Cách Trung Quốc điều phối dòng chảy dầu mỏ toàn cầu

Căng thẳng Trung Đông đã gây ra cú sốc cung lớn nhất trong lịch sử ngành dầu mỏ. Thế nhưng, ngay cả khi xung đột leo thang nhất, giá dầu chưa bao giờ chạm mốc 150 USD/thùng như dự báo của nhiều nhà phân tích. Có được điều này là nhờ sự can thiệp của một số chính phủ, trong đó có Trung Quốc.

Ngay sau khi 14 triệu thùng dầu thô mỗi ngày mắc kẹt bên trong Vùng Vịnh, giới lãnh đạo Abu Dhabi và Riyadh đã lập tức điều hướng 5 triệu thùng/ngày thông qua các đường ống vòng qua eo biển. Giới chức tại Washington và Tokyo cũng xả kỷ lục 2 triệu thùng/ngày từ quỹ dự trữ khẩn cấp; trong khi chính sách phân phối năng lượng do nhà nước quản lý cắt giảm được một phần nhu cầu.

Từ tháng 2 đến tháng 6, Trung Quốc đã cắt giảm tới một nửa lượng dầu thô nhập khẩu, tương đương 5,5 triệu thùng/ngày - con số mà theo các chuyên gia đánh giá là đủ để kéo giá dầu Brent (chuẩn tham chiếu toàn cầu) giảm ít nhất 30 USD/thùng. Mức giảm này chiếm hơn một nửa tổng sụt giảm của thế giới trong các đợt phong tỏa vì COVID-19, thời điểm nhu cầu toàn cầu lao dốc 9 triệu thùng/ngày.

Khác với giai đoạn đại dịch khi kinh tế thế giới rơi vào suy thoái, GDP của Trung Quốc vẫn tăng trưởng ổn định. Quốc gia này cắt giảm mua dầu thô ngoại không phải vì nền kinh tế đang gặp tổn thương.

Khả năng bật/tắt nhu cầu dầu mỏ gần như không tốn chi phí kinh tế này cho phép quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới điều phối giá cả theo cách mà Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và các đồng minh từ lâu vẫn làm. Trong bối cảnh liên minh này bị suy yếu, quyền lực thị trường của Trung Quốc đang gia tăng mạnh mẽ. Đúng như lãnh đạo một tập đoàn giao dịch dầu mỏ nhận định: "Trung Quốc chính là OPEC mới".

Không giống như khối OPEC+ đòi hỏi sự đồng thuận của 21 quốc gia cho mỗi quyết định, các nhà hoạch định chính sách tại Bắc Kinh có thể hành động đơn phương và điều hướng thị trường năng lượng thông qua ba công cụ chính.

Dự trữ và xuất khẩu

Công cụ đầu tiên là dự trữ dầu mỏ quốc gia. Trong 12 tháng tính đến đầu năm 2026, khi nguồn cung dư thừa đè nặng lên giá dầu thô, Trung Quốc đã nhanh tay gom 200 triệu thùng với giá rẻ, lấp đầy kho dự trữ vốn đã rất dồi dào ở mức 1 tỷ thùng.

Giới giao dịch ước tính các đợt mua gom của Trung Quốc có thể đã cộng thêm từ 10 đến 20 USD vào giá mỗi thùng dầu toàn cầu trước khi xung đột Iran bùng nổ. Trong số 11,6 triệu thùng/ngày mà Trung Quốc nhập khẩu vào tháng 2, có tới 1 triệu thùng/ngày là lượng mua vượt mức mà họ có thể dễ dàng cắt giảm sau đó bằng cách ngừng tích trữ.

Ngay khi các chuyến hàng cuối cùng từ Vùng Vịnh cập cảng vào cuối tháng 4, Trung Quốc bắt đầu xả bớt các kho dự trữ đang đầy ắp này. Theo công ty dữ liệu Vortexa, tính đến tháng 7, lượng tồn kho của nước này đã giảm 70 triệu thùng. Trung Quốc đã rút tổng cộng khoảng 150 triệu thùng trong 3 tháng đó, tương đương 1,5 triệu thùng/ngày.

