Mỹ: Vỡ mộng loạt quỹ đầu tư tư nhân, hơn 33.000 công ty không thể thoái vốn

Cơn sốt thực hiện các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A) đang diễn ra. SpaceX liên tiếp thiết lập kỷ lục về đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất thế giới. David Ellison đang theo đuổi thương vụ trị giá 110 tỷ USD nhằm kết hợp Paramount với Warner Bros; trong khi tập đoàn năng lượng NextEra Energy đạt được thỏa thuận thâu tóm Dominion Energy với mức định giá hơn 120 billion USD.

Thế nhưng, mảng đầu tư tư nhân (private equity PE) - cỗ máy săn thương vụ khét tiếng suốt nhiều thập kỷ - lại đang phải đứng ngoài cuộc chơi. Năm thứ ba liên tiếp, các quỹ PE gánh trên vai số lượng doanh nghiệp tồn đọng tăng nhanh phi mã - những tài sản mà họ không thể bán lại cũng như đưa lên sàn.

Tính đến ngày 30/6/2026, các quỹ PE đang tồn đọng tới 33.575 doanh nghiệp chưa thể thoái vốn trong danh mục đầu tư, theo dữ liệu từ công ty phân tích PitchBook. Con số này đã tăng vọt từ mức 32.451 doanh nghiệp vào cuối năm ngoái và vượt xa mốc 15.923 doanh nghiệp của một thập kỷ trước.

Mức tồn đọng ngày càng lớn này đang thách thức trực tiếp mô hình kinh doanh cốt lõi của ngành đầu tư tư nhân. Theo thông lệ, các quỹ này sẽ thâu tóm một doanh nghiệp, chất thêm đống nợ khổng lồ lên bảng cân đối kế toán, cải thiện hiệu quả tài chính rồi bán lại kiếm lời. Quy trình thường diễn ra trong khung thời gian từ 5 đến 7 năm.

Tình trạng mắc kẹt này đang gây ra muôn vàn khó khăn cho các nhà đầu tư tổ chức lớn như quỹ hưu trí và quỹ bảo trợ đại học - những đơn vị suốt nhiều thập kỷ qua đã chi những khoản phí quản lý đắt đỏ cho quỹ PE. Nhiều nhà đầu tư và chuyên gia trong ngành lo ngại rằng quỹ PE sẽ phải gánh chịu những khoản thua lỗ nặng nề.

"Ngành đầu tư tư nhân đang sa lầy vì các doanh nghiệp đó đã thất bại trong việc hiện thực hóa cam kết giá trị của mình," ông Andrew Milgram, đối tác quản lý kiêm Giám đốc đầu tư tại công ty quản lý tài sản Marblegate Asset Management, nhận định.

Trong bối cảnh lượng tồn đọng ngày càng chất đống, hiệu suất của các quỹ PE tiếp tục giảm so với thị trường chứng khoán đại chúng. Từ ngày 1/7/2022 đến ngày 31/3/2026, các quỹ PE tại Mỹ chỉ tạo ra mức lợi nhuận quy năm đạt 6,4%, theo dữ liệu mới nhất từ công ty cung cấp chỉ số MSCI. Mức này thấp hơn rất nhiều so với tỷ suất sinh lời quy năm 15,2% của chỉ số S&P 500 và 19,3% của Nasdaq trong cùng khoảng thời gian.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Mặt bằng lãi suất cao hơn khiến các quỹ PE gặp muôn vàn khó khăn trong việc tìm kiếm bên mua - những đối tượng vốn phụ thuộc vào nguồn vốn vay giá rẻ để tài trợ cho các thương vụ thâu tóm.

Một thách thức khác đến từ sự suy yếu của mảng phần mềm. Giá trị của nhiều công ty phần mềm đã lao dốc khi giới đầu tư lo ngại rằng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ bào mòn lợi nhuận trong tương lai của họ. Nguồn cầu quan trọng về cơ bản cũng đã đóng băng.

Khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất ở mức thấp và chi phí vay nợ rẻ, các quỹ PE có thể dễ dàng rút một khoản tiền mặt nhỏ và vay nợ để thâu tóm một doanh nghiệp. Nhưng kể từ khi Fed bắt đầu chu kỳ nâng lãi suất vào năm 2022, các quỹ PE cần nhiều tiền mặt hơn để trả nợ với mức lãi suất cao hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc các quỹ không còn sẵn lòng chi nhiều tiền để thâu tóm doanh nghiệp nữa.

Nhiều năm nay, các quỹ PE cùng giới ngân hàng đầu tư liên tục hứa hẹn về một đợt phục hồi trong hoạt động bán lại doanh nghiệp hoặc đưa chúng lên sàn. Thế nhưng, thực tế đó đến nay vẫn rất xa vời.

Bà Elizabeth Cooper, Trưởng bộ phận PE toàn cầu tại hãng luật Simpson Thacher & Bartlett, cho biết khi bước vào năm nay, bà từng sở hữu "cả một danh mục các doanh nghiệp" mà bà ngỡ rằng sẽ được bán gãy gọn trong nửa đầu năm. Nhưng đến giờ, chúng vẫn đang phải nằm chờ.

"Mọi thứ về cơ bản đã bị cài đặt lại," bà Cooper nói, chỉ ra nguyên nhân đến từ mặt bằng lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao cùng những biến động trên thị trường chứng khoán và cục diện chính trị.

Một số lãnh đạo PE cho rằng lượng hàng tồn đọng chưa chắc đã là vấn đề quá lớn, bởi một số doanh nghiệp mất nhiều thời gian thoái vốn hơn cuối cùng lại có thể mang về mức lợi nhuận khổng lồ.

Các công ty phần mềm hiện là một trong những mắt xích nghẽn nghiêm trọng nhất trong chuỗi thoái vốn. Nhiều quỹ PE đã "vung tay quá trán" thâu tóm các doanh nghiệp dạng này vào năm 2021 - thời điểm trước khi ChatGPT xuất hiện. Việc thoái vốn khỏi các công ty này trong bối cảnh hiện tại có thể dẫn đến những khoản thua lỗ đau đớn, nên nhiều quỹ PE chọn giải pháp tiếp tục án binh bất động.

Nhiều chuyên gia trong ngành dự báo rằng các quỹ PE cuối cùng rồi cũng sẽ bị ép bán tài sản và hoàn tiền cho các nhà đầu tư, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc phải chấp nhận một mức giá thấp hơn.

Theo: Financial Times

Vũ Anh