Ông chủ Toyota mất ngủ vì quỹ đầu tư Mỹ, thương vụ 35 tỷ USD đứng trước bờ vực đổ vỡ

Tờ Financial Times (FT) cho biết một cuộc đối đầu trực diện giữa quỹ đầu tư chủ động (activist investor) khét tiếng nhất thế giới và nhà sản xuất ô tô lớn nhất hành tinh đang đi đến hồi kết. Thương vụ thâu tóm và hủy niêm yết trị giá 5.400 tỷ Yên (tương đương 35 tỷ USD) này không chỉ là chuyện riêng của Toyota, mà còn mang theo những hệ lụy sâu sắc đối với các doanh nghiệp Nhật Bản và các nhà đầu tư toàn cầu.

"Kẻ săn mồi" Elliott Management 

Elliott Management, quỹ đầu tư Mỹ do tỷ phú Paul Singer sáng lập với quy mô quản lý 80 tỷ USD, vốn chẳng xa lạ gì với những chiến dịch gây áp lực lên các tập đoàn lớn như BHP hay Starbucks. Lần này, mục tiêu của họ là Toyota Motor. 

Trong nhiều tháng qua, Elliott đã bị cuốn vào cuộc chiến với tập đoàn của Chủ tịch HĐQT Akio Toyoda, yêu cầu hãng xe này phải nâng mức giá chào mua để đưa công ty con lớn nhất của mình là Toyota Industries rời khỏi sàn chứng khoán.

Tuy nhiên, ông Akio Toyoda (người đã rót tới 1 tỷ Yên tiền cá nhân vào thương vụ này) và tập đoàn Toyota vẫn giữ thái độ cứng rắn. Dù Toyota Motor (với vốn hóa thị trường 380 tỷ USD) đã chấp nhận tăng giá chào mua thêm 15%, đạt mức 18.800 Yên/cổ phiếu, nhưng phía Elliott khẳng định con số này vẫn là chưa đủ.

Thực tế, mức giá 18.800 Yên mà Toyota đưa ra vẫn thấp hơn mức giá thị trường hiện tại của Toyota Industries (khoảng 20.240 Yên). Điều này đồng nghĩa với việc các cổ đông nhỏ lẻ chẳng có lý do gì để bán lại cổ phiếu cho Toyota khi họ có thể thu lời tốt hơn ngay trên sàn chứng khoán.

Hạn chót ngày 12/2 đã trôi qua mà Toyota vẫn thất bại trong việc gom đủ 2/3 lượng cổ phiếu cần thiết để hoàn tất quá trình tư nhân hóa. Theo chuyên gia phân tích độc lập Travis Lundy, nếu loại trừ các đối tác nắm giữ chéo lâu năm và các cổ đông doanh nghiệp, chỉ có khoảng 5% đến 10% cổ đông thiểu số thực sự tham gia vào đợt chào mua này.

Elliott, hiện nắm giữ hơn 7% cổ phần tại Toyota Industries (trị giá khoảng 3 tỷ USD tính đến tháng 1), đang thúc đẩy một mức giá "công bằng" hơn, rơi vào khoảng 26.000 Yên/cổ phiếu. Thậm chí, quỹ này còn công bố một kế hoạch độc lập cho thấy giá trị dài hạn của Toyota Industries có thể đạt trên 40.000 Yên/cổ phiếu nếu thay đổi chiến lược.

Sự quyết liệt của Elliott trong thương vụ này vượt xa các chiến dịch trước đây của họ tại Nhật Bản như với SoftBank Group hay Toshiba. Họ không chỉ dừng lại ở việc đàm phán kín mà đã công khai chỉ trích ủy ban đặc biệt của Toyota Industries vì đã khuyến nghị các cổ đông chấp nhận mức giá mà Elliott gọi là "không minh bạch".

Toyota Industries vốn là nhà cung cấp phụ tùng then chốt và là nhà sản xuất xe nâng lớn trong tập đoàn. Việc thâu tóm này ban đầu được ca ngợi là bước đi đúng đắn nhằm xóa bỏ tình trạng sở hữu chéo, một mô hình sở hữu lỗi thời bị các nhà cải cách quản trị doanh nghiệp chỉ trích vì xâm phạm quyền lợi của cổ đông thiểu số.

Thế nhưng, đằng sau những con số tài chính khô khan, thương vụ này còn mang nặng yếu tố cảm xúc và di sản. Với Akio Toyoda, Toyota Industries không chỉ là một công ty con, nó là một phần thuộc về "gia tộc nhà sáng lập" của tập đoàn Toyota. 

Một số nguồn tin thân cận cho biết, mục tiêu của việc đưa công ty này về trạng thái tư nhân có thể là để bảo vệ nó khỏi sự can thiệp của các quỹ đầu tư chủ động trong tương lai, giữ vững bản sắc văn hóa đặc thù của Toyota.

Ở chiều ngược lại, Elliott cảnh báo trong một bức thư gửi cổ đông rằng nếu thương vụ này thành công với mức giá hiện tại của Toyota, đó sẽ là một "bước lùi đáng kể và có khả năng không thể đảo ngược đối với các nỗ lực cải cách quản trị doanh nghiệp của Nhật Bản".

Tờ FT cho hay kết quả của thương vụ dù Toyota chấp nhận nâng giá, thương vụ đổ bể hay kéo dài cuộc chiến thì chúng đều sẽ buộc các doanh nghiệp Nhật Bản phải suy nghĩ nghiêm túc hơn về giá trị doanh nghiệp. 

Thị trường Nhật Bản đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của các quỹ đầu tư chủ động. Những trận chiến tương tự đang diễn ra tại các công ty nhỏ hơn như chuỗi dược phẩm Kusuri no Aoki với quỹ Oasis, hay Soft99 với Effissimo Capital Management. 

Mọi ánh mắt hiện đang đổ dồn vào "hạn chót tiếp theo" vào thứ Hai tới. Nếu Toyota vẫn không thể thu hút được cổ đông, họ sẽ phải đứng trước những lựa chọn khắc nghiệt: hoặc nâng giá, hoặc rút lui và chờ đợi cơ hội khác, hoặc đối mặt với một cuộc chiến kéo dài với Elliott để tái cấu trúc chiến lược.

Dù kết quả thế nào, thông điệp gửi đi đã rất rõ ràng: Thời kỳ các tập đoàn Nhật Bản có thể thâu tóm công ty con với mức giá "rẻ mạt" dựa trên quyền lực áp đặt đã chấm dứt. Sự minh bạch và lợi ích cổ đông đang trở thành những cột trụ mới không thể lay chuyển tại xứ sở mặt trời mọc.

Đại Nghĩa