'Dầu trên giấy' nhảy múa, giá thực tế 'căng' ra sao?
Nguồn cung dầu toàn cầu bị siết chặt, đẩy giá dầu giao ngay tăng vọt lên tới 147 USD/thùng, trong khi thị trường dầu kỳ hạn - được gọi là “dầu trên giấy” lại có dấu hiệu hạ nhiệt sau những cú sốc địa chính trị gần đây.
Đầu tuần này, giá dầu từng tăng hơn 8% sau khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran thất bại, đồng thời Washington tuyên bố triển khai phong tỏa eo biển Hormuz. Trước khi xung đột leo thang, tuyến hàng hải này xử lý khoảng 20% lượng dầu và khí đốt giao dịch toàn cầu mỗi ngày.
Các nhà giao dịch vẫn liên tục phản ứng với những tín hiệu liên quan đến diễn biến của cuộc khủng hoảng năng lượng, trong bối cảnh mức độ bất định vẫn rất cao. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng thị trường có thể đã đi qua giai đoạn khủng hoảng nhất.
Theo ông Billy Leung, chiến lược gia đầu tư tại Global X ETFs, thị trường dường như đã đạt đến điểm "bất định” khi phản ứng của nhà đầu tư trước các thông tin địa chính trị không còn cực đoan như trước.
Một số nhà phân tích cũng cho rằng nhiều tuyên bố công khai từ phía Mỹ, đặc biệt từ Tổng thống Donald Trump có thể mang tính chiến thuật đàm phán, khiến thị trường dần quen với các biến động giá sau mỗi thông tin mới.
Tuy vậy, bức tranh ở thị trường dầu vật chất lại cho thấy tình hình hoàn toàn khác. Việc vận chuyển qua Hormuz bị gián đoạn trong khoảng 7 tuần đã khiến nguồn cung thực tế ngày càng bị thắt chặt.
Theo ước tính của giới phân tích, hiện có khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày đang bị mắc kẹt tại khu vực này và chưa thể đến các nhà máy lọc dầu trên thế giới.
Ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại ngay lập tức, các chuyên gia cho rằng thị trường năng lượng toàn cầu vẫn có thể cần nhiều tháng để khôi phục dòng chảy bình thường.
Tình trạng tắc nghẽn nguồn cung đã đẩy giá dầu giao ngay tăng mạnh. Tuần trước, dầu Forties - một loại dầu chủ chốt tại Biển Bắc đã tăng lên khoảng 147 USD/thùng, mức cao kỷ lục so với nhiều giai đoạn trước, kể cả thời điểm giá dầu tăng mạnh năm 2008.
Trong khi đó, giá dầu Brent kỳ hạn vẫn giao dịch dưới 100 USD/thùng, tạo ra khoảng chênh lệch rất lớn giữa dầu giao ngay và dầu hợp đồng tương lai.
Theo ông Ole Hansen, trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa tại Saxo Bank, đợt giảm giá dầu kỳ hạn gần đây có thể chủ yếu do các vị thế đầu cơ mua trước đó bị thu hẹp, chứ không phải vì tình hình cung cầu đã thực sự cải thiện.
Hiện giá dầu giao ngay có thể cao hơn 40-50 USD mỗi thùng so với giá kỳ hạn, phản ánh cú sốc nguồn cung nghiêm trọng trên thị trường dầu vật chất.
Trong khi đó, các nhà phân tích cũng đặt ra câu hỏi lớn đối với kinh tế toàn cầu: liệu việc eo biển Hormuz bị đóng có gây thiệt hại cho Iran nhanh hơn hay cho chính nền kinh tế thế giới.
Nguy cơ xung đột lan rộng vẫn khiến thị trường lo ngại. Nếu lực lượng Houthi tại Yemen – đồng minh của Iran – tham gia sâu hơn vào cuộc chiến, các tuyến vận tải năng lượng quan trọng khác như eo biển Bab el-Mandeb hoặc tuyến đường qua kênh đào Suez cũng có thể bị ảnh hưởng.
Trước đây, lực lượng này từng tấn công tàu thương mại tại khu vực Bab el-Mandeb – tuyến đường giúp dầu Saudi Arabia tránh eo biển Hormuz và duy trì dòng chảy hàng hóa qua kênh đào Suez.
Trong bối cảnh các bên vẫn giữ lập trường cứng rắn và chưa có dấu hiệu đột phá ngoại giao, nhiều chuyên gia cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay có thể kéo dài, tiếp tục gây áp lực lên giá dầu và thị trường năng lượng toàn cầu trong thời gian tới.
Hữu Bách