Một ngành hàng của Việt Nam đặt mục tiêu thu 100 tỷ USD năm 2027 - cần một 'tổng công trình sư'

Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD vào năm 2027 được đánh giá là đầy tham vọng nhưng không phải ngoài tầm với nếu Việt Nam tạo được những đột phá về tư duy, thể chế, khoa học công nghệ và tổ chức thực thi.

Đó là nhận định chung của các chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức.

Mục tiêu 100 tỷ USD đòi hỏi một mô hình tăng trưởng mới

Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS. Nguyễn Sĩ Dũng cho biết năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt hơn 70 tỷ USD. Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, lĩnh vực nông nghiệp tiếp tục được kỳ vọng là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế.

Theo ông, Việt Nam hoàn toàn có thể kỳ vọng đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD sớm hơn dự kiến nếu tận dụng tốt những tiềm năng, lợi thế sẵn có cùng các giải pháp đổi mới mạnh mẽ.

Dù vậy, các diễn giả đều nhìn nhận đây là mục tiêu nhiều áp lực.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng: "Mục tiêu 100 tỷ là tương đối cao nhưng với những tiềm năng, năng lực sản xuất cũng như các thị trường của nông lâm thủy sản Việt Nam, tôi cho rằng chúng ta cũng có thể đạt được."

Ở góc độ ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), đánh giá mục tiêu này tạo sức ép rất lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp.

"Với mức tăng trưởng này phải có một mô hình mới, khác biệt chứ nếu vẫn theo những công thức hiện tại chỉ xoay quanh khoảng 15-20% thì con số 100 tỷ năm tới sẽ khó khăn. Chúng ta phải có một giải pháp mới và một mô hình mới."

Theo ông Nam, để đồng hành cùng mục tiêu chung, các hiệp hội ngành hàng cần được tham gia ngay từ quá trình xây dựng chính sách và thiết kế giải pháp.

Chuyên gia kinh tế Đặng Kim Sơn cũng cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD hoàn toàn khả thi nếu có những thay đổi mang tính đột phá.

"Nếu chúng ta quyết tâm đổi mới một cách đột phá, thay đổi một cách làm hoàn toàn khác biệt so với trước thì chúng ta sẽ đạt được mục tiêu này. 100 tỷ USD xuất khẩu không phải là ngoài tầm với của nông sản Việt Nam."

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Âu Anh Tuấn, Cục phó Cục Hải quan, cho biết xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vẫn duy trì đà tăng trong nửa đầu năm 2026, song tốc độ tăng trưởng đã chậm lại do chịu tác động của nhiều yếu tố như tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy giảm, bảo hộ thương mại, chi phí logistics, biến động tỷ giá cũng như các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải.

Theo ông, nếu năm 2026 đạt khoảng 75 tỷ USD thì để cán mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, kim ngạch xuất khẩu phải tăng trên 15% - một mục tiêu không dễ nhưng có thể tiệm cận nếu các cải cách được triển khai quyết liệt.

Tháo gỡ điểm nghẽn, chuyển từ sản xuất sang kinh tế nông nghiệp

Một trong những nội dung được các diễn giả nhấn mạnh là muốn đạt mục tiêu 100 tỷ USD, Việt Nam không thể chỉ gia tăng sản lượng mà phải nâng giá trị của toàn bộ chuỗi sản xuất.

Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng, điều quan trọng là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh để không chỉ bán sản phẩm mà còn bán chất lượng, thương hiệu và sự tin cậy.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoài Nam cho rằng chỉ còn khoảng 500 ngày để hiện thực hóa mục tiêu nên cần coi đây là một "chiến dịch hành động" với sự tham gia của toàn bộ hệ thống. 

"Dưới góc nhìn của tôi, giả dụ Chính phủ giao cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm tổng công trình sư để chỉ đạo chung chuyện này, thì tôi nghĩ phải lập một ban chỉ đạo. Ban chỉ đạo ấy phải kết nối được tất cả các ngành hàng, đại diện ngành hàng và doanh nghiệp, vì cuối cùng những chủ thế ấy là những người làm ra của cải để xuất khẩu", ông Nguyễn Hoài Nam nhận định.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng ngành rau quả đang đối mặt với nhiều vấn đề về chất lượng vùng trồng, tồn dư hóa chất trong đất, năng lực kiểm nghiệm cũng như tiến độ cấp mã số vùng trồng.

Ông nhấn mạnh: "Hiện nay, chúng ta vẫn thiên về sản xuất theo sản lượng mà chưa thực sự chú trọng đến chất lượng và an toàn thực phẩm."

Theo ông, cần tập trung đầu tư vào các ngành hàng có lợi thế lớn như gạo, cà phê, trái cây và thủy sản để tạo ra mức tăng trưởng kim ngạch đủ lớn.

Bên cạnh các giải pháp về thị trường và sản xuất, chuyển đổi số được xem là yếu tố then chốt giúp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Tô Nguyễn Thành cho rằng yêu cầu của thị trường hiện nay không chỉ là một sản phẩm đạt chất lượng mà còn là toàn bộ dữ liệu đi kèm sản phẩm.

"Muốn có được dữ liệu này thì việc đầu tiên cần làm là số hóa toàn bộ dữ liệu trong quá trình sản xuất."

Theo ông, khi dữ liệu từ vùng trồng, cơ sở đóng gói, chế biến, kiểm nghiệm đến xuất khẩu được liên kết thành một chuỗi thống nhất thì mới có nền tảng để triển khai truy xuất nguồn gốc, kết nối hải quan thông minh và ứng dụng AI trong quản lý.

Đồng quan điểm, ông Âu Anh Tuấn cho rằng cần tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa và liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành cũng như với cơ quan hải quan của các nước nhập khẩu để rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Khép lại tọa đàm, các chuyên gia đều thống nhất rằng mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD không chỉ là bài toán tăng sản lượng mà là yêu cầu tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị, từ tổ chức sản xuất, ứng dụng công nghệ, cải cách thể chế đến phát triển thị trường. Chỉ khi tạo được những đột phá thực sự trong từng mắt xích, mục tiêu 100 tỷ USD mới có thể trở thành hiện thực.

Khánh Vy