Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Nhiều DNNN nắm hàng nghìn tỷ nhưng không thể tăng trưởng

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp Nhà nước không chỉ là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn là điều kiện quan trọng để khơi thông nguồn lực, tạo động lực cho tăng trưởng.

Đặc biệt, Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu tiếp tục cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước theo hướng tinh gọn, hiệu quả, nâng cao năng lực quản trị, sử dụng hiệu quả nguồn lực và phát huy vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực chiến lược.

Tuy nhiên, kết quả triển khai trong thời gian qua vẫn còn khoảng cách khá lớn so với mục tiêu đề ra. Xuất phát từ thực tiễn đó, mới đây, Báo Tiền Phong đã tổ chức Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng".

Phát biểu khai mạc Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng", nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong - nhấn mạnh, doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) luôn giữ vị trí đặc biệt trong nền kinh tế, đảm nhận nhiều lĩnh vực then chốt, góp phần bảo đảm các cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược của đất nước.

Những năm qua, công tác sắp xếp, đổi mới, cổ phần hóa và cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước đã đạt nhiều kết quả tích cực. Nhiều tập đoàn, tổng công ty từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh và tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong các lĩnh vực trọng yếu.

Tuy nhiên, quá trình tái cơ cấu vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn còn chậm; một số dự án chưa hiệu quả chưa được xử lý dứt điểm; chất lượng quản trị ở nhiều doanh nghiệp chưa theo kịp yêu cầu phát triển; hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước tại một số đơn vị vẫn chưa tương xứng với quy mô vốn đang nắm giữ.

Theo Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2021-2025, cả nước mới cổ phần hóa được 5 doanh nghiệp với tổng giá trị khoảng 643 tỷ đồng. Đối với công tác sắp xếp doanh nghiệp, trong 8 doanh nghiệp được phê duyệt phương án giai đoạn 2021-2025, có 6 doanh nghiệp đã hoàn thành sáp nhập, 2 doanh nghiệp đang thực hiện giải thể.

Về thoái vốn nhà nước, trong tổng số 146 doanh nghiệp thuộc diện phải thoái vốn, mới chỉ có 19 doanh nghiệp hoàn thành, đạt khoảng 13% kế hoạch giai đoạn 2022-2025.

Những con số trên cho thấy quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn cả về cơ chế, chính sách lẫn khâu tổ chức thực hiện. Trong khi đó, yêu cầu phát huy vai trò dẫn dắt của khu vực này đối với tăng trưởng, đầu tư và đổi mới sáng tạo ngày càng trở nên cấp bách..

Theo ông Bùi Khắc Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN), điều quan trọng nhất là phải xác định rõ mục tiêu ưu tiên là cổ phần hóa, bán doanh nghiệp hay nâng cao năng lực quản trị. Theo ông, nếu xác định được trọng tâm là quản trị để nâng cao hiệu quả hoạt động thì mới giải quyết đúng bản chất của vấn đề.

Theo ông Hiền, nếu chỉ đặt ra tiêu chí cứng là phải cổ phần hóa hoặc đưa doanh nghiệp ra thị trường nhưng không tạo dựng được năng lực quản trị tương xứng thì mục tiêu tái cơ cấu sẽ khó đạt được. Ông cho biết, định hướng hiện nay của Nhà nước là lấy quản trị làm trọng tâm, đồng thời nâng cao vai trò của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) như một quỹ quản lý vốn chuyên nghiệp.

Đề cập đến thực trạng quản lý tài sản tại DNNN, ông Hiền cho rằng đang tồn tại một nghịch lý khi Nhà nước giao vốn và tài sản cho doanh nghiệp nhưng lại chưa thực sự coi đó là tài sản để doanh nghiệp chủ động khai thác, sử dụng. Ông dẫn ví dụ về đất đai và hạ tầng được giao cho doanh nghiệp nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc sử dụng làm tài sản bảo đảm để huy động vốn hoặc phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

"Nhiều doanh nghiệp nắm trong tay hàng nghìn tỷ đồng nhưng không thể tăng trưởng vì họ không có quyền tự quyết, không được xoay xở trên những đồng vốn và tài sản đó", ông Hiền phát biểu.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp đang quản lý khối tài sản trị giá hàng nghìn tỷ đồng nhưng vẫn không thể tăng trưởng vì thiếu quyền tự chủ trong việc quyết định và khai thác nguồn lực. Do đó, không thể chỉ nhìn vào kết quả tăng trưởng rồi quy trách nhiệm hoàn toàn cho doanh nghiệp, trong khi cơ chế quản lý và quản trị vẫn còn nhiều ràng buộc. Nếu đất đai và cơ sở hạ tầng được xác định là vốn của doanh nghiệp thì cần trao cho họ đầy đủ quyền kinh doanh và khai thác; ngược lại, nếu doanh nghiệp chỉ được giao nhiệm vụ vận hành thì không thể coi đó là nguồn vốn để yêu cầu họ tạo ra tăng trưởng.

Ông Hiền cũng cho rằng cần làm rõ mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới, đặc biệt là vai trò của các bộ, ngành sẽ là cơ quan thực hiện quyền chủ sở hữu hay chỉ tham gia xây dựng kế hoạch, chính sách. Ông cho biết hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang quản lý 13 doanh nghiệp và tập trung triển khai công tác sắp xếp, chuyển giao theo đúng tinh thần các nghị quyết.

Đối với mô hình SCIC, ông Hiền cho biết một trong những vướng mắc hiện nay là đơn vị này chủ yếu tiếp nhận các doanh nghiệp hoạt động có lãi hoặc không bị âm vốn. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp do Bộ quản lý đang gặp khó khăn, bị âm vốn và có nhu cầu chuyển giao về SCIC nhưng hiện chưa có cơ chế phù hợp để SCIC tiếp nhận.

Cần sớm nâng cấp SCIC thành quỹ đầu tư nhà nước chuyên nghiệp

Phát biểu tại hội thảo, ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội khóa XVI, nhấn mạnh, tái cơ cấu không đơn thuần là giảm số lượng doanh nghiệp thông qua sáp nhập, giải thể hay thoái vốn. Mục tiêu cốt lõi phải là nâng cao hiệu quả hoạt động, sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Để đạt mục tiêu này, cần xử lý dứt điểm các tồn đọng về tài chính, nghĩa vụ pháp lý, đất đai. Bộ Tài chính cần rà soát toàn diện các vướng mắc, phân loại theo thẩm quyền để trình Quốc hội, Chính phủ hoặc các bộ, ban hành cơ chế xử lý dứt điểm, thậm chí nghiên cứu một nghị quyết đặc thù nhằm tháo gỡ các tồn đọng.

"Ngoài ra, cần sớm nâng cấp SCIC thành một quỹ đầu tư nhà nước chuyên nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 79, được trao quyền chủ động hơn trong quản lý danh mục đầu tư, mua - bán và tái cơ cấu vốn theo hiệu quả thị trường thay vì phụ thuộc vào các thủ tục hành chính.

Đây sẽ là bước đi quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, tăng sức cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2026 - 2030", ông Hiếu nói.

Giang Anh