Hà Nội quyết tâm 10 năm làm 1.000 km đường sắt đô thị, các thành phố lớn trên thế giới làm hết bao lâu?
Nếu làm được 100 km/năm, Hà Nội sẽ đạt tốc độ xây dựng gấp đôi mức cao nhất từng ghi nhận tại Trung Quốc, Mỹ hay Pháp.
Ngay trước Tết Nguyên Đán Bính Ngọ, Hà Nội đã thông qua Báo cáo đề xuất Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Trong đó đáng chú ý, Thủ đô đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới đường sắt đô thị khoảng 1.000 km với 14 tuyến, tổng vốn ước tính 1,5 triệu tỷ đồng (khoảng 60 tỷ USD) trong giai đoạn 2026-2035.
Nếu được thực hiện, đây sẽ là bước ngoặt lớn về hạ tầng đô thị. Hà Nội kỳ vọng mức đầu tư khổng lồ này sẽ mang lại hơn 208.000 tỷ đồng lợi nhuận mỗi năm.
Đáng chú ý, sau gần 20 năm phát triển, Hà Nội mới vận hành hơn 21,5 km (tuyến 2A Cát Linh – Hà Đông và đoạn trên cao tuyến 3 Nhổn – ga Hà Nội), tương đương hơn 2% so với mục tiêu. Để chạm mốc 1.000 km trong 10 năm, thành phố phải làm 100km mỗi năm – tốc độ chưa từng có tiền lệ trong lịch sử metro toàn cầu.
Lịch sử cho thấy các đô thị lớn trên thế giới phải mất 20 đến hơn 100 năm để hình thành mạng lưới metro quy mô 300 –1.000 km. Ngay cả giai đoạn bùng nổ nhất, tốc độ mở rộng cũng chỉ thường 20–50km/năm, chủ yếu nhờ cú hích kinh tế hoặc sự kiện tầm cỡ quốc tế.
Đơn cử như tại Tokyo, tuyến metro đầu tiên khai trương năm 1927. Sau hơn 100 năm, hệ thống (Tokyo Metro và Toei) mới đạt khoảng 300 km. Giai đoạn tăng tốc mạnh nhất trong thập niên 1960–1970 cũng chỉ đạt khoảng 50 km mỗi thập kỷ, tương đương 3–5 km/năm. Ảnh: Tokyo Metro 1000 Series (1938-1994), Wikipedia.
Trong khi đó, tại New York, hệ thống này hiện có khoảng 1.070 km chiều dài khai thác. Thành phố mất gần 50 năm (1904 - thập niên 1950) để đạt quy mô lớn. Riêng giai đoạn “Dual Contracts” (1904 - 1932) bổ sung 465 km, có thời điểm đạt khoảng 40km/năm, trở thành mức cao nhất trong lịch sử phát triển metro. Ảnh: Bên trong nhà ga tuyến tàu điện ngầm Second Avenue (Wikipedia).
Tại Paris và London, tiến trình cũng kéo dài hàng chục đến hơn một thế kỷ. Paris Métro mất khoảng 50 năm (1900–1950) để đạt hơn 200 km, tốc độ cao nhất 7–10 km/năm. Hệ thống metro London khởi đầu từ 1863 và phải hơn 150 năm mới đạt hơn 400 km. Ảnh: Các sân ga tuyến Metropolitan tại Baker Street (Anh), (Wikipedia)
Còn ở Seoul, metro khai trương năm 1974 và mất khoảng 30 năm để đạt 400 km. Giai đoạn đầu phát triển nhanh nhất đạt 116 km/10 năm, tương đương 12km/năm, đã được coi là rất nhanh trong bối cảnh đô thị hóa thần tốc. Ảnh: Một tuyến tàu thuộc ga Sindorim, Hàn Quốc (Wikipedia)
Bùng nổ nhất là tại Thượng Hải (Trung Quốc). Từ 2003–2010, thành phố này bổ sung 342 km chỉ trong 7 năm, trung bình gần 49 km/năm nhờ cú hích Expo 2010. Tuy vậy, để đạt hơn 800 km như hiện nay, Thượng Hải cũng mất hơn 20 năm kể từ khi vận hành tuyến đầu năm 1993. Ảnh: Sảnh chờ thuộc ga Lục Gia Chuỷ, Trung Quốc (Wikipedia)
So với tốc độ tối đa từng ghi nhận trên thế giới (khoảng 50km/năm), mục tiêu 100km/năm của Hà Nội cao gấp đôi. Điều này đồng nghĩa thành phố phải tạo ra “kỳ tích” cả về vốn, thể chế lẫn năng lực thi công.
Hiện quy hoạch gồm 14 tuyến chính với tổng chiều dài từ 619–1.000 km, kết nối trung tâm với các đô thị vệ tinh, sân bay, vành đai và khu công nghệ cao. Các tuyến trọng điểm như tuyến 1 Ngọc Hồi – Yên Viên, tuyến 2 Sóc Sơn – Nội Bài – Xuân Mai, tuyến 3 Sơn Tây – Nhổn – Yên Sở, tuyến 5 Văn Cao – Hòa Lạc… được xem là trục xương sống của mạng lưới.
Huy Nguyễn