Cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm đã nhận hối lộ 43 tỷ đồng như thế nào?

Ngày 5/1, TAND TP.Hà Nội mở phiên tòa xét xử 55 bị cáo trong vụ án Đưa hối lộ, Nhận hối lộ xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế). Trong đó có 2 cựu Cục trưởng là Nguyễn Thanh Phong (giai đoạn 2018-2024) và Trần Việt Nga (người kế nhiệm ông Phong), cùng bị truy tố về tội Nhận hối lộ.

Cùng tội danh, phiên tòa còn xét xử các cựu Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm gồm Nguyễn Hùng Long và Đỗ Hữu Tuấn; một bị cáo khác giữ chức Cục phó là Lê Hoàng (Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế). Ngoài ra, vụ án còn có 21 bị cáo bị truy tố về tội Đưa hối lộ.

Là người đầu tiên được xét hỏi, bị cáo Nguyễn Thanh Phong trình bày rằng sau khi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký, công bố sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe có hiệu lực (ngày 2/2/2018), số lượng hồ sơ cần giải quyết tăng đột biến. Để tránh ùn tắc, ông Phong đã chỉ đạo huy động thêm các phòng, ban không có chức năng chuyên môn tham gia xử lý hồ sơ.

Theo lời khai của ông Phong, trong quá trình giải quyết hồ sơ có hai nhóm doanh nghiệp. Doanh nghiệp lớn thường tự hoàn thiện được hồ sơ. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ thường không đáp ứng yêu cầu, phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần. Vì vậy, các doanh nghiệp này đề nghị được các phòng, ban của Cục hướng dẫn, hỗ trợ.

Bị cáo Phong khai rằng khi cấp dưới báo cáo, không đề cập cụ thể mức thu tiền, ông chỉ yêu cầu xử lý đúng quy định, không vì được "hỗ trợ" mà bỏ qua hồ sơ không đạt. Tuy nhiên, ông Phong cũng thừa nhận nếu không có chủ trương của mình thì cấp dưới không thể nhận tiền từ doanh nghiệp.

Theo lời khai, do không có thỏa thuận cụ thể, có phòng đưa ông 2,5 triệu đồng cho mỗi hồ sơ được ký duyệt, có phòng đưa từ 1–1,5 triệu đồng.

Ông Phong cho biết đã ký hơn 20.000 hồ sơ và được cấp dưới đưa tổng cộng khoảng 43 tỷ đồng như cáo buộc. Mỗi lần nhận tiền, cấp dưới đều nói rõ hồ sơ nào là "đã nhờ hỗ trợ".

Cựu Cục trưởng khai thêm rằng thời điểm đó ông không cho rằng đây là tiền hối lộ. Theo cách hiểu của ông, hối lộ là việc gây khó dễ để ép doanh nghiệp chi tiền, còn trong trường hợp này chỉ là hướng dẫn để hồ sơ làm đúng quy định.

Trả lời thẩm vấn về việc sử dụng số tiền đã nhận hối lộ, ông Phong cho biết đã dùng một phần để chi cho người thân gặp khó khăn, đóng góp tổ chức các hoạt động thể thao của đơn vị. Bị cáo nói đã khắc phục toàn bộ số tiền nhận hối lộ.

Đứng trước Hội đồng xét xử, ông Phong khai không chỉ đạo việc tạo điều kiện sớm cấp Giấy tiếp nhận và Giấy chứng nhận nhà máy đạt tiêu chuẩn GMP vì việc này đã phân công cho cựu Cục phó Nguyễn Hùng Long. Tất cả quy trình tiếp nhận đơn, lập đoàn kiểm định, xử lý tồn tại, ông Long đều không báo cáo với ông Phong.

Tuy nhiên, ông Phong thừa nhận có 2 lần được bị cáo Cao Văn Trung (cựu Trưởng phòng Giám sát và truyền thông) đưa phong bì và nói: "Em có quà gửi cho anh".

Cơ quan tố tụng xác định, lợi dụng việc doanh nghiệp cần sớm được cấp giấy công bố để đưa sản phẩm ra thị trường, Nguyễn Thanh Phong đã đồng ý cho cấp dưới nhận tiền "bôi trơn" từ 5–10 triệu đồng mỗi hồ sơ. Đây là khoản tiền ngoài lệ phí, nhằm được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và rút ngắn thời gian thẩm định.

Cáo trạng kết luận, ông Phong là người chủ trương, tổ chức và điều hành cơ chế nhận – chia tiền trong toàn Cục. Theo đó, ông trực tiếp hưởng từ 2,5–3 triệu đồng mỗi hồ sơ do Trung tâm thẩm định và từ 1–1,5 triệu đồng với hồ sơ do các phòng chuyên môn xử lý. Các cục phó, trưởng phòng, phó phòng và chuyên viên đều được chia theo tỉ lệ.

Bằng cơ chế này, từ tháng 2/2018 đến cuối năm 2024, 31 chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm đã nhận tổng cộng 93,7 tỷ đồng từ doanh nghiệp. Riêng Nguyễn Thanh Phong được xác định hưởng lợi hơn 43,5 tỷ đồng và bị xác định là chủ mưu, cầm đầu, phải chịu trách nhiệm hình sự về toàn bộ số tiền nhận hối lộ trong vụ án.

Hoàng Lam (t/h)