Để pháp luật thực sự trở thành động lực trung tâm cho phát triển

Mở ra không gian phát triển và yêu cầu mới

Nhân dịp xuân Bính Ngọ, nhìn lại một năm đã qua và những kế hoạch trong năm mới, chia sẻ với Đời sống và Pháp luật, ông Trần Công Phàn - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia Việt Nam cho biết, năm 2025 là một chặng đường ghi nhận nhiều kết quả đáng khích lệ trong công tác tham gia xây dựng chính sách, pháp luật của Hội.

Theo ông Phàn, chỉ riêng Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV đã xem xét, thảo luận, biểu quyết thông qua 51 Luật, 39 Nghị quyết, trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật. “Đây là một khối lượng lập pháp khổng lồ, chiếm gần 30% tổng số Luật, Nghị quyết quy phạm được ban hành của cả nhiệm kỳ. Các luật, nghị quyết được thông qua vừa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, vừa kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn mới. Trong đó, có những đóng góp nhất định của Hội Luật gia Việt Nam”, ông Phàn nhấn mạnh. Để góp phần thực hiện các nhiệm vụ lập pháp quan trọng đó, ngay từ đầu năm 2025 Thường trực Hội đã ban hành chương trình, kế hoạch và hướng dẫn để triển khai rộng khắp nội dung tham gia xây dựng chính sách, pháp luật trong toàn hệ thống Hội.

Theo đó, Hội đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm góp ý những vấn đề quan trọng của đất nước. Cụ thể là, ngay sau khi Quốc hội thông qua dự thảo Nghị quyết sửa đổi Hiến pháp 2013 và lấy ý kiến nhân dân. Hội Luật gia Việt Nam đã ban hành Kế hoạch 165 về việc tổ chức lấy ý kiến các cấp Hội Luật gia về dự thảo Nghị quyết.

Hội Luật gia các tỉnh, các Chi hội trực thuộc trên cả nước đã khẩn trương xây dựng kế hoạch lấy ý kiến với tinh thần trách nhiệm, chất lượng, hiệu quả từ giới Luật gia cả nước. Song song với đó, Hội cũng tổ chức các hội thảo, tọa đàm lấy ý kiến góp ý các dự án Luật như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Mặt trận Tổ quốc, Luật Công đoàn, Luật thực hiện dân chủ ở cơ sở; Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; các Luật liên quan đến Tư pháp; Tọa đàm góp ý dự thảo Luật Phá sản (sửa đổi)...

Theo ông Phàn, thời gian qua, với sự quyết tâm và thay đổi mạnh mẽ cả về tư duy và thể chế, Bộ Chính trị đã ban hành rất nhiều các Nghị quyết như: Nghị quyết 57, Nghị quyết 59, Nghị quyết 66, Nghị quyết 68, Nghị quyết 71, Nghị quyết 72, Nghị quyết 79 và gần đây nhất là Nghị quyết 80.

Trong đó, ông Phàn cho hay, Nghị quyết 66- NQ/TW không chỉ là định hướng chiến lược mà còn là “đòn bẩy” thể chế để Hội Luật gia Việt Nam vượt qua những khó khăn, khẳng định vai trò của mình một cách mạnh mẽ hơn. Đồng thời, đặt ra trách nhiệm quan trọng cho giới Luật gia trong việc góp phần kiến tạo hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, minh bạch, khả thi và thượng tôn Hiến pháp để pháp luật thực sự trở thành động lực trung tâm cho phát triển đất nước.

Hội Luật gia Việt Nam ý thức được đây là những Nghị quyết rất quan trọng và Hội có nhiều lợi thế để thực hiện thắng lợi các nghị quyết này. Hội có hơn 100.000 hội viên là những người am hiểu pháp luật, công tác trong cơ quan pháp luật. Đây vừa là lợi thế nhưng cũng vừa là trách nhiệm để các hội viên tham gia vào vấn đề này.

“Có thể nói, tinh thần của Nghị quyết 66 đã mở ra một không gian phát triển và yêu cầu mới để Hội Luật gia Việt Nam phát huy vai trò mạnh mẽ hơn. Vì thế, ngay sau khi Nghị quyết được ban hành Thường vụ Đảng uỷ Hội Luật gia đã ra kế hoạch thực hiện và thành lập Ban chỉ đạo để triển khai thực hiện Nghị quyết trong toàn Hội”, ông Trần Công Phàn nhấn mạnh.

Lan tỏa tri thức pháp luật đến mọi miền

Trong năm 2025, đội ngũ luật gia cả nước không chỉ tham gia tích cực vào công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật mà còn đẩy mạnh tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và hòa giải ở cơ sở, những hoạt động gắn trực tiếp với đời sống pháp lý của người dân.

Ông Nguyễn Hữu Chính - Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho biết, Hội đã tổ chức thành công lớp tập huấn kỹ năng tư vấn pháp luật cho cán bộ, hội viên và tư vấn viên pháp luật khu vực phía Nam. Đây là bước chuẩn bị quan trọng nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác hỗ trợ pháp lý trong bối cảnh mới.

Song song với đó, Hội Luật gia Việt Nam đã tiếp nhận, xử lý và chuyển cơ quan chức năng hàng chục đơn thư khiếu nại, tố cáo của tổ chức, cá nhân theo đúng quy định pháp luật. Công tác tiếp công dân được triển khai tích cực, khi các Trung tâm Tư vấn pháp luật trực thuộc Hội tham gia tư vấn tại Trụ sở tiếp công dân Trung ương và địa phương, hoạt động này được lãnh đạo trụ sở ghi nhận, đánh giá cao.