Tom Reed từ cơ quan định giá Argus Media lưu ý rằng các nhà lọc dầu thường phải bù đắp lại lượng dầu đã xả trong vòng một tháng. Nhưng vì những doanh nghiệp này thuộc sở hữu nhà nước, và nhà nước có quyền trưng dụng kho thương mại, một ngoại lệ có lẽ đã được áp dụng. Emma Li từ Vortexa nhận định Trung Quốc có thể duy trì đà xả kho này thêm 4 tháng nữa trước khi giới lãnh đạo Bắc Kinh bắt đầu lo ngại về mức tồn kho quá thấp.

Công cụ thứ hai của các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc là kiểm soát xuất khẩu. Với tư cách là quốc gia lọc dầu lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc thường là nhà cung cấp nhiên liệu lớn cho các nước láng giềng Châu Á. Tuy nhiên, vào tháng 3, chính phủ đã ra lệnh cho các nhà  máy lọc dầu trong nước ngừng ký hợp đồng xuất khẩu mới và hủy bỏ nhiều hợp đồng đã thỏa thuận. Từ tháng 2 đến tháng 4, xuất khẩu sản phẩm tinh chế của Trung Quốc đã giảm gần một nửa xuống còn 430.000 thùng/ngày.

Thắt chặt bán ra nước ngoài giúp Trung Quốc giữ lại nhiều sản lượng lọc dầu hơn cho tiêu dùng nội địa. Quyết định này cũng cho phép các nhà máy chuyển một phần dầu thô vốn dùng làm hàng xuất khẩu sang sản xuất các mặt hàng thiết yếu khác mà Trung Quốc thường phải nhập từ Vùng Vịnh, chẳng hạn như naphtha và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG).

Cắt giảm nhu cầu nội địa và "lớp đệm" hạ nhiệt

Tuy nhiên, tồn kho dồi dào và hạn chế xuất khẩu vẫn chưa đủ để giải thích cho đợt giảm nhập khẩu khổng lồ của Trung Quốc. Chính phủ Trung Quốc còn kích hoạt công cụ thứ ba: kiềm chế nhu cầu trong nước. Vào tháng 6, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã chế biến ít hơn 2,7 triệu thùng dầu thô/ngày so với một năm trước đó. Sản lượng xăng giảm 14%; trong khi sản lượng dầu diesel và nhiên liệu bay đều thu hẹp 21%.

Đi sâu vào chi tiết, mức tiêu thụ nhiên liệu động cơ tại Trung Quốc đã sụt giảm mạnh. Khi chính quyền cho phép giá nhiên liệu tăng, nhiều người dân đô thị đã ngừng lái xe đi làm, chuyển sang đi tàu điện ngầm, xe đạp hoặc taxi (vốn phần lớn chạy bằng điện). Trong kỳ nghỉ lễ kéo dài một tuần vào tháng 5, lượng sạc xe điện dọc theo các đường cao tốc đã tăng gần 55% so với năm trước.

Ngành hóa dầu của Trung Quốc cũng đang thích ứng với hoàn cảnh thắt chặt. Khi thiếu hụt nguồn nguyên liệu từ Vùng Vịnh, các công ty hóa dầu đã tìm ra giải pháp sản xuất một số loại polymer bằng cách sử dụng than đá và ethane (một phụ phẩm dạng khí của quá trình lọc dầu).

Tác động tổng thể của chính sách "thắt lưng buộc bụng" này lên nền kinh tế Trung Quốc nhìn chung vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Nhiều năm đầu tư của nhà nước vào năng lượng tái tạo và giao thông xanh đã giúp hệ thống năng lượng trở nên linh hoạt hơn. Những lớp đệm này giải thích vì sao giá sản xuất không tăng vọt và giá tiêu dùng vẫn được kiểm soát.

Mặc dù GDP quý II tăng trưởng 4,3% (mức chậm nhất kể từ cuối năm 2022), điều này xuất phát nhiều hơn từ sự yếu kém của dòng vốn đầu tư và khủng hoảng bất động sản chứ không phải do thiếu hụt dầu mỏ.

Theo: The Economist

Vũ Anh