247.

Kim Ngân