Indonesia chỉ thiếu một thứ để trở thành cường quốc xe điện, báo trong nước tiếc nuối: 'Việt Nam đi trước mất rồi'

Indonesia đang đứng trước một nghịch lý trong quá trình phát triển ngành xe điện. Nước này có thị trường lớn, nền công nghiệp ô tô hình thành từ nhiều thập kỷ, hệ thống sản xuất quy mô lớn và lợi thế đặc biệt về nickel, nhưng đến nay vẫn đang xây dựng một thương hiệu ô tô nội địa có khả năng sản xuất ở quy mô lớn.

Nhiều tiềm năng để trở thành một cường quốc xe điện

Đây cũng là vấn đề được chính báo chí Indonesia đặt ra. Trong một bài viết đăng trên The Jakarta Post hồi tháng 7/2026, hai tác giả Victoria Fanggidae và Yuanda Pangi Harahap đặt câu hỏi vì sao các nhà sản xuất xe điện từng dự kiến hoạt động tại Indonesia lại lựa chọn Việt Nam, đồng thời cho rằng những điểm nghẽn nằm ở chất lượng chính sách công nghiệp, nhân lực công nghệ cao, giáo dục, nghiên cứu và tính ổn định của các chính sách đầu tư.

Nhìn từ quy mô thị trường, Indonesia có lợi thế rất lớn so với Việt Nam. Theo Cơ quan Thống kê Indonesia, nước này có hơn 284 triệu dân, trong khi Việt Nam có 102,3 triệu dân theo số liệu của Cục Thống kê Việt Nam. Quy mô dân số Indonesia lớn gần 2,8 lần Việt Nam.

Indonesia ghi nhận doanh số hơn 800.000 xe 2 năm gần nhất. Riêng 6 tháng đầu 2026, doanh số cũng vượt 436.000 xe. Trong khi đó, Việt Nam đạt gần 500.000 xe năm 2024, hơn 600.000 xe năm 2025 và 328.000 xe trong 6 tháng đầu 2026.

Những con số này cho thấy Indonesia không thiếu quy mô để hình thành một ngành ô tô nội địa. Năm 2024, nước này sản xuất gần 1,2 triệu ô tô và xuất khẩu 472.194 xe nguyên chiếc; riêng 6 tháng đầu 2026, sản lượng xe cơ giới đạt khoảng 615.000 chiếc, tăng 11,3% so với cùng kỳ năm trước. Bộ trưởng Công nghiệp Indonesia thậm chí cho biết nước này đang chuyển từ một thị trường tiêu thụ sang một cơ sở sản xuất ô tô.

Thị trường xe điện cũng không còn ở giai đoạn thử nghiệm. Trong 6 tháng đầu 2026, Indonesia bán 70.095 xe thuần điện, chiếm 16,06% thị trường; xe hybrid đạt 40.405 chiếc, tương đương 9,26%. Tính đến tháng 4/2026, Indonesia đã sản xuất 468.231 phương tiện điện, trong đó có 223.100 xe bốn bánh và 242.909 xe hai bánh.

Đáng chú ý hơn, Indonesia đã thu hút hàng loạt hãng xe nước ngoài vào quá trình điện hóa, trong đó có BYD. Theo trang tin Carlist.my, từ năm 2024 đến nửa đầu năm 2026, hãng xe điện Trung Quốc đạt doanh số tích lũy 93.869 xe, chiếm thị phần 43,2% trên thị trường xe điện tại Indonesia. Tháng 9/2026, BYD đã đưa nhà máy tại Subang vào hoạt động với công suất lên tới 150.000 xe/năm, đồng thời chuyển từ mô hình chủ yếu nhập xe nguyên chiếc sang sản xuất sâu hơn tại Indonesia.

