Chất lượng tài sản các ngân hàng suy giảm trên diện rộng

VIS Rating cho biết nợ xấu toàn ngành tăng lên 2,3% trong 9 tháng đầu năm 2026, khi chi phí vay vốn ở mức cao làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng. Trong quý 3, tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm 4 điểm phần trăm, xuống còn 75%.


Mặt bằng lãi suất cao đang kéo theo nhiều áp lực lên ngành ngân hàng trong năm 2026. Trong báo cáo phân tích mới đây, VIS Rating cho rằng nền tảng tín nhiệm của ngành đã suy giảm nhẹ. Điều kiện nguồn vốn thắt chặt, chi phí tăng và áp lực dòng tiền do căng thẳng địa chính trị làm giảm khả năng trả nợ của khách hàng, qua đó đẩy rủi ro tài sản và chi phí tín dụng toàn ngành đi lên. Các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ là nhóm chịu sức ép lớn hơn các nhóm khác.

Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành tăng lên 2,3% trong 9 tháng đầu năm, từ mức 2,2% cuối tháng 6. Theo VIS Rating, chi phí vay vốn và chi phí hoạt động tăng đã làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Chất lượng tài sản suy giảm trên diện rộng, đặc biệt ở các ngân hàng quy mô vừa như VIB, OCB, MSB, TPB và EIB, cũng như ở các ngân hàng nhỏ như ABB, PGB, VBB và BAB. Những nhóm này có tỷ trọng dư nợ lớn hơn đối với khách hàng cá nhân và SME dễ bị tổn thương.

Các ngân hàng lớn cũng không nằm ngoài xu hướng này. Nợ xấu tại TCB, ACB, STB, HDB, BID và VCB tăng bình quân 14 điểm cơ bản so với quý trước, chủ yếu đến từ cho vay mua nhà, cho vay tiêu dùng và dư nợ SME trong các lĩnh vực bất động sản, xây dựng và sản xuất. VIS Rating kỳ vọng rủi ro tài sản toàn ngành sẽ duy trì ở mức cao, vì chi phí vay vốn cao tiếp tục hạn chế khả năng trả nợ của khách hàng.

Bất chấp chi phí tín dụng tăng, tỷ suất sinh lời trên tài sản bình quân (ROAA) toàn ngành duy trì ở mức 1,5% trong 9 tháng đầu năm. Lợi suất cho vay và biên lãi ròng (NIM) cao hơn tại một số ngân hàng lớn đã bù đắp phần chi phí tín dụng gia tăng.

Kết quả giữa các ngân hàng lớn vẫn khác nhau khá rõ. TCB và ACB hưởng lợi từ các khoản cho vay dài hạn có lợi suất cao đối với lĩnh vực bất động sản và xây dựng, trong khi TCB còn ghi nhận thu nhập phí cao hơn từ dịch vụ bảo hiểm và thanh toán. Ngược lại, tăng trưởng lợi nhuận tại VCB, CTG, STB và HDB chậm lại do chi phí tín dụng tăng. Riêng STB và HDB còn chịu thêm áp lực thu hẹp NIM khi chi phí tiền gửi tăng.

Ở nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ, áp lực lợi nhuận lớn hơn. Cạnh tranh huy động gay gắt khiến NIM thu hẹp so với cùng kỳ năm trước.

Điểm đáng lưu ý trong báo cáo là tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) toàn ngành giảm 4 điểm phần trăm, xuống 75% trong quý 3/2026. Nguyên nhân là các khoản vay có vấn đề gia tăng, đặc biệt tại các ngân hàng lớn. Chỉ số này phản ánh mức dự phòng so với nợ xấu, nên khi chỉ số giảm, bộ đệm hấp thụ tổn thất của ngành cũng mỏng đi.

Ở chiều vốn, tỷ lệ vốn chủ sở hữu hữu hình trên tổng tài sản (TCE/TA) toàn ngành giữ ổn định ở mức 8,3% trong 9 tháng đầu năm, nhờ lợi nhuận ổn định, trong khi các ngân hàng không chi trả cổ tức bằng tiền mặt trong quý 3. Kế hoạch tăng vốn chủ sở hữu hiện vẫn còn khiêm tốn, ở mức dưới 8% TCE toàn ngành, với một số ngân hàng như VCB, BID, HDB, MSB, NVB, VAB và ABB. Việc triển khai các kế hoạch này cần thêm thời gian, qua đó hạn chế khả năng củng cố bộ đệm để hỗ trợ tăng trưởng tín dụng.

Ở phía nguồn vốn, tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) trên tổng dư nợ toàn ngành giảm 0,5 điểm phần trăm so với quý trước, xuống 17,3%. Theo VIS Rating, người gửi tiền đang chuyển sang tiền gửi có kỳ hạn và chứng chỉ tiền gửi (CD) có lợi suất cao hơn, trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao.

Áp lực thanh khoản ngắn hạn đã hạ nhiệt phần nào. Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) toàn ngành giảm xuống 112%, từ mức 114% cuối tháng 6, chủ yếu nhờ tăng trưởng tín dụng chậm lại khi một số ngân hàng tiến gần hạn mức tín dụng cả năm. Một số ngân hàng như ACB, HDB và TCB cũng đẩy mạnh huy động vốn nước ngoài dài hạn. VIS Rating cho biết Thông tư 50 giảm bớt áp lực tuân thủ LDR trong ngắn hạn, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển sang các quy định thanh khoản theo chuẩn Basel III, yếu tố tích cực về tín nhiệm trong dài hạn.

VIS Rating đánh giá rủi ro tài sản, chi phí tín dụng và chi phí vốn sẽ duy trì ở mức cao trong 12 đến 18 tháng tới. Điều này sẽ gây áp lực lên khả năng sinh lời và bộ đệm hấp thụ tổn thất của toàn ngành. Nhu cầu tín dụng dài hạn cho phát triển cơ sở hạ tầng vẫn cao, tiếp tục đặt áp lực lên nguồn vốn của ngân hàng, khiến cạnh tranh huy động và mặt bằng lãi suất tiền gửi duy trì ở mức cao. Trong khi đó, kế hoạch tăng vốn còn chậm sẽ hạn chế dư địa mở rộng tăng trưởng tín dụng.

Nhìn chung, thanh khoản ngắn hạn cải thiện nhẹ trong quý 3, nhưng áp lực lên chất lượng tài sản và bộ đệm vốn của ngành vẫn còn rõ rệt.

Thanh Anh

An ninh Tiền tệ - Tạp chí Người Đưa Tin Pháp luật

MỚI CẬP NHẬT