Chưa kịp mừng vì xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh, sầu riêng Campuchia lại gặp sóng gió

Đà tăng trưởng nhanh của xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc đang mang lại cơ hội lớn cho ngành nông nghiệp Campuchia, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc bảo vệ uy tín của thương hiệu "Sản xuất tại Campuchia". Giới chức nước này cảnh báo, nếu không kiểm soát chặt chất lượng và nguồn gốc sản phẩm, lợi thế vừa giành được có thể nhanh chóng bị đánh mất.

Người phát ngôn Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Campuchia, ông Khim Finan, cho biết việc được Trung Quốc cấp phép tiếp cận thị trường là cơ hội quan trọng đối với ngành sầu riêng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh các hành vi gian lận như thu mua sầu riêng từ những vườn chưa được đăng ký hoặc đưa sản phẩm không đạt tiêu chuẩn vào chuỗi xuất khẩu có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của ngành.

Theo ông Finan, các nhà vườn và thương nhân cần tuân thủ nghiêm các quy định về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, tuyệt đối không xuất khẩu sầu riêng có chứa chất cấm hoặc sản phẩm từ các cơ sở chưa được cấp phép. Ông cho rằng chỉ một số trường hợp vi phạm cũng có thể khiến Campuchia đánh mất niềm tin của thị trường Trung Quốc và ảnh hưởng đến triển vọng xuất khẩu trong tương lai.

Lời cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh xuất khẩu sầu riêng Campuchia sang Trung Quốc đang tăng trưởng nhanh nhờ nhu cầu tiêu thụ lớn, việc mở rộng hệ thống logistics và số lượng vùng trồng, cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu ngày càng tăng.

Theo Bộ Nông nghiệp Campuchia, từ tháng 4 đến ngày 24/7 năm nay, nước này đã xuất khẩu 5.738 tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc. Khối lượng xuất khẩu tăng từ 31,15 tấn trong tháng 4 lên 440,24 tấn trong tháng 5, sau đó bứt phá lên 2.436,72 tấn trong tháng 6 và đạt 2.830,13 tấn chỉ trong 24 ngày đầu tháng 7.

Song song với đó, Tổng cục Hải quan Trung Quốc đã mở rộng danh sách các đơn vị được phép xuất khẩu, nâng tổng số lên 170 vườn sầu riêng và 38 cơ sở đóng gói của Campuchia đủ điều kiện tiếp cận thị trường này.

Theo ông Finan, sự tăng trưởng của ngành sầu riêng Campuchia cũng đang làm thay đổi dòng chảy thương mại trong khu vực. Một số doanh nghiệp trước đây nhập khẩu sầu riêng từ Thái Lan để xuất khẩu sang Trung Quốc hiện đã chuyển sang thu mua tại Campuchia.

Ông cho rằng sức cạnh tranh của sầu riêng Campuchia đến từ chất lượng sản phẩm, giá bán hợp lý cùng lợi thế về hệ thống vận chuyển. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo nếu các lô hàng bị phía Trung Quốc từ chối vì không đáp ứng tiêu chuẩn, Campuchia có thể đánh mất cơ hội mở rộng thị phần, tương tự những trường hợp từng xảy ra với một số quốc gia khác.

Campuchia bắt đầu đàm phán mở cửa thị trường sầu riêng với Trung Quốc từ tháng 4/2024. Đến tháng 4/2025, hai nước ký Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động xuất khẩu.

Tháng 7/2025, Trung Quốc phê duyệt 112 vườn cây và 30 cơ sở đóng gói đầu tiên của Campuchia sau quá trình đánh giá. Cùng tháng, lô hàng thương mại đầu tiên gồm 17,28 tấn sầu riêng được vận chuyển bằng đường biển từ tỉnh Preah Sihanouk sang Trung Quốc, tiếp đó là lô hàng 2,49 tấn bằng đường hàng không đến tỉnh Hà Nam.

Trong cả năm 2025, Campuchia xuất khẩu tổng cộng 148,6 tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc. Hoạt động thương mại tiếp tục được thúc đẩy trong năm nay sau khi Lào cho phép nông sản Campuchia quá cảnh qua lãnh thổ nước này để vận chuyển sang Trung Quốc.

Lô hàng đầu tiên đi theo tuyến vận chuyển mới, với khối lượng 15,77 tấn, được xuất khẩu qua Lào vào ngày 22/5. Đến ngày 24/7, tổng lượng sầu riêng vận chuyển qua tuyến này đạt 414,16 tấn.

Dù vậy, giới chức Campuchia cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở sản lượng mà ở việc duy trì niềm tin của thị trường. Ông Finan nhận định Trung Quốc có trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng và thực thi nghiêm các tiêu chuẩn nhập khẩu, do đó Campuchia không thể kỳ vọng tiếp tục được hưởng quyền tiếp cận thị trường nếu các doanh nghiệp không tuân thủ đầy đủ những điều kiện đã thống nhất.

Bên cạnh đó, ông cũng lưu ý mùa thu hoạch sầu riêng tại Campuchia diễn ra không đồng đều giữa các vùng. Một số địa phương như O'Som thuộc tỉnh Ratanakiri vẫn đang tiếp tục thu hoạch, vì vậy sản lượng cả vụ vẫn chưa được thống kê đầy đủ.

Tuy nhiên, việc bảo vệ nguồn gốc xuất xứ của nông sản vẫn là vấn đề khiến cơ quan quản lý lo ngại. Theo ông Finan, rất khó để xác minh tuyệt đối nguồn gốc của từng quả sầu riêng, tạo ra nguy cơ gian lận thương mại và trà trộn sản phẩm không đạt chuẩn vào chuỗi xuất khẩu.

Nếu không kiểm soát hiệu quả tình trạng này, những nông dân và doanh nghiệp đã đầu tư để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu sẽ chịu thiệt hại, đồng thời niềm tin của người tiêu dùng đối với nông sản Campuchia cũng có thể bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh Campuchia đang từng bước mở rộng vị thế tại một trong những thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới, việc duy trì chất lượng và bảo vệ thương hiệu quốc gia được xem là yếu tố quyết định để giữ vững khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc trong dài hạn.

Như Quỳnh