Nghị quyết 79 xác lập cơ chế quản lý toàn diện nguồn lực kinh tế Nhà nước

Sáng 25/2, Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện các Nghị quyết số 79 và 80 của Bộ Chính trị đã diễn ra theo hình thức trực tiếp và kết nối trực tuyến từ điểm cầu chính tại phòng họp Diên Hồng, Nhà Quốc hội đến điểm cầu các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương, điểm cầu các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương, các cơ quan, đơn vị.

Tại hội nghị, trình bày chuyên đề "Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước ", ông Nguyễn Thanh Nghị - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, Nghị quyết 79 là nghị quyết chuyên đề đầu tiên của Đảng về kinh tế Nhà nước kể từ năm 1986.

Thoái vốn DNNN gần như "đóng băng" giai đoạn 2023-2025

Tính đến năm 2025, cả nước có 671 doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), mặc dù chỉ chiếm 0,23% tổng số doanh nghiệp nhưng nắm giữ khối tài sản lên tới trên 4 triệu tỷ đồng (chưa tính DNNN là các ngân hàng thương mại Nhà nước ).

Hiệu quả hoạt động của DNNN ngày càng cải thiện, tỉ lệ sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm 2023 đạt 13,1% (so với 2,4% của khu vực tư nhân), năng suất lao động đạt 4,5 tỷ đồng/người, cao hơn các khu vực khác. DNNN đóng góp tới 27,2% tổng thu NSNN toàn quốc (năm 2024).

Về các tổ chức tín dụng Nhà nước , khối các ngân hàng thương mại Nhà nước đóng vai trò chủ lực với tổng tài sản 9,36 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 50% thị phần tín dụng toàn hệ thống, hoạt động kinh doanh hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn Nhà nước .

Bên cạnh các kết quả tích cực đạt được, tại Nghị quyết 79, Bộ Chính trị cũng đã chỉ rõ 6 hạn chế, tồn tại của kinh tế Nhà nước . Theo đó, hiệu quả chưa tương xứng với nguồn lực khi vẫn còn 20% DNNN (134 đơn vị) bị lỗ lũy kế với tổng số lỗ 115.270 tỷ đồng. Một số dự án lớn chậm tiến độ, kém hiệu quả kéo dài chưa xử lý dứt điểm.

Kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ với hạ tầng giao thông vẫn là "điểm nghẽn", đường sắt và đường thủy chưa phát huy hết lợi thế; hạ tầng đô thị quá tải, tỉ lệ xử lý nước thải thấp (chỉ 15%).

Cùng với đó, cải cách DNNN còn chậm khi tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn gần như "đóng băng" trong giai đoạn 2023-2025 do vướng mắc về đất đai và tâm lý sợ sai.

Tỉ lệ đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ hoàn toàn mới chỉ đạt 7,1%, chất lượng dịch vụ chậm cải thiện, nhiều tồn tại kéo dài chưa được xử lý kịp thời.

2 điểm mới mang tính đột phá về phát triển kinh tế Nhà nước

Ông Nghị cho biết, Bộ Chính trị nhận định bối cảnh quốc tế và trong nước đang đặt ra những yêu cầu đổi mới tư duy về phát triển kinh tế Nhà nước .

Trước yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, Nghị quyết 79 đề ra quan điểm mới về cơ chế phân bổ, quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực của kinh tế Nhà nước , trong đó nhấn mạnh 2 điểm mới mang tính đột phá.

Một là cơ chế phân bổ các nguồn lực kinh tế Nhà nước phải vận hành bằng cơ chế thị trường.

Hai là các nguồn lực kinh tế Nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường. Đánh giá tác động và phân tích lợi ích - chi phí xã hội của đầu tư nguồn lực vật chất của Nhà nước theo thông lệ quốc tế.

Nghị quyết đề ra các mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể về phát triển kinh tế Nhà nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Nghị quyết 79 nêu rõ mục tiêu cụ thể cần đạt được đối với 6 thành tố của kinh tế Nhà nước.

