Không phải chính sách ưu đãi, CEO Nestlé Việt Nam gợi mở 'chìa khóa' thu hút dòng vốn FDI 'khổng lồ' từ các tập đoàn toàn cầu trong tương lai

Trong gần bốn mươi năm đổi mới, Việt Nam đã thành công trong thu hút đầu tư nước ngoài. Khu vực FDI trở thành một động lực quan trọng của tăng trưởng, xuất khẩu, việc làm và hội nhập quốc tế. Nhưng khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, mục tiêu cũng thay đổi.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt và yêu cầu phát triển đất nước bước sang giai đoạn mới, mục tiêu không còn chỉ là thu hút nhiều vốn hơn, mà quan trọng hơn là thu hút vốn chất lượng cao hơn, công nghệ cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn và tạo sức lan tỏa mạnh hơn đối với nền kinh tế. Đó chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong kỷ nguyên phát triển mới.

Chia sẻ tại Tọa đàm "Nghị quyết 10: Phát triển hệ sinh thái FDI chất lượng cao" do Cục thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức mới đây, ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam cho biết, không có nhiều quốc gia đạt được chặng đường phát triển dài và những thành tựu nổi bật như Việt Nam.

Theo ông, một điểm thể hiện bản lĩnh và tầm nhìn của Chính phủ Việt Nam là sự nhìn nhận rõ ràng rằng những yếu tố từng tạo nên thành công trong quá khứ chưa chắc tiếp tục bảo đảm thành công trong tương lai. Việt Nam đã xây dựng một lộ trình phát triển táo bạo, với các mục tiêu chiến lược đến năm 2045 được hoạch định tương đối rõ nét.

Việt Nam đã đi qua giai đoạn thu hút FDI vì vốn, việc làm và nguồn thu

Ông Binu Jacob cho rằng nhiều doanh nghiệp FDI và tập đoàn đa quốc gia đang hướng tới Việt Nam không chỉ vì tốc độ tăng trưởng kinh tế hoặc quy mô thị trường hàng trăm triệu dân. Các doanh nghiệp này cũng không tìm đến Việt Nam đơn thuần để khai thác những lợi ích ngắn hạn.

Trong giai đoạn đầu của quá trình mở cửa, Việt Nam ưu tiên thu hút đầu tư nhằm tạo thêm việc làm và gia tăng nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Nestlé Việt Nam, giai đoạn đó về cơ bản đã qua. 

"Tôi cho rằng giai đoạn thu hút đầu tư ban đầu đó hiện nay đã qua. Giai đoạn phát triển tiếp theo sẽ gắn liền với những cam kết đầu tư mang tính dài hạn, bền vững và bao trùm hơn. Tất cả những chuyển dịch này sẽ mang lại lợi ích thiết thực, đóng góp tích cực hơn cho nền kinh tế Việt Nam cũng như hỗ trợ hiệu quả cho các doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.", lãnh đạo Nestlé Việt Nam nhận định.

Dưới góc độ là một doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã hiện diện và gắn bó tại Việt Nam trong suốt 30 năm qua, ông Binu Jacob khẳng định cam kết lâu dài của doanh nghiệp đối với thị trường. 

Một trong những cơ sở quan trọng cho cam kết này là tầm nhìn phát triển của Việt Nam đến năm 2045, trong đó vai trò của khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã được xác định cụ thể. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đánh giá định hướng của Nghị quyết 10 tương thích với chính phương thức mà Tập đoàn Nestlé tiến hành các hoạt động kinh doanh.

"Chúng tôi hoạt động không chỉ đơn thuần nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cho riêng mình, mà luôn hướng tới việc gia tăng giá trị và mang lại lợi ích thiết thực cho toàn bộ chuỗi cung ứng, bao gồm các đối tác kinh doanh, cộng đồng địa phương, người tiêu dùng, cùng các nhà cung ứng hàng hóa và dịch vụ", ông Binu Jacob chia sẻ.

Nếu không thực hiện theo phương châm đó, doanh nghiệp có thể thu được một số lợi ích ngắn hạn, nhưng chắc chắn sẽ không thể đạt được sự phát triển bền vững trong dài hạn, và Nestlé cũng đã không thể xây dựng nên một nền móng vững chắc cùng lịch sử phát triển hơn 160 năm qua.

