Lithium và Cú sốc 66 tỷ USD: Cuộc đổi ngôi lịch sử khi "vàng trắng" không còn là phụ phẩm của EV

Theo Reuters, giá lithium carbonate tại Trung Quốc giảm xuống 58.400 NDT/tấn vào tháng 6/2025, sau đó tăng lên 134.500 NDT/tấn vào tháng 12/2025, tương đương mức phục hồi khoảng 130% trong nửa cuối năm. Biên độ dao động lớn trong cùng một năm phản ánh trạng thái dư cung kéo dài từ nửa cuối 2022, khi nguồn cung tăng nhanh hơn nhu cầu sau chu kỳ đầu tư khai thác.

Dự báo cho năm 2026 cho thấy cả hai phía của thị trường vẫn tăng đồng thời: nhu cầu lithium toàn cầu tăng 17-30% trong cả năm, trong khi nguồn cung tăng 19-34%. Khoảng chênh lệch nhỏ giữa hai tốc độ này cho thấy dư cung chưa biến mất nhưng đang thu hẹp.

Dữ liệu theo từng phân khúc cho thấy cấu trúc nhu cầu đang thay đổi. Nhu cầu lithium cho lưu trữ năng lượng tăng 71% trong năm 2025 và dự kiến tiếp tục tăng 55% trong năm 2026. Tỷ trọng của mảng này trong tổng nhu cầu tăng từ 23% năm 2025 lên 31% năm 2026, đồng nghĩa cứ 3 đơn vị lithium tiêu thụ thì có gần 1 đơn vị đến từ hệ thống lưu trữ điện.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu từ xe điện suy yếu theo chu kỳ ngắn hạn. Doanh số xe điện tại Trung Quốc được dự báo giảm ít nhất 30% trong quý I/2026 so với quý IV/2025, kéo theo nhu cầu pin lithium giảm trong cùng giai đoạn. Xu hướng này xuất hiện đồng thời với việc các ưu đãi thuế bị cắt giảm và nhu cầu mua xe bị dồn về cuối năm 2025.

So sánh hai dòng dữ liệu cho thấy sự lệch pha rõ rệt: trong khi cầu EV giảm theo quý, cầu lưu trữ năng lượng lại tăng theo năm với tốc độ trên 50%. Điều này làm thay đổi vai trò của lithium từ nguyên liệu phụ thuộc vào xe điện sang một đầu vào chung của hệ thống năng lượng.

Quy mô thị trường cũng phản ánh sự dịch chuyển này. Giá trị xuất khẩu hệ thống lưu trữ năng lượng của Trung Quốc đạt khoảng 66 tỷ USD trong 10 tháng đầu năm 2025, cao hơn mức khoảng 54 tỷ USD của xuất khẩu xe điện trong cùng kỳ. Khoảng cách này cho thấy lưu trữ năng lượng không còn là thị trường phụ, mà đã vượt EV về giá trị thương mại trong ngắn hạn.

Biến động giá lithium trong năm 2025 cũng cho thấy độ nhạy với cung nhiều hơn cầu. Giá tăng 130% từ đáy trong nửa cuối năm chủ yếu diễn ra sau các tín hiệu kiểm soát nguồn cung, trong khi nhu cầu EV cùng kỳ không tăng tương ứng. Điều này củng cố nhận định rằng giá lithium đang được định hình bởi cân bằng sản xuất nhiều hơn là tiêu thụ xe điện.

Ở phía đầu ra, dữ liệu giá xe điện không phản ánh trực tiếp biến động nguyên liệu. Theo Transport & Environment, giá xe điện trung bình tại châu Âu tăng khoảng 5.000 euro, tương đương 13%, trong giai đoạn 2020-2024, bất chấp xu hướng giảm của chi phí pin. Trong cùng thời gian, tỷ trọng xe điện phân khúc lớn tăng từ 28% lên 64% tổng doanh số, cho thấy thay đổi trong cấu trúc sản phẩm.

Năm 2025 ghi nhận đảo chiều nhẹ với mức giảm giá khoảng 1.800 euro, tương đương 4% cho cả năm, trùng với thời điểm các quy định khí thải mới có hiệu lực. Mức giảm này nhỏ hơn đáng kể so với biên độ biến động của lithium trong cùng giai đoạn, cho thấy độ truyền dẫn từ nguyên liệu sang giá bán bị giới hạn.

Đặt các chuỗi số liệu cạnh nhau, có thể thấy ba lớp chuyển động độc lập: giá lithium biến động theo chu kỳ cung; nhu cầu EV dao động theo chính sách và chu kỳ tiêu dùng; trong khi nhu cầu lưu trữ năng lượng tăng theo cấu trúc dài hạn. Sự tách rời này làm suy yếu mối liên hệ trực tiếp giữa giá lithium và giá xe điện.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 đánh dấu giai đoạn lithium không còn là yếu tô chi phối duy nhất quyết định chi phí xe điện. Thay vào đó, dữ liệu cho thấy thị trường đang chuyển sang một trạng thái đa động lực, nơi lưu trữ năng lượng đóng vai trò ngày càng lớn trong việc định hình cả nhu cầu và giá của kim loại này.

*Nguồn: Reuters, Transport & Environment

Đại Nghĩa