Nhưng chính ở đây xuất hiện khoảng trống mà Jakarta đang tìm cách lấp đầy, Indonesia có ngành ô tô, nhưng ngành ô tô đó chủ yếu được dẫn dắt bởi các thương hiệu nước ngoài. Năm 2025, Toyota bán 250.431 xe tại Indonesia, chiếm 31,2% thị trường wholesales; Daihatsu đạt 130.677 xe và Mitsubishi Motors 71.781 xe. Ba thương hiệu này cộng lại chiếm 56% thị trường.

Chưa có một thương hiệu nội địa đủ lớn

Trong khi đó, Indonesia vẫn đang xây dựng chương trình xe quốc gia. Tháng 6/2026, Chính phủ công bố kế hoạch phát triển một trung tâm sản xuất ô tô quốc gia tại Subang với công suất mục tiêu 300.000 xe mỗi năm. Đến tháng 8, Tổng thống Prabowo Subianto cho biết Indonesia kỳ vọng bắt đầu sản xuất hàng loạt ô tô điện do nước này phát triển chậm nhất vào năm 2028.

Tiến độ hiện tại cho thấy đây vẫn là một quá trình đang hình thành. Chính phủ giao Pindad và PT Len Industri phụ trách các dự án ô tô và xe máy quốc gia từ năm 2026. Tuy nhiên, đến tháng 9/2026, một quan chức Bộ Công nghiệp Indonesia cho biết Pindad chỉ sản xuất khoảng 4.000 trong số 14.000 xe được đặt hàng cho nhu cầu Chính phủ; công suất thường niên của Pindad chỉ khoảng 3.600 xe và toàn bộ công suất này đang dành cho Bộ Quốc phòng.

Đây cũng là điểm khiến người Indonesia nhìn sang Việt Nam như một '"tấm gương cần học tập". Việt Nam có quy mô thị trường nhỏ hơn đáng kể, nhưng đã xuất hiện một thương hiệu nội địa thuần điện đạt quy mô bán hàng mà Indonesia hiện chưa có thương hiệu tương đương. Năm 2024, VinFast bàn giao hơn 87.000 ô tô điện tại Việt Nam, vượt Toyota và Hyundai; sang năm 2025, con số tăng lên 175.099 xe, tương đương gần 30% tổng thị trường được thống kê.

Về điện hóa, hai thị trường cũng đang đi theo những quỹ đạo khác nhau. Indonesia đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa xe điện lên 60% từ năm 2027 và 80% vào năm 2030. Quy định này được thiết kế để buộc các nhà sản xuất tăng tỷ lệ linh kiện, pin và chuỗi cung ứng trong nước. Tuy nhiên, đến tháng 9/2026, một số hãng xe Nhật Bản và nhà cung cấp phụ tùng đã nêu quan ngại về việc nâng yêu cầu TKDN, cho thấy bài toán của Indonesia hiện không chỉ là thu hút nhà máy mà còn là xây dựng hệ sinh thái nội địa đủ sâu.

Việt Nam lại có một lợi thế khác, thị trường xe điện đã hình thành một lực cầu đủ lớn quanh một thương hiệu nội địa. VinFast bán 115.916 xe trong 6 tháng đầu 2026, tương đương hơn một phần ba tổng doanh số thị trường. Trong khi đó, Indonesia dù bán 70.095 xe điện trong cùng kỳ, nhưng doanh số chủ yếu lại thuộc về BYD, một thương hiệu Trung Quốc.

Vì vậy, nếu đặt câu hỏi Indonesia đang thiếu điều gì, câu trả lời không nằm ở quy mô thị trường hay nguyên liệu. Indonesia có 284,67 triệu dân, bán 803.687 ô tô trong năm 2025, sản xuất hàng trăm nghìn xe mỗi năm và đang sở hữu một chuỗi công nghiệp EV ngày càng hoàn chỉnh. Câu hỏi người Indonesia đặt ra là làm thế nào chuyển những lợi thế đó thành năng lực phát triển sản phẩm, công nghệ và thương hiệu ô tô do doanh nghiệp trong nước làm chủ.

Đức Minh