Hơn 444.000 tỷ đồng nâng cấp 2.340km cao tốc: Loạt dự án nào được Bộ Xây dựng gọi tên?

Bộ Xây dựng vừa có văn bản báo cáo cấp có thẩm quyền về kết quả rà soát và phương án đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đang được xây dựng theo quy mô phân kỳ.

Theo báo cáo, cả nước hiện có khoảng 2.340km cao tốc đã và đang được đầu tư với quy mô phân kỳ. Trong số này, khoảng 1.675km đã được đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật, gồm 170km cao tốc 2 làn xe và 1.505km cao tốc 4 làn xe hạn chế.

Ngoài ra, khoảng 665km đang được thi công, trong đó có 88km được xây dựng với quy mô 2 làn xe và 577km theo quy mô 4 làn xe hạn chế.

Hơn 2.300km cao tốc cần được nâng cấp

Đối với các tuyến cao tốc 2 làn xe đã và đang được nghiên cứu đầu tư, tổng chiều dài cần mở rộng khoảng 258km, với nhu cầu vốn ước tính 42.671 tỷ đồng.

Hiện nguồn vốn ngân sách nhà nước và vốn của nhà đầu tư đã cân đối được khoảng 8.779 tỷ đồng. Như vậy, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026-2030 vào khoảng gần 33.900 tỷ đồng.

Trong khi đó, để mở rộng 2.082km cao tốc 4 làn xe hạn chế lên quy mô theo quy hoạch từ 4-8 làn xe, tổng nhu cầu vốn được tính toán khoảng 401.763 tỷ đồng.

Riêng các đoạn thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông có tổng chiều dài 1.222km, nhu cầu vốn mở rộng khoảng 199.364 tỷ đồng. Bộ Xây dựng cho biết đã có 7 văn bản báo cáo lãnh đạo Chính phủ về các phương án đầu tư, đồng thời đề xuất tập trung mở rộng đoạn Hà Nội - TP.HCM dài khoảng 1.144km theo hình thức đầu tư công. Sau khi hoàn thành, tuyến đường sẽ được thu phí để hoàn trả vốn ngân sách nhà nước.

Bên cạnh cao tốc Bắc - Nam phía Đông, khoảng 860km cao tốc 4 làn xe hạn chế khác cũng cần được nâng cấp, với tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 202.000 tỷ đồng.

Trong đó, khoảng 547km đã được đầu tư công ở giai đoạn phân kỳ có nhu cầu vốn mở rộng khoảng 142.910 tỷ đồng. Nhóm này gồm các đoạn Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP.HCM và Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng.

Các địa phương đề xuất tiếp tục mở rộng những tuyến trên theo hình thức đầu tư công, sau đó tổ chức thu phí để hoàn trả vốn ngân sách.

Đối với 313km cao tốc đã được đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP), gồm Vành đai 4 Vùng Thủ đô Hà Nội, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương và Hữu Nghị - Chi Lăng, nhu cầu vốn mở rộng sơ bộ khoảng 59.489 tỷ đồng.

Loạt dự án được đề xuất ưu tiên

Trên cơ sở đánh giá các tiêu chí, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng những tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh. Việc này nhằm bảo đảm an toàn giao thông, nâng cao tính đồng bộ và hạn chế nguy cơ ùn tắc trong quá trình vận chuyển hàng hóa, hành khách.

Với nhóm cao tốc 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu đầu tư ngay các đoạn có chi phí mở rộng không lớn so với tổng mức đầu tư đã được duyệt và đang trong quá trình thi công. Cách làm này sẽ tạo điều kiện điều chỉnh thiết kế, đồng thời tận dụng máy móc, phương tiện và nhân lực đang có tại công trường.

Các dự án được đề cập gồm Dầu Giây - Tân Phú, Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương và cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Mỹ An - Cao Lãnh. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung cho nhóm dự án này khoảng gần 3.500 tỷ đồng.

Tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cũng được đề xuất ưu tiên mở rộng với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 154.000 tỷ đồng. Trong đó, nhu cầu vốn thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn vào khoảng 103.000 tỷ đồng.

Trường hợp nguồn vốn còn khó khăn, Bộ Xây dựng kiến nghị trước mắt ưu tiên các đoạn thuộc giai đoạn 2017-2020, từ Mai Sơn đến Bãi Vọt và từ Nha Trang đến Dầu Giây, với tổng chiều dài 534km. Sơ bộ tổng mức đầu tư của nhóm này khoảng 64.000 tỷ đồng.

Đối với những đoạn còn lại, tiến độ triển khai sẽ phụ thuộc vào kết quả nghiên cứu của từng dự án. Các tuyến nằm trong vùng động lực, cực tăng trưởng hoặc hành lang kinh tế quan trọng như Vành đai 4 Vùng Thủ đô Hà Nội và Vành đai 3 TP.HCM sẽ được ưu tiên khi huy động được nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước.

Sáu tiêu chí xác định thứ tự đầu tư

Trong bối cảnh nhu cầu vốn rất lớn nhưng nguồn lực còn hạn chế, Bộ Xây dựng đưa ra 6 tiêu chí để xác định thứ tự ưu tiên nâng cấp các tuyến cao tốc.

Cụ thể, ưu tiên trước hết được dành cho các tuyến cao tốc 2 làn xe cần mở rộng để bảo đảm đồng bộ, hiện đại và phù hợp với quy chuẩn. Tiếp đó là những tuyến nằm trong hành lang kinh tế, vùng động lực và cực tăng trưởng được xác định tại Quy hoạch tổng thể quốc gia.

Các tuyến có nhu cầu vận tải tăng cao, dự kiến sớm vượt năng lực thông hành của quy mô hiện tại cũng thuộc diện được xem xét ưu tiên. Bên cạnh đó là những tuyến kết nối trung tâm kinh tế, cảng biển và khu kinh tế.

Bộ Xây dựng cũng ưu tiên các dự án có điều kiện triển khai thuận lợi, chẳng hạn đã giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch, đang thi công nên có thể điều chỉnh thiết kế, tận dụng nguồn lực hoặc có nguồn cung vật liệu xây dựng thuận lợi.

Tiêu chí cuối cùng là khả năng huy động vốn ngoài ngân sách nhà nước hoặc được địa phương chủ động bố trí thêm ngân sách để thực hiện.

Khánh Huy