Đắt hơn sầu riêng, Việt Nam vừa thu hàng trăm triệu USD từ loại quả không tự trồng được, nguồn cung gặp khó vì xung đột Iran

Xuất khẩu rau quả của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong tháng 8/2026, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp kim ngạch vượt mốc 1 tỷ USD. Đáng chú ý, hạt dẻ cười đang nổi lên như một mặt hàng tăng trưởng nhanh nhất, dù Việt Nam gần như không có vùng trồng thương mại quy mô lớn.

Theo số liệu mới công bố của Cục Hải quan, 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hạt dẻ cười đạt 322,8 triệu USD, tăng 111,6% so với cùng kỳ năm 2025. Với kết quả này, hạt dẻ cười hiện đứng thứ ba trong nhóm mặt hàng rau quả có giá trị xuất khẩu lớn nhất, chỉ sau sầu riêng và dừa.

Tỷ trọng của hạt dẻ cười trong tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cũng tăng đáng kể, từ 3,95% năm 2025 lên 6,76% trong 7 tháng đầu năm 2026.

Đà tăng xuất khẩu hạt dẻ cười của Việt Nam diễn ra trong bối cảnh thị trường toàn cầu chịu tác động bởi những biến động về nguồn cung và logistics.

Xung đột tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026 làm gián đoạn nhiều tuyến vận tải trong khu vực, ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nông sản. Trong đó, hạt dẻ cười là một trong những mặt hàng chịu tác động đáng chú ý do Iran - quốc gia sản xuất lớn thứ hai thế giới - đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngành hạt dẻ cười Iran đã gặp khó khăn trong những năm gần đây bởi các lệnh trừng phạt, căng thẳng địa chính trị và sản lượng không đạt kỳ vọng. Khi hoạt động logistics tại Trung Đông tiếp tục bị ảnh hưởng, nguồn cung trên thị trường quốc tế càng trở nên căng thẳng.

Giá hạt dẻ cười vì thế từng tăng lên 4,57 USD/pound trong tháng 3/2026, mức cao nhất kể từ năm 2018.

Trong khi đó, Mỹ - quốc gia sản xuất hạt dẻ cười lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 40% thị phần toàn cầu - cũng chưa thể nhanh chóng bù đắp phần thiếu hụt nguồn cung.

Điểm đáng chú ý là Việt Nam không phải quốc gia có vùng trồng hạt dẻ cười lớn. Phần lớn nguyên liệu phục vụ hoạt động chế biến trong nước được nhập khẩu từ các nguồn cung như Mỹ, Iran và Thổ Nhĩ Kỳ.

Lợi thế của doanh nghiệp Việt Nam nằm ở khâu chế biến, đóng gói và thương mại. Hạt nhập khẩu có thể được sơ chế, rang sấy, tách vỏ, đóng gói rồi xuất khẩu sang các thị trường châu Á cũng như những quốc gia phát triển.

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu biến động, hoạt động này giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của một mặt hàng nông sản có giá trị cao, thay vì phụ thuộc vào sản xuất nguyên liệu trong nước.

Một yếu tố khác hỗ trợ hoạt động nhập khẩu nguyên liệu là thuế nhập khẩu ưu đãi MFN đối với hạt dẻ cười được giảm từ 15% xuống 5% từ ngày 31/3/2025. Việc giảm thuế giúp doanh nghiệp hạ chi phí đầu vào, qua đó tạo thêm dư địa cho hoạt động chế biến và tái xuất.

Sự tăng trưởng mạnh của hạt dẻ cười cho thấy một hướng đi khác của ngành rau quả Việt Nam: không nhất thiết phải dựa hoàn toàn vào năng lực sản xuất trong nước, mà có thể gia tăng giá trị thông qua chế biến và thương mại quốc tế.

Với kim ngạch 322,8 triệu USD chỉ sau 7 tháng, hạt dẻ cười đã vượt xa quy mô của nhiều mặt hàng rau quả truyền thống và trở thành một trong những nhóm hàng tăng trưởng đáng chú ý nhất.

Nếu nguồn cung toàn cầu tiếp tục chịu áp lực, cùng với lợi thế về chế biến, logistics và chính sách thuế, các doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp tục mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng hạt dẻ cười và các loại hạt giá trị cao khác.

Khánh Vy