Về đất đai, tài nguyên: Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, minh bạch, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững.

Về tài sản kết cấu hạ tầng: Bên cạnh việc phát triển đồng bộ, hiện đại, Nghị quyết yêu cầu phải tập trung hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, kết nối liên vùng, quốc tế.

Về ngân sách, dự trữ quốc gia: Bám sát các mục tiêu đến năm 2030 tại văn kiện Đại hội XIV, Nghị quyết số 79 yêu cầu thực hiện các chỉ tiêu: Tỉ lệ huy động nguồn ngân sách khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; chi đầu tư phát triển khoảng 35-40% chi ngân sách; chi thường xuyên khoảng 50-55% tổng chi ngân sách.

Về DNNN: Bên cạnh việc tiếp tục phải hoàn thành các mục tiêu của Đảng về cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả DNNN, Nghị quyết 79 đề ra một số chỉ tiêu định lượng cần đạt được đến năm 2030: Phấn đấu 50 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; từ 1-3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; 100% doanh nghiệp quản trị hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD.

Về tổ chức tín dụng Nhà nước : ít nhất 3 ngân hàng thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất Châu Á về tổng tài sản; 4 ngân hàng tiên phong về công nghệ, quản trị, chủ đạo về quy mô, thị phần, điều tiết thị trường.

Về đơn vị sự nghiệp công lập: Nghị quyết nhấn mạnh mục tiêu xã hội hóa mạnh mẽ cung cấp dịch vụ công bên cạnh mục tiêu "giảm đầu mối, phấn đấu chỉ còn các đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ nhiệm vụ chính trị, phục vụ quản lý Nhà nước và các đơn vị cung ứng các dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu" đã đề ra tại Nghị quyết số 19 năm 2017.

Cổ phần hóa DNNN không được làm mất đi thương hiệu quốc gia uy tín

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, Bộ Chính trị đề ra các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để Nghị quyết triển khai hiệu quả.

Đối với đất đai và tài nguyên, để khắc phục những hạn chế hiện nay, Nghị quyết đề ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp liên quan đến 7 lĩnh vực: đất đai; tài nguyên nước; tài nguyên khoáng sản; kinh tế biển; nguồn lợi vùng trời, kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp; không gian ngầm; tài nguyên số và tài nguyên viễn thông.

Trong đó, ngay trong năm 2026, ban hành Luật Đất đai sửa đổi và văn bản hướng dẫn nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong quản lý đất đai, khơi thông nguồn lực từ đất đai.

Đối với NSNN, dự trữ quốc gia và quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, vốn Nhà nước tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống

Đối với vốn Nhà nước tại doanh nghiệp không nắm giữ chi phối, trọng tâm là thực hiện cơ cấu lại, quản lý hiệu quả vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp không nắm giữ chi phối; chuyển giao cho doanh nghiệp có chức năng đầu tư, kinh doanh vốn; lựa chọn thời điểm thoái vốn hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước .

Đối với doanh nghiệp Nhà nước : Nghị quyết đã đề ra 17 nhóm nhiệm vụ, giải pháp cụ thể thuộc 4 nội dung chính: Bảo đảm DNNN thực sự là một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế Nhà nước . Thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; Cải thiện quản trị doanh nghiệp; Cơ cấu lại khu vực DNNN.

Về cơ cấu lại DNNN: Đối với cổ phần hóa, cần quán triệt định hướng mới của Nghị quyết số 79 về việc cổ phần hóa không ảnh hưởng đến kiểm soát của Nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược, không làm mất đi các thương hiệu quốc gia có uy tín.

Về thoái vốn Nhà nước , cần quán triệt quan điểm rất mới của Nghị quyết số 79 là: Đối với doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần, vốn góp chi phối thì có cơ chế, lộ trình phù hợp nhằm sáp nhập với các DNNN hoặc chuyển giao cho doanh nghiệp đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước ở trung ương hoặc địa phương.