Loại thuế không ai thu nhưng cả nền kinh tế TP.HCM đang phải trả mỗi ngày
Thành công không nên chỉ đo bằng GRDP một năm, mà bằng việc mỗi đồng vốn, mỗi hecta đất và mỗi giờ lao động tạo ra nhiều giá trị hơn. TP.HCM cần giảm được "thuế thời gian".
Lời khuyên của vị Phó giám đốc sở
Khá lâu sau khi một sự kiện kết nối giao thương kết thúc, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM Nguyễn Nguyên Phương vẫn đi tới từng gian hàng để tìm hiểu cách các thương hiệu có thể "chạm" tới khách hàng nhanh nhất.
Giải thích với đại diện một doanh nghiệp yến sào, ông cho rằng, giữa hàng nghìn sản phẩm trên kệ siêu thị, người tiêu dùng thường chú ý đến những bao bì nổi bật nhất. Khi chưa biết chất lượng bên trong, thiết kế ấn tượng có thể khơi gợi sự tò mò và thúc đẩy hành vi mua hàng.
Hiện doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp tại TP.HCM. Tuy nhiên, ông Phương cho rằng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa mạnh về thiết kế bao bì, mẫu mã sản phẩm và hoạt động marketing.
Trong khi đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa của TP.HCM năm 2025 đạt 997.000 tỷ đồng, tăng 15,8% so với năm trước, đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế địa phương.
Tăng trưởng có thể bắt đầu ngay từ những thay đổi nhỏ. Bao bì sản phẩm đẹp thu hút người mua, giúp doanh nghiệp tăng doanh số bán hàng, lợi nhuận, từ đó mở rộng quy mô sản xuất, đóng góp chung cho mục tiêu tăng trưởng của "đầu tàu kinh tế".
Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM Nguyễn Nguyên Phương nói với các doanh nghiệp về tầm quan trọng của bao bì sản phẩm tại một sự kiện hồi tháng 6. (Ảnh: Trần Chung)
Ở góc độ doanh nghiệp bán lẻ, ông Lâm Quốc Thanh, Tổng giám đốc Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (Satra), cho hay, đơn vị điều chỉnh cách tiếp cận thị trường nhằm tiêu thụ hàng hóa tốt hơn.
Cụ thể, Satra đang đẩy mạnh kênh bán hàng trực tuyến, đồng thời, kết hợp với Becamex - một công ty Nhà nước khác của TP.HCM, để mở rộng kênh phân phối tại khối đế các dự án nhà ở xã hội, khu nhà ở cho công nhân, người lao động. Đây là hướng đi nhằm tiếp cận đối tượng có thu nhập trung bình và thấp.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố có khả năng đạt được nếu doanh nghiệp nỗ lực và Nhà nước có cơ chế hỗ trợ hiệu quả, đại diện Satra nhận định thêm.
Đề cập về vai trò của công nghệ và dữ liệu trong mục tiêu tăng trưởng hai con số của TP.HCM, ông Phạm Minh Thắng - Tổng giám đốc Công ty CP Công nghệ - Viễn thông ELCOM, cho hay, những quốc gia, thành phố dẫn đầu về tăng trưởng hiện nay đều chuyển từ mô hình quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu. Đây cũng là điều TP.HCM hướng tới.
Công nghệ không trực tiếp tạo ra tăng trưởng nhưng giúp nâng cao năng suất - yếu tố cốt lõi của tăng trưởng. Khi công nghệ giúp giảm ùn tắc giao thông, giảm thời gian xử lý sự cố, giảm chi phí vận hành của chính quyền, nâng cao hiệu quả quản lý đô thị hay tăng tốc độ ra quyết định thì toàn bộ nền kinh tế đều được hưởng lợi.
Đơn cử, ngoài phục vụ giám sát giao thông, các dữ liệu được camera AI thu thập còn giúp nhà chức trách hiểu rõ hơn về tình trạng vận hành của hạ tầng giao thông để đưa ra các quyết định đầu tư. Với một đô thị hơn 10 triệu dân như TP.HCM, chỉ cần giảm được một phần nhỏ thời gian ùn tắc giao thông mỗi ngày cũng có thể tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng chi phí xã hội mỗi năm.
Trong lĩnh vực nhà đất, ông Lê Hữu Nghĩa, Chủ tịch Hệ sinh thái Lê Thành lại cho rằng, bất động sản là ngành có liên quan tới hàng loạt ngành nghề khác. Do đó, việc tháo gỡ hàng trăm dự án bất động sản vướng mắc, tồn đọng sẽ là cách thúc đẩy tăng trưởng hai con số nhanh nhất cho TP.HCM.
Không chỉ tiêu thụ vật tư xây dựng, khi một dự án hoàn thành thì căn nhà cũng cần có đồ điện tử, thiết bị gia dụng mới. Tất cả những chi tiêu này mang tính kích cầu lớn.
Cách tận dụng hệ sinh thái kinh tế "khổng lồ"
Những nỗ lực ở cấp doanh nghiệp dù quan trọng vẫn chưa đủ để tạo nên bước nhảy tăng trưởng. Theo chuyên gia, để đạt mục tiêu hai con số, TP.HCM cần khai thác hiệu quả hơn các lợi thế cấu trúc của nền kinh tế đô thị khi mở rộng.
