Hàng trăm nghìn tấn hàng từ châu Phi vừa đổ bộ Việt Nam: Nước ta chi hơn 4 tỷ USD mua hàng, là 'bảo bối' giúp Việt Nam xuất khẩu bằng cả thế giới cộng lại

Theo số liệu thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, nhập khẩu hạt điều về Việt Nam trong tháng 11 đạt hơn 173 nghìn tấn với trị giá hơn 263 triệu USD, tăng nhẹ 0,3% về lượng và tăng 2,2% về trị giá so với tháng 10.

Lũy kế trong 11 tháng đầu năm, nước ta đã nhập khẩu hơn 2,7 triệu tấn hạt điều với trị giá hơn 4,2 tỷ USD, tăng 16,3% về lượng và tăng 39,6% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Xét về thị trường, Campuchia là thị trường lớn nhất cung cấp hạt điều cho Việt Nam với hơn 968 nghìn tấn, trị giá hơn 1,4 tỷ USD, tăng 18% về lượng và tăng mạnh 38% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Giá nhập khẩu tăng 17%, tương ứng 1.525 USD/tấn.

Ngoài Campuchia, nhập khẩu mặt hàng này từ các quốc gia châu Phi cũng đang tăng mạnh. Bờ Biển Ngà là nhà cung cấp lớn thứ 2 với hơn 679 nghìn tấn, trị giá hơn 1,02 tỷ USD, tăng 17% về lượng và tăng 41% về trị giá. Giá bình quân 1.515 USD/tấn, tăng 20%.

Đứng thứ 3 là Nigeria với hơn 276 nghìn tấn, trị giá hơn 402 triệu USD, tăng 13% về lượng và tăng 39% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Giá nhập khẩu 11.456 USD/tấn, tăng 24%. Ngoài ra, Gana và Tanzania cũng là những nhà cung cấp lớn hạt điều cho Việt Nam kể từ đầu năm.

Từ giữa năm 2024, giá điều thô và nhân điều phục hồi theo chu kỳ hàng hóa toàn cầu. Nhiều thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ tăng nhập trở lại, kéo giá FOB nhân điều Việt Nam lên mức cao nhất trong hai năm. Tuy nhiên, mức tăng này chưa đủ bù chi phí nguyên liệu, khiến lợi nhuận ròng của nhiều doanh nghiệp vẫn thấp.

Ở chiều xuất khẩu, theo số liệu từ Cục Hải quan, tính đến hết tháng 11-2025, kim ngạch xuất khẩu hạt điều đã đạt 4,95 tỷ USD, tăng 16,2% so với cùng kỳ. Với đà tăng trưởng này, chắc chắn kết thúc năm 2025, ngành điều sẽ vượt mốc 5 tỉ USD. Đây là con số kỷ lục lần đầu tiên được thiết lập trong lịch sử phát triển của ngành, bỏ xa mức 4 tỉ USD của năm 2024.

Thực tế, nguồn nguyên liệu trong nước hiện chỉ đáp ứng vỏn vẹn 10% nhu cầu chế biến, 90% còn lại Việt Nam phải phụ thuộc vào nhập khẩu từ Campuchia và các nước châu Phi. Lượng nhân điều nhập khẩu vào Việt Nam tăng chóng mặt. Từ mức vài chục nghìn tấn năm 2020, đến 11 tháng đầu năm 2025, con số này đã vọt lên 150.000 tấn (tương đương 700.000 tấn điều thô). Trong khi đó, sản lượng điều thô nội địa của Việt Nam chỉ khoảng 400.000 tấn. Như vậy, các nước châu Phi thực tế đã chế biến nhiều hơn năng lực tự chủ của Việt Nam rất nhiều.

VINACAS cảnh báo nếu xu hướng này tiếp diễn, khi các đối thủ hoàn thiện chuỗi sản xuất, vai trò của Việt Nam sẽ bị lu mờ, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế.

Trước tình hình trên, VINACAS kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành cần xem xét lại chính sách thuế. Cụ thể, không nên tiếp tục miễn thuế hoàn toàn đối với nhân điều nhập khẩu. Việc áp thuế sẽ giúp hạn chế lượng nhập khẩu ồ ạt, bảo vệ động lực sản xuất trong nước.

Như Quỳnh