Không phải xăng hay dầu, cả châu Á đang thiếu hụt nghiêm trọng một nguyên liệu khác: Giá tăng phi mã, nhiều thiết bị y tế khan hàng

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng là naphtha, một sản phẩm dầu mỏ được dùng để sản xuất ethylene và propylene, hai nguyên liệu nền tảng của ngành nhựa. Đây cũng là đầu vào cho một số hóa chất chuyên dụng phục vụ sản xuất bán dẫn.

Theo Financial Times, giá naphtha tại châu Á đã gần như tăng gấp đôi kể từ khi chiến sự bùng phát, sau khi lưu thông dầu mỏ từ Trung Đông bị bóp nghẹt. Khi nguyên liệu đầu vào leo thang, giá túi nhựa, hộp đựng, cốc, khay và đồ dùng đóng gói cũng tăng vọt, làm dấy lên nỗi lo thiếu bao bì cho mì ăn liền, nước giải khát, mỹ phẩm, dược phẩm và nhiều mặt hàng thiết yếu khác.

Indonesia là một trong những nơi cảm nhận cú sốc rõ nhất. Quốc gia hơn 270 triệu dân này gần như phải nhập khẩu toàn bộ naphtha, chủ yếu từ Trung Đông. Nhiều nhà cung cấp tại đây đã cảnh báo các cửa hàng vật liệu nhựa rằng họ có thể buộc phải ngừng sản xuất vì không còn dễ kiếm nguyên liệu.

Tại Jakarta, một số đầu mối bán lẻ bao bì cho biết doanh số sụt gần một nửa trong tháng qua, trong khi biển báo tăng giá được dựng ngay trước cửa hàng để chuẩn bị tâm lý cho khách. Ngành thực phẩm và đồ uống, lĩnh vực chiếm khoảng 60% nhu cầu bao bì nhựa tại Indonesia, được dự báo sẽ chịu tác động nặng nề nhất. Mỹ phẩm, thiết bị y tế và dược phẩm cũng không nằm ngoài vòng xoáy.

Sức ép đã nhanh chóng lan sang khu vực sản xuất công nghiệp. Theo Reuters, công ty hoá chất Chandra Asri của Indonesia đã phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng tạm thời vì khó khăn trong việc tìm nguồn naphtha.

Cùng thời điểm, nhiều nhà máy hóa dầu khắp châu Á đồng loạt giảm công suất, dừng dây chuyền hoặc phát cảnh báo gián đoạn.

Ở Nhật Bản, Mitsubishi Chemical và Mitsui Chemicals đã cắt sản lượng. Tại Đài Loan (Trung Quốc), Formosa Petrochemical cũng phát thông báo bất khả kháng do nguồn nguyên liệu giao chậm vì rối loạn vận tải qua eo Hormuz.

Nhật Bản đặc biệt dễ tổn thương vì phụ thuộc lớn vào Trung Đông. Financial Times dẫn số liệu cho thấy nước này lấy khoảng 44% naphtha và hơn 90% dầu thô từ khu vực.

Hiệp hội Công nghiệp Hóa dầu Nhật Bản cho biết công suất vận hành của các nhà sản xuất ethylene, vật liệu quan trọng cho màng bọc thực phẩm và nhiều loại bao bì khác, đã giảm xuống còn 68,6%, mức thấp nhất từng ghi nhận.

Dù chính phủ Nhật nói nguồn dự trữ hiện vẫn đủ đáp ứng nhu cầu đến cuối năm, song Reuters đưa tin ngày càng nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào naphtha đã báo khó về nguồn hàng, lịch giao và chi phí.

Một khảo sát với 102 doanh nghiệp hàng tiêu dùng tại Nhật cho thấy 44% nhà sản xuất thực phẩm đã bị ảnh hưởng bởi việc thiếu nhựa, giá tăng hoặc giao hàng chậm. Thậm chí, một nhà sản xuất natto lớn và một chuỗi nhà hàng gyoza đã phải tạm dừng bán một số mặt hàng vì thiếu bao bì nhựa.

Tại Hàn Quốc, tác động đã chạm vào lĩnh vực y tế. Chính phủ nước này phải cấm tích trữ kim tiêm và ống tiêm nhằm ngăn gián đoạn nguồn cung cho bệnh viện, sau khi lo ngại khan hiếm gia tăng vì giá nhựa tăng và dòng nguyên liệu hóa dầu toàn cầu rối loạn.

Khảo sát ngày 29/4 của Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm Hàn Quốc cho thấy lượng kim tiêm tồn kho toàn quốc còn 45,59 triệu chiếc, giảm so với mức 46,46 triệu chiếc một tuần trước đó. Các bệnh viện lớn còn trụ được nhờ hợp đồng dài hạn, nhưng nhiều phòng khám nhỏ đã bắt đầu xuống hàng tồn, trong khi nguồn cung từ chợ sỉ và kênh trực tuyến bị chậm lại. Điều đó cho thấy cú sốc nhựa không chỉ là câu chuyện giá cả, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì dịch vụ y tế cơ bản.

Để hạ nhiệt áp lực, một số chính phủ châu Á đã phải phản ứng khẩn cấp. Reuters cho biết Indonesia đã quyết định xóa thuế nhập khẩu đối với một số nguyên liệu dùng để sản xuất bao bì nhựa, trong đó có polypropylene và polyethylene mật độ cao, bắt đầu từ tháng 5.

Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Airlangga Hartarto nói biện pháp này nhằm hỗ trợ các nhà sản xuất đang vật lộn vì thiếu naphtha, đồng thời giảm bớt đà tăng giá đối với thực phẩm và đồ uống đóng gói, vấn đề đặc biệt nhạy cảm khi chi tiêu tiêu dùng trong nước đang suy yếu.

Bên cạnh đó, các nền kinh tế trong khu vực cũng bắt đầu tìm cách đa dạng nguồn cung, với Indonesia tìm hàng từ Ấn Độ, châu Phi và châu Mỹ, còn một số nơi thúc đẩy thay thế bằng bao bì giấy.

Diệp Vy

Theo FT