Một điểm khác được ông Binu Jacob đặc biệt đánh giá cao là tinh thần chia sẻ trách nhiệm và xây dựng quan hệ đối tác bình đẳng giữa các bên. Theo lãnh đạo Nestlé Việt Nam, trong quá khứ, khi hợp tác với nhiều nhà cung ứng và đối tác khác nhau, việc phân định trách nhiệm đôi khi chưa thực sự rõ ràng; chẳng hạn như việc nâng cao năng lực, kỹ năng và đào tạo cho người nông dân sẽ do doanh nghiệp hay Chính phủ đảm nhiệm chính. Trong mô hình mới, vai trò và trách nhiệm của từng bên cần được xác lập cụ thể hơn.

Thông điệp mà Nghị quyết 10 gửi tới cộng đồng FDI, theo ông Binu Jacob, là Việt Nam không khuyến khích những nhà đầu tư chỉ tìm kiếm lợi ích ngắn hạn. Ngược lại, Việt Nam rộng cửa với những doanh nghiệp sẵn sàng hợp tác, đồng hành, tạo sức mạnh cộng hưởng và xây dựng giá trị lâu dài.

"Dù vẫn có thể tồn tại một số nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội ngắn hạn, nhưng xét về tổng thể, ngày càng có nhiều doanh nghiệp FDI tìm đến Việt Nam vì các giá trị bền vững, từ đó góp phần hình thành một hệ sinh thái lành mạnh, kết nối hiệu quả giữa khu vực đầu tư nước ngoài và cộng đồng doanh nghiệp trong nước", đại diện Nestlé Việt Nam cho hay.

Ông Binu Jacob dẫn câu chuyện về một doanh nghiệp vận tải từng hợp tác với Nestlé từ khi chỉ sở hữu một đầu xe và năng lực quản trị còn hạn chế. Nestlé đã chia sẻ với doanh nghiệp này phương pháp quản trị, quy trình kiểm soát chất lượng, tiêu chuẩn bảo vệ môi trường và các kỹ thuật tối ưu tải trọng vận chuyển.

Từ một nhà cung cấp nhỏ chỉ phục vụ Nestlé, doanh nghiệp vận tải nói trên đã phát triển đội xe lên 50 chiếc và mở rộng hợp tác với 5 doanh nghiệp lớn khác. Theo CEO Nestlé Việt Nam, đây là ví dụ cho thấy quan hệ FDI không nên dừng ở giao dịch mua bán, mà phải tạo ra năng lực mới cho đối tác nội địa.

Ưu đãi chỉ là yếu tố bổ trợ, nhà đầu tư cần chính sách có thể dự báo

Chia sẻ về việc yếu tố sẽ khiến một tập đoàn toàn cầu quyết định mở rộng đầu tư lâu dài tại một quốc gia, ông Binu Jacob nhận xét trong một thời gian dài, cả Chính phủ và cộng đồng FDI đều dành nhiều sự chú ý cho chính sách ưu đãi. Tuy nhiên, đặc biệt sau khi thuế tối thiểu toàn cầu được triển khai, ưu đãi không còn là yếu tố quyết định duy nhất.

"Đối với các tập đoàn đa quốc gia, ưu đãi chỉ có tính chất bổ trợ, không phải lý do cốt lõi để lựa chọn một quốc gia làm địa điểm đầu tư dài hạn", ông Binu Jacob cho biết.

Đối với các tập đoàn toàn cầu như Nestlé, khi duy trì và mở rộng quy mô hoạt động, yếu tố quan trọng đầu tiên là niềm tin vào định hướng chiến lược của Chính phủ. Tiếp đó, khuôn khổ chính sách phải minh bạch và có thể dự báo.

"Chúng tôi hiểu rằng sự điều chỉnh chính sách là điều luôn xảy ra trong quá trình phát triển, nhưng các thay đổi đó cần nằm trong lộ trình có thể dự báo trước. Điều các nhà đầu tư e ngại nhất chính là sự thiếu chắc chắn và tính bất ổn không thể dự báo", vị lãnh đạo cho hay.

Bên cạnh thể chế, chất lượng nguồn nhân lực là một trụ cột quan trọng. Ngoài ra, một hệ sinh thái phụ trợ đủ mạnh cũng là điều kiện để các tập đoàn triển khai chiến lược dài hạn. 

"Khi các tiêu chí nêu trên được đáp ứng, hoặc ít nhất khi các nhà đầu tư nhận thấy cam kết cùng nỗ lực rõ ràng của Chính phủ Việt Nam trong việc chú trọng hoàn thiện các điều kiện này - dù có thể chưa đồng bộ ngay lập tức nhưng sẽ được cải thiện trong tương lai - chúng tôi chắc chắn sẽ tự tin cân nhắc việc mở rộng quy mô hoạt động tại Việt Nam", ông Binu Jacob nhấn mạnh.