Với quy mô kinh tế chiếm khoảng 23% GDP cả nước và đóng góp gần 1/3 thu ngân sách quốc gia, tăng trưởng của TP.HCM sẽ tác động trực tiếp đến kết quả chung của kinh tế Việt Nam.
Tuy nhiên, TS. Chu Thanh Tuấn, Phó chủ nhiệm Nhóm ngành cử nhân Kinh doanh tại Đại học RMIT Việt Nam, chỉ ra GRDP của TP.HCM năm 2025 chỉ tăng 7,53% (hoặc 8,03% nếu loại trừ dầu khí); quý I/2026 tăng 8,27% so với cùng kỳ, nhưng vẫn thấp hơn kịch bản.
Khoảng cách tới mục tiêu hai con số hay 10% chỉ có thể được lấp đầy bằng một bước nhảy về năng suất.
"Tăng trưởng hai con số của TP.HCM không nên được hiểu đơn giản là tăng đầu tư công, mở rộng tín dụng hay thúc đẩy bất động sản", ông nói và cho rằng lợi thế cạnh tranh lớn nhất của TP.HCM là khả năng hình thành một "hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh trong cùng một không gian quản trị".
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM hội tụ đủ ba năng lực bổ sung, gồm trung tâm tài chính, thương mại, công nghệ và nguồn nhân lực của TP.HCM; năng lực sản xuất công nghiệp của Bình Dương; cùng hệ thống cảng nước sâu, logistics, năng lượng và công nghiệp nặng của Bà Rịa - Vũng Tàu. Đây là cấu trúc kết hợp được thị trường lớn, sản xuất và cửa ngõ hàng hải quốc tế.
Dẫu vậy, lợi thế này mới tồn tại trên bản đồ và chưa vận hành như một nền kinh tế thống nhất. Điểm nghẽn cốt lõi là "thuế thời gian".
Cụ thể, thời gian xin phép đầu tư, giải phóng mặt bằng, đi lại, vận chuyển hàng hóa và xử lý thủ tục còn lớn. Ùn tắc, hạ tầng thiếu đồng bộ, áp lực đất đai và năng lực thực thi không đều đang làm suy giảm lợi ích của tập trung đô thị. Vì vậy, ưu tiên số một là rút ngắn thời gian từ quyết định đến triển khai và từ nhà máy đến cảng.
TP.HCM đang dồn toàn lực, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Về giải pháp, theo ông Tuấn, TP.HCM cần một chương trình tăng trưởng thống nhất cho toàn siêu đô thị, gồm bản đồ chuỗi giá trị, danh mục dự án ưu tiên và hệ thống theo dõi trách nhiệm công khai.
Hạ tầng phải được lựa chọn theo tác động năng suất, ưu tiên các tuyến nối khu công nghiệp với Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ, sân bay Long Thành, các vành đai và đường sắt đô thị.
Việc phát triển giao thông công cộng phải đi cùng nhà ở vừa túi tiền và dịch vụ thiết yếu gần nơi làm việc. Nếu người lao động mất nhiều thời gian để di chuyển, năng suất khó tăng bền vững.
Ngoài ra, đã đến lúc "đầu tàu kinh tế" phải chuyển từ thu hút vốn sang thu hút chức năng có giá trị cao. Khu công nghiệp cần trở thành hệ sinh thái nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, logistics và dịch vụ sau bán hàng; ưu tiên điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, dược phẩm, công nghệ xanh và dịch vụ số. Trung tâm Tài chính quốc tế và Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ chỉ tạo tăng trưởng thực nếu giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường toàn cầu, thay vì trở thành những "ốc đảo ưu đãi".
Từ các phân tích trên, thành viên Đại học RMIT cho rằng TP.HCM có đủ thị trường, doanh nghiệp, nguồn lực và vị trí địa kinh tế để tăng trưởng hai con số. Điều còn thiếu là khả năng biến ba không gian kinh tế thành một cỗ máy năng suất thống nhất.
"Thành công không nên chỉ đo bằng GRDP một năm, mà bằng việc mỗi đồng vốn, mỗi hecta đất và mỗi giờ lao động tạo ra nhiều giá trị hơn", đại diện RMIT nói.
Trao đổi với chúng tôi, TS. Chu Thanh Tuấn đánh giá, thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) có sự tương đồng với TP.HCM ở vai trò cửa ngõ thương mại, thu hút lao động nhập cư, nền tảng sản xuất xuất khẩu và không gian thử nghiệm thể chế.
Thành công của Thâm Quyến không chỉ đến từ ưu đãi thuế, mà từ việc liên tục thử nghiệm, đánh giá và nhân rộng chính sách, đồng thời đặt doanh nghiệp ở trung tâm đổi mới.
Năm 2024, chi R&D (nghiên cứu và phát triển) của Thâm Quyến tương đương khoảng 6,7% GDP, trong đó doanh nghiệp đóng góp trên 93%; mạng lưới metro vượt 600 km.
Bài học ở đây không phải là thành phố sao chép quy mô xây dựng, mà là tạo một “vòng lặp cải cách” nhanh: phát hiện điểm nghẽn, thí điểm, đo kết quả và điều chỉnh trong thời hạn rõ ràng.