Đắt hơn sầu riêng, Việt Nam vừa thu hàng trăm triệu USD từ loại quả không thể tự trồng, giá lập đỉnh 8 năm vì xung đột Iran

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nhiều chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu, hạt dẻ cười bất ngờ nổi lên như một trong những mặt hàng xuất khẩu tăng trưởng mạnh nhất của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026.

Theo số liệu mới công bố, trong 4 tháng đầu năm nay, xuất khẩu hạt dẻ cười của Việt Nam đạt 224,63 triệu USD, tăng tới 204,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây hiện là mặt hàng rau quả có giá trị xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, chỉ đứng sau sầu riêng.

Đà tăng trưởng của ngành hàng này diễn ra trong bối cảnh thị trường hạt dẻ cười toàn cầu đang trải qua giai đoạn biến động mạnh. Cuộc xung đột tại Trung Đông không chỉ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng và phân bón mà còn tác động trực tiếp đến nguồn cung nhiều mặt hàng nông sản, trong đó có hạt dẻ cười. Giá mặt hàng này đã tăng lên mức cao nhất trong vòng 8 năm do lo ngại thiếu hụt nguồn cung.

Iran hiện là quốc gia sản xuất hạt dẻ cười lớn thứ hai thế giới. Sản phẩm của nước này không chỉ được tiêu thụ trực tiếp mà còn là nguyên liệu quan trọng trong ngành thực phẩm, từ kem, bánh kẹo đến đồ uống.

Tuy nhiên, ngành hạt dẻ cười Iran đã gặp nhiều khó khăn trong những năm gần đây do tác động từ các lệnh trừng phạt kinh tế, căng thẳng địa chính trị và sản lượng sụt giảm. Vụ thu hoạch năm 2025 được đánh giá không đạt kỳ vọng, khiến nguồn cung toàn cầu vốn đã hạn chế càng trở nên căng thẳng hơn. 

Khi xung đột bùng phát từ cuối tháng 2/2026, tình hình tiếp tục xấu đi khi các tuyến vận tải và logistics tại khu vực Trung Đông bị ảnh hưởng. Điều này làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu từ một trong những trung tâm sản xuất và trung chuyển hạt dẻ cười lớn nhất thế giới. Giá hạt dẻ cười đã đạt mức 4,57 đô la Mỹ/pound vào tháng 3, mức cao nhất kể từ năm 2018.

Trong khi đó, Mỹ – quốc gia dẫn đầu thế giới về sản lượng hạt dẻ cười với khoảng 40% thị phần toàn cầu – vẫn chưa thể nhanh chóng bù đắp khoảng trống nguồn cung do Iran để lại.

Giữa bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị thắt chặt, Việt Nam đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của ngành hàng hạt dẻ cười.

Việt Nam chưa có vùng trồng hạt dẻ cười quy mô lớn, nên gần như hoàn toàn phụ thuộc vào hàng nhập khẩu. Tuy nhiên, nước ta lại có lợi thế trong hoạt động chế biến, đóng gói và tái xuất các loại hạt giá trị cao. Các doanh nghiệp trong nước thường nhập khẩu hạt dẻ cười, hạnh nhân từ Mỹ, Iran hoặc Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó thực hiện các công đoạn sơ chế, rang sấy, tách vỏ, đóng gói trước khi xuất khẩu sang các thị trường châu Á và nhiều quốc gia phát triển.

Kết quả xuất khẩu tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm được xem là dấu hiệu cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước dịch chuyển từ mô hình xuất khẩu thô sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thông qua chế biến và thương mại.

Một yếu tố khác hỗ trợ đáng kể cho ngành hàng này là chính sách thuế. Từ ngày 31/3/2025, thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với hạt dẻ cười đã được điều chỉnh giảm mạnh từ 15% xuống còn 5%.

Việc cắt giảm thuế giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí nguyên liệu đầu vào, nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm chế biến và tạo điều kiện mở rộng hoạt động tái xuất.

Những biến động trên thị trường quốc tế đang mở ra cơ hội để Việt Nam gia tăng vai trò trong chuỗi cung ứng các mặt hàng nông sản giá trị cao.

Nếu duy trì được tốc độ tăng trưởng hiện nay, hạt dẻ cười cùng các nhóm hạt giá trị cao khác có thể trở thành một trong những động lực mới cho ngành rau quả xuất khẩu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và đa dạng hóa cơ cấu mặt hàng nông sản của Việt Nam trong thời gian tới.

Khánh Vy