Một đặc sản Việt đang 'đổi vận' nhờ sức mua khủng từ nước láng giềng: Thu về hơn 500 triệu USD trong quý I

Xuất khẩu cá tra Việt Nam khởi đầu năm 2026 với tín hiệu tích cực khi kim ngạch trong quý I đạt gần 514 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, đà phục hồi vẫn cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các thị trường, trong đó Trung Quốc tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng chính, còn Mỹ và nhiều thị trường lớn vẫn khá thận trọng.

Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt 513,88 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức tăng đáng chú ý trong bối cảnh ngành thủy sản vẫn đối mặt nhiều sức ép từ biến động thương mại toàn cầu, chi phí đầu vào tăng cao và nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi đồng đều.

Trung Quốc bứt phá mạnh, chiếm gần 30% kim ngạch

Điểm sáng lớn nhất của ngành cá tra trong những tháng đầu năm đến từ thị trường Trung Quốc. Riêng trong tháng 3/2026, xuất khẩu cá tra sang thị trường này đạt 50,47 triệu USD, tăng 40,3% so với cùng kỳ, chiếm 27,7% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Tính chung cả quý I, xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc đạt khoảng 145 triệu USD, tăng mạnh 66,8%, nâng tỷ trọng lên 28,1% tổng kim ngạch. Mức tăng này cho thấy nhu cầu nhập khẩu từ thị trường tỷ dân đang trở thành lực đỡ quan trọng nhất cho ngành cá tra Việt Nam trong giai đoạn phục hồi.

Thị trường Mỹ vẫn trầm lắng

Trái ngược với đà tăng mạnh tại Trung Quốc, Mỹ – thị trường lớn thứ hai của cá tra Việt Nam vẫn chưa cho thấy tín hiệu phục hồi rõ rệt.

Trong tháng 3, xuất khẩu cá tra sang Mỹ đạt 29,22 triệu USD, giảm nhẹ 0,8% so với cùng kỳ. Lũy kế quý I đạt 67,08 triệu USD, giảm 3,4%, chỉ chiếm 13,1% tổng kim ngạch.

Áp lực từ thuế chống bán phá giá, chi phí logistics cao, cạnh tranh giá từ các nguồn cung thay thế và tâm lý tiêu dùng thận trọng tiếp tục là những rào cản lớn khiến thị trường Mỹ chưa thể lấy lại vai trò đầu tàu như giai đoạn trước.

Brazil giảm tốc, CPTPP và EU trở thành “trụ đỡ phụ”

Tại Brazil, thị trường lớn thứ ba của cá tra Việt Nam, kim ngạch quý I đạt 40,52 triệu USD, giảm 13,1%. Riêng tháng 3, xuất khẩu sang thị trường này giảm mạnh 41%, còn khoảng 12 triệu USD.

Dù ngắn hạn chững lại, Brazil vẫn được đánh giá là thị trường giàu tiềm năng nhờ nhu cầu ổn định và dư địa tăng trưởng còn lớn.

Trong khi đó, các thị trường thuộc khối CPTPP tiếp tục phát huy hiệu quả nhờ ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do. EU cũng đang phục hồi chậm nhưng ổn định, góp phần giúp ngành giảm bớt sự phụ thuộc vào hai thị trường lớn là Trung Quốc và Mỹ.

Sau khi vượt mốc 2,2 tỷ USD trong năm 2025, tăng 8% so với năm trước, ngành cá tra Việt Nam đang đặt mục tiêu đạt 2,3 tỷ USD xuất khẩu trong năm 2026.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, ngành còn phải vượt qua nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, chi phí nuôi tăng lên 1,2–1,3 USD/kg, chất lượng con giống chưa đồng đều, cùng áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ Bangladesh, Indonesia và Trung Quốc.

Theo VASEP, ngành cá tra muốn tăng trưởng bền vững cần tập trung vào 4 trụ cột: giữ đà tăng trưởng tại Trung Quốc, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường Mỹ, mở rộng xuất khẩu sang Trung Đông - Nam Mỹ - CPTPP, đồng thời tăng mạnh tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng cao.

Hữu Bách