Kho báu dưới nước của Việt Nam 'hớp hồn' Mỹ, Brazil: thu về gần 100 triệu USD, một DN xuất khẩu có lợi nhuận tăng gấp 21 lần

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng đối với ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam khi cá rô phi - vốn là một mặt hàng tiềm năng nhưng chưa được khai thác tối đa - đã ghi nhận những con số tăng trưởng đột phá. Với kim ngạch vượt mong đợi và sự hiện diện mạnh mẽ tại các cường quốc tiêu thụ như Mỹ và Brazil, cá rô phi đang dần khẳng định vị thế là "người đồng hành" chiến lược bên cạnh cá tra trong danh mục xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Trong năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam đã đạt mức ấn tượng hơn 99 triệu USD. Kết quả này cho thấy sự dịch chuyển tích cực trong cơ cấu hàng thủy sản, khi các sản phẩm giá trị gia tăng được chú trọng hơn. Trong đó, nhóm sản phẩm phi lê cá và các loại thịt cá đóng vai trò then chốt, chiếm tới 61% tổng kim ngạch xuất khẩu, tương đương với giá trị 61 triệu USD.

Điểm sáng lớn nhất trong bức tranh xuất khẩu năm qua chính là thị trường Mỹ. Với kim ngạch đạt 40 triệu USD, xuất khẩu cá rô phi sang Mỹ đã ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục 499% so với năm 2024. Sự bứt phá này không chỉ đến từ chất lượng sản phẩm mà còn nhờ vào các yếu tố khách quan từ thị trường quốc tế. Trong bối cảnh nguồn cung từ các đối thủ cạnh tranh truyền thống như Trung Quốc và chính các nhà sản xuất nội địa Mỹ gặp khó khăn do chi phí sản xuất leo thang và các rào cản thuế quan, cá rô phi Việt Nam đã tận dụng triệt để lợi thế về giá thành và thuế suất để chiếm lĩnh thị phần.

Không kém phần ấn tượng là thị trường Brazil, nơi đã vươn lên trở thành thị trường tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm nhập khẩu phi lê cá rô phi từ Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang quốc gia Nam Mỹ này đạt 11 triệu USD, tăng trưởng tới 7.552% so với năm trước. Chiến lược thâm nhập thành công các thị trường ngách như Brazil đã chứng minh tính đúng đắn trong việc đa dạng hóa đầu ra, giúp giảm thiểu sự phụ thuộc quá mức vào một vài thị trường truyền thống.

Tuy nhiên, thị trường năm 2025 cũng chứng kiến những mảng màu đối lập. Trong khi Đài Loan ghi nhận mức tăng 123% và các thị trường mới như Ý (tăng 54%), Ả Rập Xê Út, Puerto Rico có xu hướng mở rộng, thì xuất khẩu sang Nga và Mexico lại sụt giảm đáng kể (lần lượt là 29% và 38%). Sự sụt giảm này phản ánh tác động của biến động kinh tế toàn cầu và chi phí logistics tăng cao, buộc các nhà nhập khẩu tại đây phải thận trọng hơn.

Sự tăng trưởng vượt bậc của ngành cá rô phi không thể thiếu vai trò của các doanh nghiệp đầu tàu. Theo đánh giá từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Top 5 doanh nghiệp xuất khẩu cá rô phi lớn nhất năm 2025 bao gồm: Công ty TNHH MTV Ấn Độ Dương, Công ty TNHH MTV đầu tư và tài chính V, Công ty CP Nam Việt (Navico), Công ty TNHH XNK thủy hải sản Kim Phát và Công ty TNHH thủy sản NVD.

Đáng chú ý nhất trong danh sách này là sự hiện diện của Công ty CP Nam Việt (Navico) và công ty con của mình. Công ty TNHH MTV Ấn Độ Dương, đơn vị dẫn đầu danh sách xuất khẩu, là công ty con do Navico sở hữu 100% vốn điều lệ (36 tỷ đồng). Được thành lập từ năm 2006 tại Cần Thơ, công ty này chuyên trách các mảng chế biến bảo quản thủy sản và sản xuất các phụ phẩm như dầu cá, bột cá.

Navico, với bề dày lịch sử từ năm 1993, đã chuyển mình từ một doanh nghiệp xây dựng sang "đế chế" thủy sản lớn thứ hai thế giới về xuất khẩu cá tra. Trong năm 2025, dù doanh thu chỉ đạt 6.952 tỷ đồng (bằng một nửa so với đối thủ Vĩnh Hoàn), nhưng Navico đã ghi nhận mức lợi nhuận sau thuế tăng trưởng đột biến gấp 21 lần cùng kỳ, đạt xấp xỉ 1.000 tỷ đồng. Kết quả kỷ lục này có đóng góp rất lớn từ mảng cá rô phi.

Thành công của các doanh nghiệp như Navico đến từ khả năng nhận diện cơ hội tại các thị trường ngách. Việc tận dụng lợi thế thuế suất ưu đãi tại Mỹ và nhanh chóng đổ bộ vào thị trường Brazil đã giúp các doanh nghiệp này cải thiện mạnh mẽ biên lợi nhuận gộp. Thay vì chỉ tập trung vào các mặt hàng truyền thống, việc mở rộng sang phi lê cá rô phi đông lạnh đã giúp tối ưu hóa công suất của 7 công ty con trong hệ thống, từ nuôi trồng đến chế biến và xuất khẩu.

Bước sang năm 2026, cá rô phi được kỳ vọng sẽ tiếp tục đà tăng trưởng mạnh mẽ, trở thành một trụ cột mới trong xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh đang dần hiện hữu, đặc biệt là từ Brazil tại thị trường Liên minh Châu Âu (EU). Brazil hiện đang đẩy mạnh chiến lược thâm nhập EU với lợi thế về quy mô nuôi lớn và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc.

Khánh Vy