Không phải dầu thô, một mặt hàng của Iran đang đối mặt cú sốc nguồn cung: Giá hơn 300.000 đồng/kg, Việt Nam xuất khẩu đứng top thế giới

Iran, nhà sản xuất và xuất khẩu hạt dẻ cười (hồ trăn) lớn thứ hai thế giới, đang đối mặt với tình trạng sản lượng sụt giảm mạnh trong năm 2026, trong khi hoạt động xuất khẩu gặp nhiều trở ngại. Nguồn cung thu hẹp cùng nhu cầu toàn cầu tăng cao có thể tiếp tục đẩy giá hạt dẻ cười lên mức mới.

Tại Hội nghị Hạt Cây Quốc tế CFNA Trung Quốc 2026, ông Mehrdad Agah, thành viên Hội đồng quản trị Hiệp hội Hồ trăn Iran (IPA), cho biết ngành hồ trăn nước này đang chịu tác động đồng thời từ thời tiết khắc nghiệt, thiếu nước, gián đoạn điện và căng thẳng địa chính trị.

Theo IPA, trong niên vụ 2024/25, Iran thu hoạch khoảng 225.000 tấn hồ trăn, tính cả vỏ. Cộng với khoảng 15.000 tấn tồn kho từ niên vụ trước, tổng nguồn hàng đầu niên vụ 2025/26 đạt khoảng 240.000 tấn.

Tuy nhiên, triển vọng sản xuất năm 2026 đã đảo chiều. Nhiệt độ cao, hạn hán, tình trạng thiếu điện khiến hoạt động tưới tiêu bị gián đoạn thường xuyên, cùng với chu kỳ mất mùa của cây hồ trăn, khiến IPA hạ dự báo sản lượng xuống khoảng 118.000 tấn. Con số này thấp hơn mức 130.000 tấn mà Hội đồng Hạt và Trái cây Khô Quốc tế dự báo hồi tháng 6.

Đáng chú ý, sản lượng giảm mạnh nhưng lượng tồn kho của Iran lại tăng do xuất khẩu gặp khó khăn. Trong khi cuối niên vụ 2024/25, lượng hồ trăn tồn kho chỉ còn khoảng 10.000 tấn tính đến ngày 22/8/2025, đến tháng 6/2026, tồn kho niên vụ 2025/26 được ước tính còn khoảng 89.000 tấn. Lượng tồn kho cuối vụ dự kiến đạt 75.000 tấn, tương đương khoảng 31% nguồn hàng đầu vụ.

Diễn biến này phản ánh những trở ngại lớn trong hoạt động logistics và thương mại quốc tế. Một lượng đáng kể hồ trăn không thể xuất khẩu đúng kế hoạch, khiến hàng hóa tích tụ tại các kho trong nước, bất chấp sản lượng vụ mới suy giảm.

Hoạt động xuất khẩu cũng cho thấy sự thay đổi rõ rệt. Niên vụ 2024/25, Iran xuất khẩu khoảng 202.000 tấn hồ trăn tính theo trọng lượng cả vỏ, tăng 50% so với vụ trước. Sang niên vụ 2025/26, xuất khẩu giảm đáng kể. Đến cuối tháng 6/2026, lượng xuất khẩu đạt khoảng 130.000 tấn, tương đương 54% tổng nguồn hàng đầu vụ. IPA dự báo cả niên vụ chỉ xuất khẩu khoảng 141.000 tấn.

Trung Quốc, một trong những thị trường quan trọng nhất, cũng ghi nhận mức giảm mạnh. Niên vụ 2024/25, Iran xuất khẩu 27.947 tấn hồ trăn sang Trung Quốc, tăng khoảng 50% so với niên vụ trước. Tuy nhiên, đến tháng 6/2026, lượng xuất khẩu chỉ còn 4.777 tấn, giảm khoảng 83% so với cùng kỳ.

Trong bối cảnh nguồn cung chịu áp lực, nhu cầu đối với nhân hạt dẻ cười vẫn duy trì ở mức cao. Hiện tượng "sô cô la Dubai" cùng sự mở rộng của các ứng dụng thực phẩm đang tạo thêm động lực cho tiêu thụ nhân hồ trăn. Ngoài bánh kẹo, sản phẩm này ngày càng được sử dụng trong bột nhão, bơ phết, cà phê sữa, nước sốt, dầu thực phẩm và mỹ phẩm.

Liên minh châu Âu, Trung Đông và Ấn Độ hiện là những thị trường đáng chú ý đối với nhân hồ trăn Iran. Hạt hồ trăn Iran được đánh giá có lợi thế nhờ đa dạng giống, hàm lượng dầu cao và phù hợp với hoạt động rang chế biến.

Nhu cầu tăng trong khi nguồn cung có nguy cơ thu hẹp đang tạo sức ép lên giá. Theo số liệu được trình bày tại hội nghị, giá hồ trăn đã tăng từ dưới 7 USD/kg năm 2023 lên hơn 9 USD/kg năm 2025 và được dự báo có thể vượt 12,50 USD/kg trong năm 2026.

Như vậy, thị trường hồ trăn Iran đang đứng trước một nghịch lý: sản lượng giảm mạnh nhưng tồn kho vẫn ở mức cao do xuất khẩu đình trệ. Diễn biến của hoạt động thương mại và khả năng khơi thông xuất khẩu sẽ là yếu tố quan trọng quyết định nguồn cung thực tế trên thị trường quốc tế trong thời gian tới.

Như Quỳnh