Chuyên gia chỉ ra 5 sai lầm tài chính tuổi 20–30: Thu nhập cao vẫn "trắng tay" vì chi tiêu và đầu tư theo kiểu này

Trong chương trình tài chính cá nhân chủ đề "5 sai lầm tài chính phổ biến tuổi 20 – 30" của VnExpress, bà Lê Hải Yến – Founder và CEO Finpeace - đơn vị cung cấp giải pháp đào tạo và đầu tư, chia sẻ về 5 nhóm sai lầm thường gặp về tài chính cá nhân gồm: sai lầm về mục tiêu, thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm và đầu tư.

Về sai lầm đầu tiên liên quan mục tiêu, bà Yến cho biết, ở Việt Nam, mục tiêu phổ biến của người trẻ là mua nhà, mua xe vì đây là tài sản đại diện cho sự thành đạt, giàu có, đặc biệt nam giới. Trong khi đó, đôi khi tính cá nhân không được cổ vũ, nhiều người đặt mục tiêu theo kỳ vọng gia đình, áp lực cộng đồng mà không phù hợp với bản thân.

Ví dụ, một người đề cao tự do, muốn tránh áp lực tài chính, nhưng lại chọn mua nhà vay nợ, không thỏa mãn nhu cầu tự do. Ngược lại, nếu người đề cao giá trị gia đình, yên ổn, mua nhà và vay nợ sẽ phù hợp với giá trị theo đuổi. Tài chính cá nhân mang tính cá nhân, không có mục tiêu đúng hay sai tuyệt đối. Có thể căn cứ tiêu chuẩn để đánh giá mục tiêu phù hợp.

"Với nhóm 20–30 tuổi là tuổi xây dựng nền tảng, kỷ luật. Cần hoạch định khoản tiền hàng tháng cho quỹ phát triển bản thân, học thêm, nâng cấp kỹ năng. Mục tiêu phải phù hợp giá trị cá nhân. Người cẩn trọng, đề cao con số, cần mục tiêu trong tầm kiểm soát. Nếu chọn mục tiêu quá rủi ro, ngoài khả năng kiểm soát, dễ bỏ giữa đường. Ngược lại người đề cao tự do không nên chọn mục tiêu ràng buộc, mất tự do.

Nguồn lực cũng quan trọng. Mục tiêu cao quá so với nguồn lực sẽ mệt mỏi, khó khả thi. Ví dụ, thu nhập chỉ 15–20 triệu nhưng muốn mua nhà 5–7 tỷ, sẽ cần nỗ lực đầu tư rủi ro hoặc vay nợ nhiều. Nếu đảm bảo các yếu tố trên, mục tiêu sẽ cá nhân hóa, đúng đắn về tài chính cá nhân, giúp thực thi hiệu quả", bà Yến khuyến nghị.

Sai lầm thứ hai liên quan thu nhập. Vị chuyên gia cho biết thu nhập cao không đồng nghĩa an toàn. Khi đã ở đỉnh cao phát triển thu nhập, nhiều người muốn tăng thêm nhưng quên rằng thu nhập dựa vào vốn con người có rủi ro. Khi sức khỏe biến động hoặc có sự thay đổi khách quan, ví dụ bị nghỉ việc, thu nhập có thể không còn đảm bảo. Niềm tin "thu nhập cao là an toàn" không đúng, bởi không gì ổn định trong thế giới nhiều bất định.

Cách xử lý là đa dạng hóa nguồn thu nhập, bao gồm thu nhập thụ động. Khi nhận ra cần nhiều nguồn thu hơn, bạn có thể đặt mục tiêu mới, tìm thêm khách hàng, dự án tư vấn truyền thông marketing, đồng thời phát triển kỹ năng mới như khai vấn. Các công việc này phát triển song song, cần quản lý tốt.

"Thời điểm phù hợp để phát triển công việc mới là khi chuyên môn vững vàng. Ví dụ, khi năng lực tư vấn đã chín, có thể phục vụ khách hàng cao cấp. Công việc ở công ty có thể hoàn thành bình thường hoặc ủy quyền cho đồng nghiệp, nhân viên. Việc đầu tư tài chính thực tế không tốn nhiều thời gian như tưởng tượng", vị chuyên gia phân tích.

Sai lầm thứ 3 và thứ 4 rất phổ biến ở giới trẻ là chi tiêu quá đà nhưng không tích lũy. Bà Yến lấy ví dụ từ chính bản thân khi còn trẻ, với mong muốn được đi đây đi đó nên sẵn sàng chi trả cho những chuyến du lịch trong và ngoài nước. Điều đó hình thành thói quen dành rất nhiều tiền cho trải nghiệm và khám phá. Vì vậy, phần còn lại cho tích lũy và đầu tư gần như bị bỏ ngỏ. Ở một số bạn khác, chi tiêu nhỏ lẻ diễn ra thường xuyên. Buổi sáng đến công ty rủ nhau đi uống cà phê Starbucks, buổi chiều lại uống trà sữa với đồng nghiệp.

"Trong cuộc sống, có nhiều khoản chi cho cảm xúc cá nhân, không phải lúc nào cũng cần kìm nén. Nhưng nếu nhìn lại một cách rõ ràng, mọi người sẽ thấy nhiều khoản chi tiêu thực sự khá lãng phí", bà nói.

Sai lầm thứ năm liên quan đầu tư với kỳ vọng lợi nhuận cao. Theo vị chuyên gia, khoảng cách giữa thu nhập hiện tại và mục tiêu cuộc sống khiến mọi người kỳ vọng tăng trưởng vượt trội, chấp nhận rủi ro lớn. Áp lực từ xã hội, từ khoảng cách giữa mình và người khác, khiến đầu tư trở nên rủi ro và không an toàn.

Khi mới đầu tư, theo bà Yến, nhiều người nghĩ phải có nhiều tiền mới đầu tư, nhưng đầu tư số tiền lớn dễ sợ mất hơn. Bắt đầu từ khoản nhỏ giúp thực hành an toàn, giảm rủi ro và cảm giác sợ hãi.

Ví dụ sinh viên không thuộc chuyên ngành tài chính thường hạn chế tiếp cận kiến thức đầu tư. Cách an toàn là bắt đầu từ những khoản nhỏ, thực hành, xây dựng kiến thức từ từ, thay vì chờ tích lũy lớn mới đầu tư. Khi đứng trước cơ hội đầu tư, bạn cần trả lời một số câu hỏi: đầu tư này có dựa trên hiểu biết của bạn không? Nó có tạo nền tảng tăng trưởng tài chính không? Nó có giúp bạn rèn kỷ luật hay bạn đang đầu tư theo cảm hứng, thích thì làm, không thích thì thôi?

"Ví dụ, cả trong lĩnh vực tài chính hay không, bạn có thể bắt đầu từ khoản đầu tư rất nhỏ. Không cần chờ khi đi làm, tiết kiệm được khoản lớn mới bắt đầu. Những khoản tiền từ đi làm thêm hay học bổng có thể dùng để đầu tư. Có nhiều kênh đầu tư, ví dụ cổ phiếu, có thể mua 100 cổ phiếu với tổng giá trị chỉ 3 triệu đồng. Bắt đầu từ số tiền nhỏ, làm đều đặn dài hạn, vẫn đạt được kết quả tốt. Nhiều khách hàng của chị đang thực hiện tích sản định kỳ, đầu tư 3 triệu mỗi tháng, dễ hoạch định trong tài chính cá nhân", bà Yến nêu ví dụ.

Phan Trang