Công trường dừng thi công khẩn cấp sau khi máy xúc đào trúng 'kho báu' nặng 1,36 tấn, giá trị không chỉ nằm ở vật chất

Ngày 21/3/2011, Shawn Funk, công nhân vận hành máy xúc tại mỏ Millennium, cách Fort McMurray, tỉnh Alberta, Canada, khoảng 30 km về phía bắc, vẫn làm công việc quen thuộc như mọi ngày. Khu mỏ khổng lồ này là nơi khai thác cát dầu, một cảnh quan công nghiệp rộng lớn với đất đá bị đào xới liên tục.

Trong lúc điều khiển gầu xúc, Funk bất ngờ chạm phải một khối vật chất cứng hơn hẳn lớp đá xung quanh. Những mảnh đá có màu lạ rơi xuống sườn dốc. Ban đầu, Khi cùng giám sát Mike Gratton lật một mảnh lên xem, cả hai nhận ra trên bề mặt có những hoa văn kỳ lạ: nhiều hàng đĩa màu nâu nằm sát nhau, bao quanh bởi lớp đá xám.

Nhận thấy phát hiện bất thường, công ty khai thác Suncor lập tức liên hệ với Bảo tàng Cổ sinh vật học Hoàng gia Tyrrell. Một nhóm chuyên gia nhanh chóng được cử tới hiện trường.

Thứ mà gầu máy xúc vô tình làm lộ ra không phải một bộ xương rời rạc. Đó là hóa thạch của một con khủng long bọc giáp sống cách đây khoảng 110 triệu năm, sau này được đặt tên là Borealopelta markmitchelli. Con vật thuộc nhóm nodosaur, họ hàng của ankylosaur, nhưng khác với nhiều loài khủng long bọc giáp quen thuộc, nó không có chùy xương ở cuối đuôi.

Thay vào đó, lớp phòng vệ của nó nằm ở bộ giáp gai phủ khắp cơ thể, cùng hai gai lớn dài khoảng nửa mét nhô ra từ vai, trông như cặp sừng bò bị đặt lệch vị trí. Khi còn sống, con vật dài khoảng 5,5 mét, nặng gần 1,36 tấn. Với thân hình chắc nịch, lớp giáp nặng nề và lối sống ăn cỏ, nó được ví như "tê giác" của kỷ Phấn Trắng.

Điều khiến hóa thạch này trở thành báu vật không chỉ là độ tuổi. Khác với phần lớn hóa thạch khủng long chỉ còn xương và răng, mẫu vật ở Alberta vẫn giữ được da, vảy và các mảng giáp trong trạng thái đáng kinh ngạc. Cơ thể con vật như bị "đóng băng" trong đá, giữ lại nhiều chi tiết gần với hình dáng khi nó còn sống.

Các nhà khoa học cho rằng sự bảo tồn hiếm có này là kết quả của một chuỗi sự kiện tình cờ. Con nodosaur có thể đã chết trên đất liền, sau đó bị nước lũ cuốn xuống sông. Cơ thể trương phình do khí tích tụ, nổi bụng lên trong nhiều ngày trước khi trôi ra vùng biển nội địa và chìm xuống đáy theo tư thế lưng trước. Bùn và khoáng chất nhanh chóng bao phủ xác con vật, bảo vệ lớp da và giáp trước khi chúng kịp phân hủy.

Vào thời điểm đó, Alberta không phải vùng đất lạnh như ngày nay. Khu vực này nóng ẩm, giống miền nam Florida, nằm bên rìa một vùng biển nội địa. Trong môi trường ấy, những loài ăn thịt lớn như Acrocanthosaurus có thể là mối đe dọa thường trực. Bộ giáp của nodosaur vì thế không chỉ là trang trí, mà là lớp khiên sinh tồn.

Đưa hóa thạch ra khỏi mỏ là một thử thách lớn. Các chuyên gia cố gắng cắt khối đá chứa mẫu vật thành một tảng nặng khoảng 6,8 tấn. Tuy nhiên, khi được nâng lên, khối đá vỡ ra, khiến hóa thạch bên trong cũng nứt thành nhiều mảnh. Phần lõi mềm, có kết cấu giống bánh, không đủ sức tự chịu trọng lượng.

Kỹ thuật viên Darren Tanke sau đó phải nghĩ ra phương án ứng cứu tại chỗ. Ông dùng vải bố tẩm thạch cao bọc lấy các mảnh hóa thạch, gia cố chúng để có thể vận chuyển quãng đường khoảng 676 km về bảo tàng. Trong công đoạn này, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể phá hỏng mẫu vật độc nhất.

Trong phòng thí nghiệm, nhiệm vụ chi tiết hơn được giao cho Mark Mitchell, chuyên gia chuẩn bị hóa thạch. Ông mất hơn 7.000 giờ trong suốt 5 năm để cạo bỏ từng lớp đá, từng milimét một, làm lộ ra da, xương, vảy và các tấm giáp. Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn cực độ, bởi mỗi nhát dụng cụ đều phải đủ chính xác để không làm tổn hại mẫu vật.

Loài khủng long sau này được đặt tên để vinh danh Mitchell. Với giới nghiên cứu, mẫu vật không chỉ đẹp mắt mà còn có giá trị khoa học đặc biệt. Donald Henderson, người phụ trách bảo tàng, gọi đây là "phiến đá Rosetta" của giáp nodosaur, bởi nó giúp giải mã cách các tấm xương bọc giáp và lớp vảy giữa chúng sắp xếp trên cơ thể con vật.

Hóa thạch còn tiết lộ một bí mật khác là màu sắc. Các phân tích hóa học trên da cho thấy dấu vết sắc tố đỏ nâu. Nghiên cứu công bố năm 2017 bởi Caleb Brown và cộng sự cho rằng con vật có kiểu màu ngụy trang đối sắc, với phần lưng sẫm hơn và phần bụng sáng hơn. Đây là kiểu màu phổ biến ở nhiều loài động vật cần ẩn mình trước kẻ săn mồi.

Phát hiện này làm thay đổi cách nhìn về nodosaur. Dù to lớn, nặng nề và được bọc giáp như một cỗ xe tăng sống, nó nhiều khả năng vẫn chịu áp lực săn mồi mạnh mẽ. Nếu không bị đe dọa, một con vật lớn như vậy có lẽ không cần đến lớp màu ngụy trang tinh vi.

Từ tháng 5/2017, công chúng có thể chiêm ngưỡng hóa thạch này tại Bảo tàng Cổ sinh vật học Hoàng gia Tyrrell, trong khu trưng bày dành cho những hóa thạch được tìm thấy tại các địa điểm công nghiệp ở Alberta. Từ một "hòn đá lạ" bị gầu máy xúc va phải, mẫu vật trở thành một trong những hóa thạch khủng long được bảo tồn hoàn chỉnh nhất từng được biết đến.

Vu Lam

Theo CBC, Times of India