Không phải Trung Quốc, đây là quốc gia đầu tiên 'cấp hộ chiếu' pin xe điện - mục đích là gì?

Nhật Bản dự kiến chính thức vận hành chương trình truy xuất nguồn gốc pin xe điện bắt đầu từ năm tài chính 2027. Hệ thống này được thiết kế để ghi lại toàn bộ thông tin quan trọng về vòng đời của một viên pin. 

Các dữ liệu được lưu trữ bao gồm nguồn gốc xuất xứ, danh mục vật liệu sử dụng và tình trạng xuống cấp thực tế của pin. 

Những thông tin kỹ thuật số này sẽ được tích hợp trong một tấm "hộ chiếu" pin do chính các nhà sản xuất ghi lại ngay từ giai đoạn đầu. Quá trình sử dụng của xe sau khi xuất xưởng cũng được cập nhật liên tục vào hệ thống để phục vụ việc đánh giá chất lượng.

Hệ thống quản lý mới sẽ do Trung tâm Truy xuất nguồn gốc Ô tô và Pin trực tiếp vận hành. Đơn vị này tập hợp các nhà sản xuất ô tô cùng các hiệp hội ngành công nghiệp phụ tùng tại Nhật Bản. Nền tảng dữ liệu cốt lõi của hệ thống được xây dựng dựa trên cơ sở hạ tầng của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp. 

Cơ quan này đã hoàn tất việc hỗ trợ thiết kế cơ bản và tạo mẫu thử nghiệm hệ thống trong năm tài chính 2025. Trước khi chính thức triển khai diện rộng, chính phủ Nhật Bản sẽ triển khai các chương trình trình diễn về việc tái sử dụng pin xe điện, làm nguồn điện cho nhà ở và doanh nghiệp vào năm tài chính 2026.

Việc minh bạch hóa dữ liệu mang lại lợi ích trực tiếp cho thị trường xe cũ. Các đại lý kinh doanh xe điện đã qua sử dụng có thể truy cập thông tin để đánh giá chính xác chất lượng thực tế của phương tiện. 

Điều này giúp loại bỏ sự mơ hồ về tình trạng chai pin, vốn là rào cản lớn đối với người mua xe điện cũ. Việc định giá chính xác hơn có thể dẫn đến giá bán cao hơn cho các dòng xe điện có chất lượng pin tốt. Hệ thống này được kỳ vọng sẽ giúp mở rộng quy mô thị trường xe điện đã qua sử dụng tại Nhật Bản trong những năm tới.

Đối với những viên pin xe điện đã không còn khả năng sử dụng, tùy thuộc vào mức độ hao mòn thực tế, chúng sẽ được phân loại để tận dụng cho mục đích khác nhau. 

Nếu pin còn tốt, nó có thể được lắp đặt cho các loại xe điện kích thước nhỏ hoặc làm pin lưu trữ năng lượng cho các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh. Đối với những viên pin đã hết tuổi thọ hoàn toàn, chúng sẽ được đưa vào quy trình tái chế chuyên sâu. 

Mục tiêu chính của giai đoạn này là thu hồi các loại khoáng chất quan trọng như lithium, coban và niken. Thông tin từ hộ chiếu pin giúp quá trình phân tách kim loại diễn ra thuận lợi và đạt hiệu suất cao hơn.

Một trong những động lực quan trọng nhất của chương trình là đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia. Nhật Bản đang đối mặt với thách thức lớn khi các loại xe điện cũ bị xuất khẩu ra nước ngoài với mức giá thấp. 

Viện Nghiên cứu Nhật Bản ước tính khoảng 4.300 tấn kim loại quý hiếm đã bị thất thoát ra khỏi lãnh thổ trong giai đoạn 2017-2024 thông qua con đường này. Việc kiểm soát chặt chẽ vòng đời pin sẽ giúp giữ lại nguồn tài nguyên chiến lược để phục vụ sản xuất trong nước. 

Đồng thời, hệ thống của Nhật Bản cũng được thiết kế để tương thích với các quy định bắt buộc về hộ chiếu pin của Liên minh châu Âu nhằm duy trì năng lực cạnh tranh cho các hãng xe nội địa.

Đức Minh