Ở các tỉnh, thành, Hội Luật gia tiếp tục duy trì việc tiếp công dân định kỳ hoặc theo yêu cầu của UBND, tạo điều kiện để người dân tiếp cận pháp luật một cách thuận lợi, gần gũi. Theo ông Nguyễn Hữu Chính, “mỗi buổi tư vấn, mỗi lượt tiếp công dân không chỉ là giải quyết một vụ việc cụ thể, mà còn là cơ hội để củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật và các thiết chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp”.

Hoạt động tư vấn pháp luật được triển khai với nhiều hình thức đa dạng. Trong năm, các Trung tâm Tư vấn pháp luật và các cấp hội đã cung cấp dịch vụ cho hàng trăm nghìn vụ việc; trong đó tư vấn pháp luật trực tiếp cho 83.000 vụ việc, trợ giúp pháp lý cho 18.000 vụ việc. Dù số vụ trợ giúp pháp lý có giảm so với cùng kỳ, song đây vẫn là con số đáng ghi nhận, nhất là trong bối cảnh Hội ưu tiên mở rộng các hoạt động tư vấn miễn phí cho người yếu thế.

“Đằng sau mỗi con số là một hoàn cảnh, một câu chuyện đời sống pháp lý cụ thể. Hội Luật gia Việt Nam đặc biệt quan tâm tới những nhóm yếu thế, những người cần pháp luật nhất nhưng lại khó tiếp cận pháp luật nhất”, ông Nguyễn Hữu Chính chia sẻ.

Bên cạnh đó, Hội còn triển khai nhiều dự án hợp tác quốc tế, tiêu biểu như dự án “Tư vấn pháp luật cho phạm nhân và người chấp hành xong án phạt tù” tại 7 tỉnh, thành; hỗ trợ 8 địa phương thực hiện tư vấn pháp luật lưu động về đất đai trong khuôn khổ dự án “Nâng cao năng lực tư vấn pháp luật về đất đai giai đoạn 2024 -2026”.

Công tác hòa giải ở cơ sở cũng được Hội Luật gia các cấp triển khai hiệu quả. Năm 2025, các đơn vị đã tham gia tư vấn giải quyết hơn 9.000 vụ việc khiếu nại, hòa giải thành gần 12.000 vụ việc tranh chấp nhỏ, đạt tỉ lệ hòa giải thành trên 80%, góp phần giữ gìn an ninh trật tự và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân.

Điểm nhấn nổi bật khác là việc hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam (9/11), được tổ chức đồng loạt trên cả nước với nhiều hình thức sáng tạo. Các hoạt động tuyên truyền lưu động, tập huấn văn bản pháp luật, tư vấn pháp luật miễn phí, phát hành tài liệu pháp luật đã thu hút đông đảo người dân tham gia.

Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Chính nhấn mạnh, Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ nhằm phổ biến kiến thức pháp luật mà còn khẳng định vai trò của pháp luật trong xây dựng xã hội công bằng, minh bạch. Thông qua những “điểm chạm pháp lý” thiết thực đó, Hội Luật gia Việt Nam tiếp tục đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

“Đưa cuộc sống vào pháp luật”

Năm 2026 có ý nghĩa quan trọng, khởi đầu một giai đoạn phát triển mới, là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, năm đầu triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, phấn đấu tăng trưởng 2 con số. Đây là cơ hội để Hội Luật gia Việt Nam tiếp tục thực hiện nhiều đột phá trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Trần Công Phàn, thực hiện công cuộc sắp xếp, tinh gọn bộ máy, Hội Luật gia Việt Nam chuyển thành thành viên trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đây là cơ hội lớn để Hội đóng góp nhiều hơn trong “mái nhà chung”, nhất là trong lĩnh vực xây dựng và hoàn thiện thể chế, phản biện chính sách, sáng kiến pháp luật.

Song song với đó, Hội tập trung quán triệt và thực hiện các Nghị quyết, Chỉ thị, Kết luận của Đảng về phát triển đất nước, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Đại hội Đại biểu lần thứ I Đảng uỷ cùng Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV Hội Luật gia Việt Nam...

Bên cạnh đó, Hội Luật gia Việt Nam xác định mục tiêu tiếp tục đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng và hiệu quả các lĩnh vực công tác. Trong đó, các hoạt động tham gia xây dựng chính sách, pháp luật; tư vấn pháp luật; trợ giúp pháp lý và phổ biến, giáo dục pháp luật cần được triển khai theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, phù hợp với bối cảnh truyền thông số, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong đời sống xã hội.

Ngoài ra, ông Phàn cho rằng: “Với khối lượng các Luật, Nghị quyết đồ sộ được Quốc hội thông qua và bắt đầu có hiệu lực thi hành trong năm 2026, các cấp Hội cần tích cực thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật để “pháp luật thực sự đi vào cuộc sống”. Cùng với đó, chúng ta cũng cần lắng nghe ý kiến từ thực tiễn để “đưa cuộc sống vào pháp luật”...

Đặng Thủy

Bài đăng trên ấn phẩm Tạp chí Đời sống & Pháp luật số đặc biệt Xuân Bính Ngọ 2026