Theo ông Binu Jacob, mặc dù hệ sinh thái hiện tại chưa đáp ứng toàn bộ kỳ vọng của nhà đầu tư song sự liên kết giữa các doanh nghiệp nước ngoài, doanh nghiệp trong nước, các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu đang ngày càng được định hình và củng cố vững chắc. Việc triển khai thêm nhiều bước đi cụ thể chính là những tín hiệu hành động hết sức mạnh mẽ.

Không chỉ vậy, một yếu tố khác cũng được lãnh đạo của Nestlé Việt Nam nhấn mạnh đó là môi trường kinh doanh cần phải liên tục được hoàn thiện nhằm giúp doanh nghiệp nội địa phát triển và nâng cao năng lực để trở thành đối tác đáng tin cậy của các tập đoàn FDI.

"Nền tảng của mọi sự hợp tác chính là niềm tin. Khi có được niềm tin chiến lược, chúng ta nhất định sẽ tìm ra giải pháp hiệu quả cho mọi thách thức phát sinh", ông Binu Jacob nhấn mạnh.

Ông dẫn lại hành trình phát triển của ngành cà phê để minh họa. Khi Nestlé bắt đầu đầu tư tại Việt Nam khoảng 30 năm trước, Việt Nam mới nằm trong nhóm 20 quốc gia sản xuất cà phê. Đến nay, Việt Nam đã vươn lên vị trí hàng đầu thế giới về sản lượng.

Từ hơn 20 năm trước, Nestlé đã nhận thấy tiềm năng của cà phê Việt Nam và xác định vai trò đối tác chiến lược. Thay vì chỉ sử dụng kết quả nghiên cứu và phát triển từ nước ngoài, tập đoàn hợp tác với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên và người nông dân.

Nestlé đóng vai trò kết nối kết quả nghiên cứu về di truyền giống từ các viện nghiên cứu của Pháp với năng lực của các đơn vị nghiên cứu trong nước. Quá trình hợp tác đã tạo ra những giống cà phê chất lượng cao, thích ứng tốt với thổ nhưỡng và biến đổi khí hậu tại Việt Nam, đồng thời tiết kiệm nước tưới, phân bón và cho năng suất cao hơn.

Theo ông Binu Jacob, năng suất của những hộ nông dân tham gia chương trình hiện cao gấp 3 lần mức trung bình trước đây. Kết quả này đến từ quan hệ đối tác chiến lược, niềm tin giữa các bên và quá trình chuyển giao tri thức, công nghệ cũng như thông lệ sản xuất tốt.

Từ “nhà đầu tư nước ngoài” đến “đối tác đầu tư”

Thông điệp cuối cùng được CEO Nestlé Việt Nam gửi tới Chính phủ là cần thay đổi cách nhìn nhận về cộng đồng FDI. Theo góc nhìn của vị lãnh đạo, cụm từ “nhà đầu tư nước ngoài” có thể gợi cảm giác về một chủ thể từ bên ngoài đến Việt Nam thực hiện hoạt động đầu tư rồi rút đi. Thay vào đó, ông đề xuất sử dụng những cách gọi như “đối tác FDI” hoặc “đối tác đầu tư trực tiếp nước ngoài”.

Ông Binu Jacob khẳng định các doanh nghiệp FDI thực sự có cam kết và tâm huyết với những định hướng Việt Nam đang triển khai. Quan hệ đối tác này phải tạo lợi ích cho Việt Nam, cho doanh nghiệp FDI đang hoạt động trong nước và cho sự phát triển chung của nền kinh tế. Khi được nhìn nhận như những đối tác, cộng đồng FDI sẽ có thêm niềm tin để đầu tư dài hạn, đẩy mạnh chuyển giao kiến thức, công nghệ và năng lực quản trị.

Ở chiều ngược lại, Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục thực hiện những hành động quyết liệt, đặc biệt trong nâng cấp hạ tầng. Các doanh nghiệp FDI cũng phải chủ động hiện thực hóa những cam kết đầu tư cụ thể.

Theo Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, đây là nền tảng để Việt Nam và cộng đồng FDI trở thành những đối tác chiến lược thực sự, cùng tạo ra năng lực phát triển mới thay vì chỉ duy trì quan hệ giữa bên cấp vốn và bên tiếp nhận vốn.

Hoàng Nguyễn