Ngày 27/7, VnIndex mất 17 điểm với 258 mã giảm - 19 mã giảm sàn. Toàn thị trường chỉ có 2 mã tăng trần, trong đó có PNJ - công ty đang trong cơn khủng hoảng lớn nhất từ trước đến nay.
Ngày 27/7, VnIndex mất 17 điểm, với 258 mã giảm điểm - 19 mã giảm sàn. Toàn thị trường chỉ có 2 mã tăng trần, trong đó có PNJ.
Công ty này vẫn đang trong cơn khủng hoảng lớn nhất từ trước đến nay: Giám đốc P-Lab - công ty con chịu trách nhiệm kiểm định kim cương - bị bắt trong đại án buôn lậu kim cương lớn nhất từng bị phanh phui, cổ phiếu mất quá nửa giá trị, thanh khoản bị đe dọa khi người tiêu dùng mất niềm tin và mang hàng đã mua đến trả.
Phiên tăng trần của PNJ hôm 27/7, vì vậy, đang được giới đầu tư phân tích một cách thận trọng, trước khi báo cáo tài chính quý 2 được công bố. Báo cáo này sẽ không cho thấy tình hình hiện tại của PNJ, mà sẽ cho thấy PNJ đã chuẩn bị những gì để đối mặt với khủng hoảng - bởi số liệu chốt vào ngày 30/6, chỉ hai ngày trước khi vai trò của P-Lab trong đại án kim cương bị phanh phui.
Chuyên án 268V đấu tranh với nhóm đối tượng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và buôn lậu trang sức, xảy ra tại Thanh Hóa và các địa phương liên quan. Bốn đợt bắt giữ trong hơn một tháng đã phanh phui một đường dây buôn lậu kim cương từ Hồng Kông, đưa hàng vào hệ thống bán lẻ trong nước để tiêu thụ.
Công an tỉnh Thanh Hóa phối hợp Công an TP.HCM đồng loạt bắt giữ 22 đối tượng, khám xét 20 địa điểm là cơ sở kinh doanh vàng bạc đá quý. Đối tượng cầm đầu là người Ấn Độ, sống tại Hồng Kông, thu gom kim cương từ Ấn Độ, tập kết tại Hồng Kông rồi vận chuyển trái phép vào Việt Nam theo mô hình nhiều tầng cấp.
Mở rộng điều tra cho thấy từ 2024 đến nay, toàn bộ đường dây đã thực hiện trót lọt 141 lượt vận chuyển, đưa hơn 28.000 viên kim cương vào Việt Nam, doanh thu ước tính 280 tỷ đồng. Cùng với đó, nổi lên là Đặng Ngọc Thảo (SN 1974) - Giám đốc P-Lab (đơn vị giám định thuộc PNJ) - bị cáo buộc câu kết mua kim cương sai thông số nhập lậu giá rẻ, mài mã GIA khắc trên đá và cấp giấy chứng nhận mới mang mã P-Lab để bán kiếm lời.
Công an Thanh Hóa khởi tố thêm 4 bị can, thu giữ thêm 139 viên kim cương. Tính đến thời điểm này, cơ quan điều tra đã khởi tố 31 bị can, thu giữ 1.239 viên kim cương, chứng minh đường dây buôn lậu hơn 30.000 viên với trị giá trên 1.500 tỷ đồng, thu lợi bất chính trên 300 tỷ đồng.
Khởi tố thêm 4 bị can, thu giữ thêm 354 viên kim cương, trị giá khoảng 68,8 tỷ đồng. Điều tra xác định từ 2022-2024, đường dây đã đưa hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu (trên 500 tỷ đồng) vào hệ thống bán lẻ SJC. Bà Lê Thúy Hằng, khi còn là Tổng Giám đốc SJC, bị cáo buộc chỉ đạo Phạm Thị Hồng Duyên (Trưởng phòng Kinh doanh) đặt mua kim cương lậu từ Hồng Kông. Duyên dùng thông tin cá nhân của khách hàng để hợp thức hóa nguồn gốc trên hệ thống, trước khi đưa tới Rồng Vàng SJC kiểm định và phân phối.
Khi đường dây bị phanh phui, hiệu ứng lan nhanh ra toàn thị trường. Hàng loạt cửa hàng kim cương có tên tuổi tại TP.HCM thông báo đóng cửa hoặc tạm ngừng hoạt động:
Trong khi đó, hai thương hiệu lớn nhất bị ảnh hưởng nặng nề. PNJ - doanh nghiệp niêm yết - nhiều lần lên tiếng cập nhật thông tin:
Lãnh đạo PNJ thừa nhận công ty chịu áp lực thanh khoản: tổng doanh số bán ra chỉ bằng 1/5 doanh số mua vào kể từ khi biến cố xảy ra. Đại diện công ty nhìn nhận: "Niềm tin vào kim cương đã bị tổn thương trên phạm vi toàn ngành".
