Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác

Sáng 28/9, tại Nhà Quốc hội diễn ra Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI.

Càng sửa nhiều luật càng phải đảm bảo tính hệ thống

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, Hội nghị thảo luận, cho ý kiến đối với 17 dự án luật quan trọng dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.

Nhấn mạnh, thời gian từ nay đến Kỳ họp thứ 2 không còn nhiều, do đó Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất nhiệm kỳ khóa XVI diễn ra trong thời điểm rất quan trọng, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Nhiều chủ trương lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương hoàn thiện thể chế.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ 2 dự kiến xem xét, thông qua 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật.

Trong đó, nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

"Khối lượng lớn, thời gian gấp nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc, càng sửa nhiều luật càng phải đảm bảo tính hệ thống, càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn", Chủ tịch Quốc hội lưu ý và mong Hội nghị lần này thực sự là "bộ lọc chất lượng" trước khi các dự án được trình Quốc hội.

Theo Chủ tịch Quốc hội, chọn 17 dự án luật này là những luật hết sức khó, phức tạp, còn ý kiến khác nhau để đưa ra Quốc hội trong thời gian tới. Chủ tịch Quốc hội nêu gợi mở 5 vấn đề để các đại biểu tập trung thảo luận:

Thứ nhất, phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản.

"Mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản: Đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn? Vì sao phải sửa luật? Chính sách mới tạo ra giá trị gì? Tác động đến ai? Chi phí tuân thủ ra sao? Nguồn lực thực hiện ở đâu? Ai chịu trách nhiệm đến cùng?", Chủ tịch Quốc hội nêu và đề nghị các đại biểu tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp, những cơ chế mới chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.

Thứ hai, phải thể hiện chất lượng tư duy lập pháp mới. Theo đó, luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định.

Những vấn đề thường xuyên biến động giao đúng thẩm quyền để đảm bảo tính linh hoạt trong điều hành. Nhưng cần làm rõ, phân định giữa lập pháp và lập quy, không có nghĩa chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư.

Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan Nhà nước phải được quy định cụ thể ngay trong luật.

Ngược lại, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, những nội dung thường xuyên thay đổi.

"Tinh thần luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách. Quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ, ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với điều kiện thực tiễn. Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Khơi thông nguồn lực, mở đường cho phát triển

Thứ ba, phải làm luật trong tư duy hệ thống. Cho rằng, trong một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu chỉ hoàn thiện từng dự án luật riêng lẻ thì chưa đủ. Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát thật kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự thủ tục, phân cấp phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.

"Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác. Không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách, càng không để người dân, doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng. Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt, các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất", Chủ tịch Quốc hội nói.

Thứ tư, phải nhìn từng quy định từ phía thực thi. Luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua, giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, cần kiểm tra rất kỹ: Ai thực hiện? Cấp nào thực hiện? Nguồn lực ở đâu? Dữ liệu ở đâu? Trách nhiệm đến đâu? Có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không?

Đặc biệt, phải đảm bảo phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Phân cấp không chỉ là chuyển xuống mà phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm. Chuyển đổi số cũng phải thực chất, không thể số hóa một quy trình bất hợp lý và coi đó là cải cách. Không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự. Văn bản quy định chi tiết phải chuẩn bị đồng thời, không để luật có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, thông tư.

Thứ năm, phát huy vai trò đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Nhấn mạnh, Quốc hội khóa XVI có tỉ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa với yêu cầu chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng quyết định lập pháp.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu thẳng thắn đi đúng vào những vấn đề còn khác nhau, rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý. Đồng thời, cần có ý kiến rõ dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua, dự án nào còn phải tiếp tục hoàn thiện.

"Không lấy tiến độ thay cho chất lượng, không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp", Chủ tịch Quốc hội nêu.

Đồng thời bày tỏ mong Hội nghị thống nhất một quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp của nhiệm kỳ này, đó là Quốc hội không làm luật để hoàn thành chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, mở đường cho phát triển.

"Thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà là sau khi luật ban hành, bộ máy có vận hành tốt hay không? Người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không? Nguồn lực xã hội có được giải phóng không? Năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không? Một đạo luật tốt, chắc từ chính sách, chặt trong quy trình, thống nhất trong hệ thống, thông suốt thực thi", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội tin tưởng rằng, với trí tuệ, kinh nghiệm, bản lĩnh, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, Hội nghị sẽ góp phần chuẩn bị tốt nhất, chất lượng cho Kỳ họp thứ 2. Đồng thời, tạo nền nếp cho một nhiệm kỳ lập pháp chủ động, chuyên nghiệp, kỷ luật và thực chất.