'Cơn ác mộng' mới của ngành gạo Thái Lan: 5,4 triệu tấn lúa có nguy cơ biến mất, thiệt hại gần 2 tỷ USD

Tại Nakhon Pathom, một trong những vùng trồng lúa của Thái Lan, nông dân đang phải đối mặt với bài toán ngày càng khó giải quyết.

“Chi phí cao, năng suất thấp, và giá bán nông sản thì cực kỳ thấp. Nông dân không thể chịu đựng được nữa”, ông Pairach Sengchareon, một nông dân trồng lúa, cho biết.

Với người trồng lúa, nước đang trở thành yếu tố quyết định thành bại của mỗi mùa vụ. Nếu nguồn nước không đủ, diện tích gieo trồng và năng suất đều có nguy cơ giảm mạnh.

“Nếu việc trồng lúa thiếu nước, thì coi như chấm dứt. Đối với nông dân, đó là sự sụp đổ hoàn toàn”, ông Pairach nói.

Thái Lan là một trong những nước xuất khẩu gạo lớn trên thế giới. Tuy nhiên, ngành lúa gạo nước này đang chịu sức ép từ những thay đổi ngày càng rõ rệt của thời tiết. Các đợt hạn hán trong những năm gần đây đã khiến nhiều hồ chứa xuống thấp, đồng ruộng thiếu nước và năng suất suy giảm. 

Trong khi đó, các nhà khí tượng học cảnh báo một Siêu El Niño mạnh có thể khiến nền nhiệt tăng cao và kéo dài thời gian khô hạn tại nhiều khu vực Đông Nam Á. Nếu kịch bản này xảy ra, ngành lúa gạo Thái Lan có thể phải đối mặt với một cú sốc lớn hơn nhiều so với một vụ mùa thất bát.

Theo ông Krischanon Chindavong, nhà phân tích tại Ngân hàng Krungthai, một Siêu El Niño nghiêm trọng có thể khiến lĩnh vực nông nghiệp và sản xuất của Thái Lan thiệt hại khoảng 62 tỷ baht, tương đương 1,84 tỷ USD.

Trong đó, sản lượng lúa chưa xay xát có thể giảm khoảng 5,4 triệu tấn, tương đương khoảng 15% sản lượng hàng năm. Đây là con số đáng chú ý đối với một quốc gia có ngành xuất khẩu gạo quy mô lớn.

Sản lượng giảm đồng nghĩa với nguồn cung dành cho thị trường trong nước và xuất khẩu cùng chịu sức ép. Với nông dân, năng suất thấp sẽ kéo giảm thu nhập. Với doanh nghiệp xuất khẩu, nguồn hàng thu hẹp có thể làm gia tăng chi phí thu mua và tạo áp lực lên giá gạo.

Nếu tình trạng thiếu nước kéo dài, khả năng duy trì sản lượng ổn định trong những năm tiếp theo cũng sẽ trở thành vấn đề. Trước áp lực trên, các nhà khoa học Thái Lan đang tập trung vào một hướng khác, đó là tìm cách trồng lúa với lượng nước ít hơn.

Tại Trung tâm Khoa học Lúa gạo thuộc Đại học Kasetsart, các nhà khoa học đang tập trung phát triển những giống lúa có khả năng chịu hạn, sống được qua những đợt thiếu nước kéo dài nhưng vẫn duy trì năng suất.

Công việc này dựa trên nhiều thập kỷ nghiên cứu về lai tạo và di truyền, trong đó các nhà khoa học tìm kiếm những đặc tính giúp cây lúa thích nghi tốt hơn với điều kiện khô hạn. Mục tiêu là tạo ra những giống lúa có thể duy trì năng suất trong bối cảnh hạn hán ngày càng trở nên thường xuyên hơn.

Tiến sĩ Siwaret Arikit, Giám đốc Trung tâm Khoa học Lúa gạo, Đại học Kasetsart, cho biết nhóm nghiên cứu đã dành gần 10 năm cho dự án phát triển giống lúa tiết kiệm nước.

“Quá trình này mất nhiều thời gian vì chúng tôi bắt đầu bằng việc tìm kiếm gen này với sự hợp tác của Đại học Sheffield và các đối tác ở Trung Quốc”, ông nói.

Theo tiến sĩ Siwaret, giống lúa tiết kiệm nước đang được nghiên cứu có thể sử dụng ít hơn 20-30% lượng nước so với các giống lúa thông thường. Khi hạn hán ngày càng xuất hiện thường xuyên, nghiên cứu này được kỳ vọng có thể trở thành giải pháp giúp ngành lúa gạo Thái Lan giảm phụ thuộc vào nguồn nước.

Đức Minh