PNJ ra thông báo cập nhật danh sách cửa hàng tiếp nhận giao dịch "Mua lại", khung giờ giao dịch từ 15h - 17h mỗi ngày, kèm phương án xử lý cho khách hàng.
Chỉ một ngày sau khi có thông tin kim cương lậu tuồn vào hệ thống, lượng người đến giao dịch tại trụ sở SJC tăng đột biến - không chỉ để bán kim cương, mà cả vàng, cho thấy tâm lý lo ngại đã lan rộng hơn phạm vi một mặt hàng.
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở đặc tính vật lý của mặt hàng: tỷ lệ giá trị trên khối lượng cực cao. Một lô hàng trị giá hàng triệu USD có thể giấu gọn trong túi áo, khiến việc vận chuyển trái phép qua sân bay dễ lọt lưới hơn nhiều so với buôn lậu vàng hay ngoại tệ.
Để kiểm soát thị trường kim cương toàn cầu, từ năm 2003 cộng đồng quốc tế thiết lập Quy trình Kimberley (KPCS) - cơ chế yêu cầu các quốc gia thành viên chỉ giao dịch kim cương thô khi có giấy chứng nhận minh bạch về xuất xứ, đảm bảo dòng tiền không dính líu xung đột vũ trang. Tại Việt Nam, thủ tục xuất nhập khẩu kim cương thô phải tuân thủ nghiêm ngặt quy chế này qua sự phối hợp của Bộ Tài chính và Bộ Công Thương.
Nhưng Quy trình Kimberley có một lỗ hổng chí mạng: chỉ kiểm soát kim cương thô. Một khi kim cương lậu đã được cắt mài, đánh bóng thành phẩm, việc truy xuất nguồn gốc gần như bất khả thi - đúng kẽ hở mà đường dây trong Chuyên án 268V đã khai thác.
"Nạn buôn lậu kim cương quốc tế từng là một vấn đề an ninh toàn cầu."
TS. Nguyễn Tuấn Anh · Giảng viên Tài chính, Đại học RMIT Việt NamNgười tiêu dùng đang phải bán tháo để cắt lỗ hoặc yêu cầu kiểm định lại tài sản vì lo mua phải hàng lậu, hàng bị đánh tráo giấy chứng nhận. Nhưng theo TS. Nguyễn Tuấn Anh, vàng và kim cương vốn chưa bao giờ là cùng một loại tài sản.
Tài sản có tính chuẩn hóa tuyệt đối. Một lượng vàng 9999 tại Việt Nam hoàn toàn hoán đổi được với giá trị tương đương trên thế giới, giá niêm yết minh bạch từng phút.
Mỗi viên là một thực thể độc bản. Định giá cực kỳ phức tạp qua tiêu chuẩn 4C (màu sắc, độ tinh khiết, trọng lượng, giác cắt) và phụ thuộc sống còn vào giấy chứng nhận uy tín như GIA - chính vì vậy một hợp đồng tương lai hay quỹ ETF kim cương vật chất là bất khả thi.
Thanh khoản cực cao, mua nhanh bán dễ ở bất kỳ đâu, biên độ chênh lệch mua - bán rất thấp.
Dễ mua, khó bán. Khi bán lại cho chính đơn vị phân phối, nhà đầu tư thường chịu chiết khấu 10% - 30% giá trị; nếu bán trên thị trường tự do hoặc hàng thiếu giấy tờ, mức ép giá còn cao hơn nhiều.
Kênh đầu tư sinh lời linh hoạt, là "hầm trú ẩn" hiệu quả chống lạm phát.
Thiên về tiêu dùng xa xỉ mang tính tích lũy dài hạn, nhằm lưu giữ giá trị thẩm mỹ và khẳng định đẳng cấp. Chỉ thực sự giữ giá hoặc sinh lời ở những viên kích thước lớn, màu sắc quý hiếm, độ tinh khiết hoàn hảo.
Theo TS Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Đại học Nguyễn Tất Thành, rủi ro lớn nhất với thị trường lúc này chính là khoảng cách thông tin giữa người mua và người bán: nguồn gốc, chất lượng, giấy kiểm định đều do bên bán cung cấp, khiến người mua rơi vào thế phải tin tưởng hoàn toàn vào dữ liệu do doanh nghiệp đưa ra.
Dẫu vậy, nếu nói niềm tin đối với kim cương đã mất hoàn toàn là chưa chính xác. Thực chất, người tiêu dùng đang khủng hoảng niềm tin vào hệ thống phân phối và tính minh bạch của nguồn gốc sản phẩm, chứ không quay lưng với giá trị nội tại của kim cương. Về dài hạn, khi pháp luật siết chặt kỷ cương, thị trường được kỳ vọng minh bạch hơn - đi kèm những tiêu chuẩn khắt khe hơn rất nhiều về tính pháp lý.
"Đây là một đợt đại phẫu thị trường."
TS. Nguyễn Tuấn Anh · Đại học RMIT Việt Nam