Hộ kinh doanh loay hoay khi khách chuyển khoản cả tiền hàng lẫn phí ship

Tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” do Báo Tuổi Trẻ tổ chức, nhiều hộ kinh doanh đã trực tiếp nêu lên những băn khoăn xoay quanh việc chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai, đặc biệt trong bối cảnh từ năm 2026 việc áp dụng hóa đơn điện tử sẽ được triển khai đồng loạt.

Một hộ kinh doanh cho biết đã hoạt động từ năm 2016, đến năm 2025 thuộc diện thuế khoán và đang chuẩn bị chuyển sang kê khai từ năm 2026. Việc thay đổi phương thức quản lý thuế khiến người này không tránh khỏi lo lắng, nhất là liên quan đến hàng tồn kho và các chi phí vốn trước đây vốn được thực hiện theo thói quen cũ.

Theo chia sẻ, khoảng 15 ngày gần đây, hộ kinh doanh này đã bắt đầu triển khai hóa đơn điện tử và nhận được sự hỗ trợ tích cực từ cán bộ thuế địa phương. Tuy nhiên, đây mới chỉ là giai đoạn đầu, trong khi lộ trình từ năm 2026 trở đi còn dài, nên nhiều vướng mắc thực tế vẫn tiếp tục phát sinh.

Một trong những câu hỏi được đặt ra liên quan đến trường hợp hộ kinh doanh nhóm 2 đã đăng ký hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế. Trước đây, khi bán hàng, hộ này thường thu hộ phí giao hàng, khách chuyển khoản một lần cả tiền hàng và tiền ship, sau đó hộ kinh doanh thanh toán lại cho đơn vị vận chuyển. Tuy nhiên, trên hóa đơn điện tử hiện nay lại thể hiện toàn bộ số tiền khách chuyển, khiến hộ kinh doanh băn khoăn không biết khoản phí ship thu hộ này phải thể hiện ra sao và có được loại trừ khi xác định doanh thu tính thuế hay không.

Bên cạnh đó, một vấn đề khác cũng được nhiều hộ quan tâm là chính sách tích điểm cho khách hàng. Với hình thức cứ mua 100.000 đồng được tích 1 điểm, khi khách tích đủ điểm để đổi hàng hoặc giảm giá, hộ kinh doanh đặt câu hỏi cách thể hiện trên hóa đơn điện tử và cách xác định doanh thu tính thuế trong trường hợp khách chỉ thanh toán một phần, hoặc thậm chí không phải thanh toán tiền mặt do sử dụng toàn bộ điểm tích lũy. Theo hộ kinh doanh này, bản chất giao dịch giống chiết khấu thương mại, vốn được phép trừ khỏi doanh thu tính thuế, song do giá trị chiết khấu có thể lớn và phát sinh không thường xuyên, họ lo ngại liệu có phù hợp quy định hay không.

Không chỉ các hộ bán lẻ truyền thống, nhiều hộ kinh doanh online 100% cũng nêu khó khăn khi lập hóa đơn điện tử. Một hộ kinh doanh thời trang công sở cho biết, khi bán hàng qua sàn thương mại điện tử, có những đơn hàng được ghi nhận vào thời điểm nửa đêm, trong khi kế toán không thể xử lý ngay. Hộ này đặt câu hỏi liệu có thể lập hóa đơn điện tử vào ngày hôm sau hay không, bởi quy định yêu cầu hóa đơn phải lập đúng thời điểm đang gây không ít áp lực cho người bán.

Mặt khác, đại diện các hộ kinh doanh nhỏ lẻ bày tỏ lo ngại về chi phí phát sinh khi áp dụng hóa đơn điện tử. Với những mặt hàng có giá trị rất thấp như gói mì vài nghìn đồng, cây bút 5.000 đồng hay cuộn băng keo, lợi nhuận chỉ vài trăm đồng, nhưng chi phí mua hóa đơn và chữ ký số có thể lên tới khoảng 500 đồng cho mỗi hóa đơn. Theo các hộ này, thuế suất 1,5% vẫn có thể chấp nhận, nhưng chi phí hóa đơn quá cao sẽ khiến giá bán tăng lên và người tiêu dùng cuối cùng phải gánh chịu. Ngoài ra, đặc thù bán lẻ nhỏ khiến tỷ lệ trả hàng cao, trong khi việc lập hóa đơn điều chỉnh hoặc thay thế hiện nay còn khá phức tạp, đặc biệt với người lớn tuổi, không rành công nghệ.

Trả lời chung tại hội thảo, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, thẳng thắn cho biết những băn khoăn của hộ kinh doanh không phải là vấn đề mới. Trong 60 ngày cao điểm vừa qua, cơ quan thuế đã đồng hành cùng các hộ để triển khai hóa đơn điện tử, song công tác tuyên truyền và hỗ trợ vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Theo ông Sơn, về mặt chính sách, mẫu biểu và ứng dụng, ngành thuế đã chuẩn bị đầy đủ, và mọi thắc mắc sẽ được giải đáp chi tiết trong thời gian sớm nhất.

Liên quan đến chi phí phần mềm, lãnh đạo Cục Thuế cho biết chi phí phát hành một hóa đơn điện tử thực tế chỉ ở mức vài chục đồng. Hiện đã có hàng chục nhà cung cấp giải pháp triển khai các gói phần mềm miễn phí từ 1 đến 3 năm cho hộ kinh doanh. Cơ quan thuế sẽ rà soát để đảm bảo các hộ tiếp cận đúng chính sách hỗ trợ, tránh tình trạng chi phí bị đẩy lên thiếu minh bạch. Ngành thuế cũng đã triển khai chatbot AI, hỗ trợ trả lời bằng giọng nói, tích hợp trên eTax Mobile và nền tảng VNeID, giúp hộ kinh doanh, đặc biệt là người lớn tuổi, dễ dàng tra cứu thông tin và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Làm rõ từng vấn đề cụ thể, đại diện cơ quan thuế cho biết khoản phí ship thu hộ không phải là doanh thu của hộ kinh doanh và được loại trừ khi xác định doanh thu tính thuế, đồng thời không cần thể hiện trên hóa đơn điện tử. 

Đối với chính sách tích điểm, bản chất được xem là chiết khấu thương mại, phần giá trị giảm trừ sẽ được trừ khỏi doanh thu tính thuế. Với hoạt động bán hàng trên sàn thương mại điện tử, việc khai và nộp thuế có thể được sàn thực hiện thay, song nghĩa vụ lập hóa đơn vẫn thuộc về hộ kinh doanh, trừ trường hợp có ủy nhiệm. Thời điểm lập hóa đơn được xác định theo thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho khách, không phụ thuộc thời điểm khách đặt hàng.

Qua các trao đổi tại hội thảo, cơ quan thuế khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi sang thuế kê khai và hóa đơn điện tử, nhằm đảm bảo việc tuân thủ quy định được thực hiện đúng, đủ và hạn chế tối đa những phát sinh, vướng mắc trong thực tế.

Thu Thủy