Lộ diện 'con đường tơ lụa' tới Trung Quốc, thực hiện nhiệm vụ giải cứu huyết mạch kinh tế Iran
Trước sức ép ở Hormuz, Iran xoay trục sang đường bộ, đường sắt để giữ dòng chảy thương mại.
Trong bối cảnh áp lực kinh tế gia tăng vì phong tỏa đường biển tại eo biển Hormuz, Iran đang khẩn trương thiết lập các tuyến thương mại thay thế bằng đường bộ, đường biển nội địa và đường sắt xuyên Á để duy trì nguồn cung hàng hóa thiết yếu cũng như bảo toàn xuất khẩu dầu - trụ cột của nền kinh tế.
Theo RFE/RL, Tehran hiện đẩy mạnh nhập khẩu lương thực, hàng tiêu dùng và nguyên liệu công nghiệp thông qua các cửa khẩu với Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia và Azerbaijan đồng thời nối lại tuyến vận tải hàng hóa qua biển Caspi với Nga.
Đáng chú ý, Iran cũng đang nghiên cứu phương án xuất khẩu dầu sang Trung Quốc bằng đường sắt, thay vì phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tàu chở dầu đường biển như trước đây.
Giới phân tích cho rằng đây là nỗ lực “xoay trục hậu cần” lớn nhất của Tehran trong nhiều năm, nhằm thích nghi với việc eo Hormuz bị phong tỏa nghiêm ngặt.
Mở nhiều cửa nhập hàng qua đất liền
Pakistan cuối tháng 4 đã mở các cảng Gwadar, Karachi và Port Qasim cho hàng hóa trung chuyển sang Iran, thiết lập 6 tuyến đường bộ kết nối tới biên giới Iran. Các mặt hàng ưu tiên gồm gạo, thịt và sữa công thức trẻ em – những nhóm hàng nhạy cảm với lạm phát và biến động nguồn cung.
Trong khi đó, tuyến Kapikoy-Razi nối Iran với Thổ Nhĩ Kỳ – hành lang thương mại quan trọng giữa Tây Á và châu Âu – cũng được xem là đầu mối chiến lược giúp Tehran duy trì dòng hàng nhập khẩu.
Ở phía bắc, Nga đã khôi phục các chuyến tàu hàng qua biển Caspi tới cảng Bandar Anzali của Iran. Theo dữ liệu của Kpler, từ giữa tháng 4 đến nay đã có khoảng 12 tàu hàng từ Nga, Kazakhstan và Turkmenistan cập cảng Iran, mang theo ngũ cốc, ngô và dầu hướng dương.
Bộ trưởng Nông nghiệp Iran Gholamreza Nouri khẳng định nước này “không gặp vấn đề trong việc bảo đảm nguồn cung thực phẩm và hàng hóa thiết yếu” nhờ mạng lưới biên giới đất liền rộng lớn.
Đưa dầu sang Trung Quốc bằng đường sắt
Không chỉ tìm đường nhập khẩu, Iran còn ráo riết mở lối cho dầu thô xuất khẩu.
Theo các nguồn tin trong ngành năng lượng, Tehran đang cân nhắc tăng vận chuyển dầu bằng đường sắt tới Trung Quốc - khách hàng mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran.
Hệ thống đường sắt hiện nay đã kết nối Iran với các trung tâm logistics lớn của Trung Quốc như Nghĩa Ô (Yiwu) và Tây An (Xi’an), thông qua hành lang Kazakhstan – Turkmenistan – Iran. Tuyến vận tải xuyên Á dài hơn 10.000 km hoàn thành năm 2025 đang mở ra một “con đường dầu mỏ trên bộ” mà hải quân phương Tây gần như không thể kiểm soát.
Theo giáo sư kinh tế Steve Hanke (Đại học Johns Hopkins), vận tải đường sắt khó có thể thay thế tàu dầu về quy mô nhưng lại có giá trị chiến lược rất lớn vì hoạt động hoàn toàn ngoài các tuyến đường biển bị phong tỏa và nằm ngoài hệ thống thanh toán bằng USD.
Việc Tehran mở thêm các “hành lang sinh tồn” cho thấy cuộc đối đầu tại Hormuz không chỉ là bài toán quân sự, mà đang dần trở thành cuộc chiến về logistics, chuỗi cung ứng và khả năng thích ứng kinh tế của Iran trong thời chiến.
Hữu Bách