HSBC: Từ ‘đất lành chim đậu’ đến mục tiêu giữ những đàn chim ở lại làm tổ

Ông Richard Barnsley cho rằng với lợi thế về chi phí lao động cạnh tranh, môi trường chính trị ổn định, mạng lưới hiệp định thương mại tự do ngày càng mở rộng cùng môi trường đầu tư liên tục được cải thiện, Việt Nam đã thu hút mạnh dòng vốn FDI trong nhiều năm qua.

Hiện khu vực FDI đóng góp khoảng 75% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký mới đạt khoảng 17,39 tỷ USD, tăng 87,2% so với cùng kỳ năm trước. Theo ông Barnsley, FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn tạo việc làm, thúc đẩy xuất khẩu và góp phần cải thiện mức sống.

Tuy nhiên, vị Giám đốc Khối Ngân hàng Toàn cầu của HSBC Việt Nam nhận định mô hình tăng trưởng dựa trên thu hút FDI để thúc đẩy xuất khẩu đang dần bộc lộ những giới hạn. Giai đoạn phát triển tiếp theo đòi hỏi Việt Nam không chỉ thu hút thêm vốn đầu tư mà còn phải giữ lại nhiều giá trị hơn từ dòng vốn đó.

Theo ông Barnsley, tinh thần này được phản ánh rõ trong Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 8/6/2026. Nếu giai đoạn Đổi Mới đầu tiên là câu chuyện thu hút những "cánh chim" FDI bay đến, thì Đổi Mới 2.0 hướng tới mục tiêu khiến những "đàn chim" ấy ở lại làm tổ.

Từ thu hút vốn sang thu hút năng lực

Theo ông Richard Barnsley, Nghị quyết 10 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy thu hút đầu tư của Việt Nam. Trọng tâm không còn đơn thuần là quy mô vốn đăng ký mà là chất lượng của dòng vốn.

Ông cho rằng thước đo thành công trong giai đoạn tới sẽ là việc các dự án FDI có mang theo công nghệ mới hay không, có thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu hay không.

Nghị quyết đặt mục tiêu thu hút 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký mới trong giai đoạn 2025-2030, giải ngân từ 150-200 tỷ USD, trong đó khoảng 75% dòng vốn đến từ các nền kinh tế phát triển.

Đồng thời, Việt Nam hướng tới đưa 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI và thu hút ít nhất ba tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở khu vực hoặc trung tâm R&D tại Việt Nam.

Lợi thế cạnh tranh không còn chỉ là lao động giá rẻ

Theo ông Barnsley, thời điểm hiện nay mang tính bản lề khi cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư trên toàn cầu đã thay đổi.

Ông cho rằng trong bối cảnh các quốc gia đều chạy đua để thu hút dòng vốn chất lượng cao, những ưu đãi tài chính truyền thống ngày càng kém hiệu quả. Việt Nam cũng không thể và không nên tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế chi phí lao động thấp.

Thay vào đó, các nhà đầu tư chiến lược ngày càng coi trọng chất lượng thể chế, khả năng dự báo chính sách, chất lượng nguồn nhân lực và tốc độ cải cách của Chính phủ. Năng suất, tự động hóa và đổi mới sáng tạo đang trở thành những yếu tố quan trọng hơn chi phí nhân công.

Theo ông Barnsley, ở nhiều khía cạnh, Nghị quyết 10 phản ánh sự chuyển dịch từ cạnh tranh bằng ưu đãi sang cạnh tranh bằng chất lượng thể chế.

Ông nhận định sự chuyển dịch này càng có ý nghĩa trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu nhiều biến động, chuỗi cung ứng liên tục tái cấu trúc và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng. Khi lựa chọn điểm đến đầu tư, doanh nghiệp toàn cầu ngày càng ưu tiên những nền kinh tế có môi trường chính sách ổn định, khả năng chống chịu cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển.

Thách thức lớn nằm ở khâu thực thi

Theo ông Barnsley, việc hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 10 sẽ không dễ dàng.

Ông cho rằng cải thiện môi trường kinh doanh vẫn là nhiệm vụ trọng tâm. Hiện mới chỉ có một tỷ lệ nhỏ doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, việc mở rộng hoạt động R&D đòi hỏi lực lượng kỹ sư, kỹ thuật viên và nhà nghiên cứu chất lượng cao lớn hơn nhiều, giữa lúc các quốc gia trong khu vực cũng đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút các tập đoàn công nghệ.

Dù vậy, ông Barnsley đánh giá tích cực khi Nghị quyết 10 đã nhìn thẳng vào những thách thức này. Theo ông, việc ưu tiên cải cách thể chế, hỗ trợ dựa trên kết quả thực tế như hoạt động R&D và chuyển giao công nghệ, đồng thời nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước thông qua đào tạo, cải thiện quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

"Nếu chương đầu của Đổi Mới là thu hút những cánh chim bay đến, thì chương tiếp theo sẽ được đo bằng khả năng giữ những đàn chim ấy ở lại làm tổ", ông Barnsley nhấn mạnh.

Thế Trần