BizExplained: Phép màu giúp EVN xoá lỗ, ôm 150.000 tỷ gửi ngân hàng

EVN vừa công bố lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ hơn 50.500 tỷ đồng trong năm 2025, gấp 7 lần kết quả năm trước. Con số này ngay lập tức làm dấy lên nhiều tranh luận, từ câu chuyện giá điện đến việc tập đoàn nắm giữ lượng tiền gửi ngân hàng lên tới hơn 132.400 tỷ đồng. 

Trong chương trình BizExplained, bà Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc Cafebiz đã bóc tách báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất đầu tiên của EVN năm 2025, từ đó hé lộ bức tranh lợi nhuận của tập đoàn này phức tạp hơn nhiều so với nhận định đơn thuần rằng "bán điện đắt nên lãi lớn".

Lợi nhuận hơn 50.500 tỷ đồng là khoản lợi nhuận nào?

Báo cáo tài chính hợp nhất, EVN ghi nhận lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ hơn 50.500 tỷ đồng trong năm 2025.

Đây là chỉ tiêu phản ánh phần lợi nhuận thực sự thuộc về EVN sau khi đã loại trừ lợi ích của các cổ đông không kiểm soát tại các công ty con.

Do EVN là một tập đoàn với nhiều công ty thành viên, trong đó có những doanh nghiệp EVN sở hữu 100% vốn nhưng cũng có những đơn vị chỉ nắm tỷ lệ chi phối, chẳng hạn 51%. Trong trường hợp một công ty con có 49% vốn thuộc về các cổ đông khác, phần lợi nhuận tương ứng với 49% này sẽ không được tính vào lợi nhuận thuộc về cổ đông công ty mẹ. Đây là nguyên tắc hợp nhất báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. 

So với năm 2024, lợi nhuận của EVN năm 2025 tăng gấp 7 lần. Xét về giá trị tuyệt đối, lợi nhuận tăng thêm gần 43.300 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự cải thiện mạnh của lợi nhuận gộp - phần chênh lệch giữa doanh thu và giá vốn hàng bán.

Trong năm 2025, doanh thu của EVN tăng 11%, trong khi giá vốn chỉ tăng 3%. Điều này giúp lợi nhuận gộp tăng thêm gần 46.700 tỷ đồng, trở thành động lực chính kéo lợi nhuận cả tập đoàn đi lên.

Theo bà Minh Thư, có hai nguyên nhân quan trọng khiến giá vốn tăng chậm hơn doanh thu trong năm vừa qua.

Thứ nhất, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất điện, đặc biệt là than, đã duy trì ở vùng giá thấp trong năm 2025 sau giai đoạn tăng nóng của các năm 2022-2023.

Thứ hai, theo thuyết minh báo cáo tài chính, EVN chưa ghi nhận chi phí phải trả đối với phần chênh lệch tỷ giá phát sinh tại các nhà máy điện, bao gồm phần còn lại của năm 2021 và giai đoạn từ năm 2022 đến nay.

Hai yếu tố này góp phần đáng kể giúp giá vốn tăng chậm hơn doanh thu, qua đó tạo ra mức tăng trưởng lợi nhuận đột biến trong năm vừa qua.

"Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa các thuận lợi về giá nguyên liệu hoặc cách thức ghi nhận chi phí có thể không còn duy trì trong năm 2026 và các năm tiếp theo. Vì vậy, việc EVN tiếp tục đạt được mức lợi nhuận tương tự sẽ là thách thức không nhỏ", bà Thư nhấn mạnh. 

EVN có thực sự đang "thừa tiền"?

Một điểm đáng chú ý khác trên báo cáo tài chính là quy mô tiền gửi ngân hàng rất lớn của EVN.

Tính đến cuối năm 2025, tập đoàn có gần 132.400 tỷ đồng tiền gửi, chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn. Ngoài ra còn có hơn 20.000 tỷ đồng tiền mặt, tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi dưới 3 tháng. Tổng cộng, hai khoản mục này đạt khoảng 152.400 tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo bà Minh Thư, con số trên không đồng nghĩa EVN đang dư thừa tiền mặt. Cùng thời điểm, tập đoàn ghi nhận gần 341.300 tỷ đồng vay nợ, trong đó có khoảng 47.600 tỷ đồng đến hạn phải thanh toán trong năm 2026.

Về nguyên tắc, số dư tiền mặt và tiền gửi trên báo cáo tài chính là số liệu hợp nhất của toàn tập đoàn, bao gồm công ty mẹ và tất cả các công ty con.

Với quy mô hoạt động rất lớn, các đơn vị trong tập đoàn luôn phải duy trì lượng tiền nhất định để phục vụ nhu cầu vận hành thường xuyên như mua nhiên liệu, thanh toán hàng hóa, trả lương và nhiều chi phí khác.

Trong quản trị dòng tiền doanh nghiệp, tiền phục vụ nhu cầu chi tiêu ngắn hạn thường được duy trì dưới dạng tiền mặt, tiền gửi không kỳ hạn hoặc tiền gửi ngắn hạn dưới 3 tháng nhằm đảm bảo tính thanh khoản cao.

Đối với phần tiền tạm thời chưa sử dụng đến, doanh nghiệp thường gửi có kỳ hạn để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn thay vì để nằm yên trong tài khoản gần như không sinh lãi.

Nhờ chiến lược quản lý dòng tiền này, đặc biệt trong bối cảnh lãi suất ngân hàng tăng cao vào cuối năm 2025, EVN đã thu về hơn 3.000 tỷ đồng tiền lãi từ tiền gửi, tăng khoảng 1,5 lần so với năm 2024.

Nhìn tổng thể, mức lợi nhuận hơn 50.500 tỷ đồng của EVN trong năm 2025 chủ yếu đến từ hai yếu tố: giá than đầu vào duy trì ở vùng thấp và việc chưa ghi nhận đầy đủ một số chi phí liên quan đến chênh lệch tỷ giá tại các nhà máy điện.

Trong khi đó, lượng tiền gửi ngân hàng lớn không phản ánh việc EVN dư thừa vốn, mà chủ yếu là kết quả của hoạt động quản trị dòng tiền trong một tập đoàn có quy mô tài sản, doanh thu và nhu cầu thanh toán rất lớn. Nhờ tối ưu dòng tiền, EVN đã thu được khoản lãi tiền gửi đáng kể trong năm qua, song áp lực nợ vay của tập đoàn vẫn ở mức hàng trăm nghìn tỷ đồng.

Phan Trang