CEO ngành xe ở Thái Lan: 'Người Nhật đang rất hoang mang, muốn tồn tại phải hợp tác với Trung Quốc'

"Ba năm trước, khi xe Trung Quốc vào Thái Lan, ai cũng nói đó là đồ bỏ đi. Nhưng bây giờ thì không còn như vậy nữa."

Đó là nhận định của ông Yeap Swee Chuan, nhà sáng lập kiêm CEO Aapico Hitech - nhà sản xuất phụ tùng ô tô niêm yết lớn nhất Thái Lan - trong cuộc phỏng vấn với Nikkei Asia. Theo vị doanh nhân 78 tuổi, lợi thế về chi phí và công nghệ của các hãng xe điện Trung Quốc đang buộc toàn bộ ngành công nghiệp ô tô phải thay đổi.

"Người Nhật đang rất hoang mang. Về lâu dài, muốn tồn tại, các hãng xe sẽ cần hợp tác chặt chẽ hơn với Trung Quốc. Sẽ rất khó để ngăn cản họ", ông Yeap nhận định.

Theo ông Yeap, những gì đang diễn ra tại Thái Lan chỉ là sự khởi đầu của một cuộc tái cấu trúc lớn hơn trên phạm vi toàn cầu.

Trong nhiều thập kỷ, Thái Lan được xem là "Detroit của châu Á", với ngành ô tô đóng góp khoảng 12% GDP và thị trường gần như do các hãng xe Nhật Bản thống trị. Tuy nhiên, chỉ trong khoảng ba năm, sự xuất hiện của các hãng xe điện Trung Quốc đã làm thay đổi đáng kể cục diện.

Năm 2025, Thái Lan tiêu thụ 621.166 ô tô, trong đó có 121.962 xe điện, tăng 8,6% so với năm 2024 và là năm đầu tiên doanh số tăng trở lại sau ba năm suy giảm. 

Tuy nhiên, quy mô thị trường vẫn chưa bằng một nửa mức kỷ lục 1,43 triệu xe đạt được vào năm 2012. Trong khi đó, sản lượng ô tô trong nước cũng giảm mạnh từ 2,46 triệu xe năm 2013 xuống còn 1,45 triệu xe vào năm ngoái.

Theo CEO Aapico, ngoài những khó khăn nội tại như bất ổn chính trị, tăng trưởng kinh tế chậm và nợ hộ gia đình cao, sự trỗi dậy của xe điện Trung Quốc đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với toàn ngành.

Ông cho rằng, lợi thế lớn nhất của các doanh nghiệp Trung Quốc nằm ở việc họ phát triển sản phẩm xoay quanh xe điện ngay từ đầu, thay vì chuyển đổi từ nền tảng xe động cơ đốt trong.

"Họ chắc chắn sẽ thắng cuộc chiến này. Các hãng xe châu Âu hay Nhật Bản đều suy nghĩ theo tư duy xe động cơ đốt trong. Người Trung Quốc thì chỉ nghĩ đến xe điện", ông Yeap khẳng định.

Theo dữ liệu của Mobility Global được ông Yeap dẫn lại, thị phần của các hãng xe Trung Quốc trên thị trường toàn cầu đã tăng gấp đôi trong vòng một thập kỷ, đạt 25% vào năm 2025. Trong cùng giai đoạn, thị phần của các nhà sản xuất Nhật Bản giảm xuống còn 26%, chỉ còn nhỉnh hơn Trung Quốc đúng 1 điểm phần trăm.

Ông cũng dự báo cơ cấu thị trường ô tô trong tương lai sẽ thay đổi mạnh, khi khoảng 1/3 doanh số toàn cầu là xe động cơ đốt trong, 1/3 là xe điện thuần túy và phần còn lại là các dòng xe hybrid.

Theo số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số xe điện toàn cầu đã tăng thêm khoảng 3,5 triệu xe mỗi năm trong 5 năm liên tiếp tính đến năm 2025. Cơ quan này cũng ước tính rằng xe điện hiện chiếm khoảng 5% tổng số xe ô tô toàn cầu.

Riêng tại Đông Nam Á, tốc độ chuyển đổi diễn ra rất nhanh.

Ở Indonesia, tỷ trọng xe điện trong tổng doanh số đã tăng từ 0% lên 15% chỉ sau khoảng 5 năm. Tại Thái Lan, con số này tăng từ 1% lên 23% trong cùng giai đoạn.

Theo ông Yeap, chính những con số này khiến các nhà cung ứng linh kiện không còn nhiều lựa chọn ngoài việc thay đổi chiến lược.

Hiện 97% sản lượng của Aapico vẫn phục vụ các hãng xe ngoài Trung Quốc. Tuy nhiên, tỷ lệ này đã giảm so với mức gần 100% của ba năm trước.

"Điều chúng tôi đang làm hiện nay là tích cực tìm kiếm các công ty Trung Quốc để hợp tác. Nhà máy của chúng tôi đã có sẵn, đất đai cũng đã được đầu tư từ trước. Khi họ đến, họ sẽ làm việc với chúng tôi”, ông Yeap cho hay.

Aapico hiện có 52 công ty con và công ty liên kết, trong đó 32 đơn vị hoạt động tại Thái Lan và 20 ở nước ngoài. Doanh thu từ thị trường quốc tế chiếm 47,6% tổng doanh thu của tập đoàn trong năm 2025. Công ty hiện cũng là nhà cung cấp linh kiện cho nhiều hãng xe, trong đó có VinFast.

Nhờ mở rộng sang Trung Quốc từ năm 2004, Aapico đã thiết lập quan hệ với nhiều doanh nghiệp nước này từ khá sớm. Năm 2023, công ty mua 60% cổ phần trong liên doanh sản xuất phụ tùng với Proton tại Malaysia - hãng xe mà Geely hiện nắm 49,9% cổ phần. Ngoài ra, Aapico cũng đã hợp tác với Changan để nội địa hóa sản xuất linh kiện xe điện tại Thái Lan.

Tuy nhiên, chính Aapico cũng không tránh khỏi sức ép cạnh tranh.

Lợi nhuận ròng của doanh nghiệp giảm từ 1,6 tỷ baht năm 2023 xuống 747 triệu baht năm 2024 và tiếp tục giảm còn 731 triệu baht trong năm 2025. Doanh thu tại thị trường Thái Lan lao dốc 26,6%, từ 18,7 tỷ baht xuống còn 13,7 tỷ baht, trong khi doanh thu từ hoạt động ở nước ngoài tăng từ 11,7 tỷ baht lên 12,5 tỷ baht. Quý I/2026, Aapico ghi nhận lợi nhuận ròng 314 triệu baht.

Ông Yeap chia sẻ, đầu tư của các doanh nghiệp Trung Quốc mang lại vốn, việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng đồng thời cũng tạo sức ép rất lớn đối với các doanh nghiệp nội địa.

Theo vị CEO, trong bối cảnh ngành ô tô toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng nhất trong nhiều thập kỷ, các doanh nghiệp sẽ phải lựa chọn giữa việc thích nghi với xu hướng mới hoặc chấp nhận bị bỏ lại phía sau.

Đức Minh