Vì sao nhà máy lọc dầu Dung Quất có thể chạy vượt công suất thiết kế?
Trong 5 năm gần nhất, Nhà máy lọc dầu Dung Quất - nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt Nam, đã liên tục hoạt động với công suất trung bình vượt trên công suất thiết kế.
"Trái Tim" năng lượng của Việt Nam
NMLD Dung Quất được quản lý bởi Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) tại Quảng Ngãi. Nhà máy có tổng vốn đầu tư 3 tỷ USD. Với công suất thiết kế 6,5 triệu tấn dầu thô/năm (148.000 thùng/ngày), NMLD Dung Quất đang gánh vác khoảng 30% nhu cầu xăng dầu nội địa.
Nhà máy lọc dầu còn lại ở Việt Nam là Nghi Sơn (công suất 10 triệu tấn, tương đương 200.000 thùng/ngày). Nguồn cung từ hai nhà máy Dung Quất và Nghi Sơn hiện đáp ứng khoảng 70% tổng mức tiêu thụ trong nước.
“Trụ đỡ” doanh thu và lợi nhuận:
Nhiên liệu DO
Sản phẩm đầu ra của NMLD Dung Quất bao gồm Xăng Ron 92/95, Nhiên liệu phản lực (Jet A1, Jet A1K), Dầu nhiên liệu DO, Khí dầu mỏ hóa lỏng, Hạt nhựa PP.
Sản phẩm đem lại doanh thu lớn nhất cho BSR là Nhiên liệu DO, với 60.819 tỷ đồng cho năm 2025 – tăng 17% so với năm trước và chiếm 43% tổng doanh thu.
Xăng không chì RON 95 đem về doanh thu lớn thứ 2, với gần 46.700 tỷ đồng. Tuy nhiên, xăng RON 95, cũng như RON 92, là mảng ghi nhận kết quả lỗ.
Tỷ trọng doanh thu 2025
(Đơn vị: Tỷ đồng)
Liên tục chạy vượt công suất thiết kế
Suốt nhiều năm qua, NMLD Dung Quất đã chạy vượt công suất thiết kế. Từ mức 103% năm 2021, công suất liên tục được đẩy cao, đạt đỉnh 120% vào năm 2025 sau đợt bảo dưỡng tổng thể lần 5. Thậm chí, trong bối cảnh xung đột Trung Đông căng thẳng tháng 3/2026, nhà máy đã vận hành an toàn ở mức 124-125% để gia tăng nguồn cung cho thị trường.
Theo Bộ Công thương, nhà máy lọc dầu Dung Quất có thể duy trì vận hành ổn định ở mức công suất khoảng 118% ít nhất đến hết tháng 4/2026 và bảo đảm cung cấp xăng dầu theo các hợp đồng đã ký với thương nhân đầu mối.
Giải mã “Khoảng trống an toàn”
Tại sao NMLD có thể chạy vượt thiết kế?
Trước hết, công suất thiết kế 6,5 triệu tấn/năm là công suất định mức, không phải giới hạn tối đa. Về nguyên lý, các thiết bị luôn có biên dự phòng 10-15% để phòng ngừa rủi ro áp suất, nhiệt độ hoặc sai số thiết bị. Sau hơn một thập kỷ "nằm lòng" tính nết từng cái bơm, đoạn ống, đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã tận dụng tối ưu khoảng trống này mà không làm tổn hại máy móc.
Khám phá "Mê cung" công nghệ
NMLD Dung Quất có 14 phân xưởng công nghệ. Công suất thiết kế toàn nhà máy thường được tính theo phân xưởng chưng cất dầu thô (CDU), nhưng các phân xưởng xử lý Naphta (NHT), Phân xưởng reforming xúc tác liên tục (CCR), Phân xưởng cracking xúc tác cặn dầu (RFCC), Phân xưởng xử lý Kerosene (KTU), Phân xưởng đồng phân hóa Naphta nhẹ (IZOMER hóa)… phía sau cũng còn dư địa rất lớn. BSR đã đẩy công suất các phân xưởng này lên.
Một bài báo năm 2023 đã giải thích: Phân xưởng CDU hoạt động ở công suất 110%, tức NMLD Dung Quất hoạt động ở 110% công suất.
Đối với các phân xưởng khác của Nhà máy, BSR đã nghiên cứu nâng công suất lên mức khá cao như KTU lên đến 130% so với thiết kế, thậm chí lên 135%. Cụm phân xưởng tạo xăng NHT cũng được nâng công suất lên đến 135%, CCR lên đến 110%, ISOM lên đến 150% so với thiết kế.
Cuộn xuống để xem Sơ đồ chi tiết
Sơ đồ các phân xưởng công nghệ
Di chuột vào các điểm xanh sát mép dưới để xem chi tiết
Cụm NHT, CCR, ISOM
- Xử lý tạp chất S, N và tách naphtha
- Tạo RON 87
- Tạo RON 102
Cụm CDU, KTU
Cụm RFCC, LTU, NTU, PRU
- Chuyển hóa cặn nặng từ CDU
- Xử lý LPG – Loại bỏ H2S, RSH, COS
- Xử lý RFCC naphtha, tách loại H2S và RSH thành RSSH
- Tách LPG thành hỗn hợp C4/propane và propylen và làm sạch propylene để sản xuất nhựa PP
Sáng kiến triệu đô tại BSR
Một ví dụ tiêu biểu để cho thấy cách BSR cải tiến NMLD Dung Quất là sáng kiến “Tối đa công suất cụm phân xưởng Naphtha (NHT-CCR-ISOM)” của tác giả Đinh Văn Nhân và cộng sự.
Cụm phân xưởng Naphtha bao gồm phân xưởng NHT-CCR-ISOM có nhiệm vụ chính là xử lý và chuyển hóa nguồn nguyên liệu Naphtha có RON thấp từ phân xưởng CDU để tạo ra cấu tử có RON cao, dùng để phối trộn xăng thương phẩm MG92 và MG95. Theo cấu hình của nhà máy, dầu thô Bạch Hổ (dầu thô cơ sở) có ít Naphtha nên công suất thiết kế cụm NHT-CCR-ISOM không cao.
Với thực trạng thị trường xăng dịch chuyển theo hướng tăng MG95 và giảm MG92, nguồn dầu thô Bạch Hổ trong nước giảm dần, yêu cầu nhà máy phải nhập bổ sung các dầu thô ngoại có nhiều Naphtha.
Sau quá trình nghiên cứu, mô phỏng, thử nghiệm, triển khai các giải pháp tối ưu chế độ vận hành, cải tiến thiết bị, cải tiến xúc tác để nâng cao công suất cụm Naphtha, anh Nhân và đồng nghiệp đã nâng công suất cụm phân xưởng NHT lên 135%, CCR lên 110% và ISOM lên 150% so với thiết kế, góp phần tăng sản lượng sản phẩm xăng của NMLD Dung Quất, đặc biệt là xăng MG95.
"Thực đơn" Dầu thô linh hoạt
Bên cạnh các giải pháp về công nghệ và quản trị rủi ro, NMLD Dung Quất còn triển khai nhiều biện pháp song song để duy trì mức công suất cao một cách ổn định. Trước hết là chủ động nguồn nguyên liệu đầu vào.
Trong những giai đoạn cao điểm, Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) xây dựng kế hoạch tiếp nhận cùng lúc nhiều chuyến tàu dầu thô, bao gồm cả dầu trong nước, dầu nhập khẩu và các cấu tử nguyên liệu, nhằm bảo đảm nhà máy vận hành liên tục.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn chủ động mua thêm các nguồn nguyên liệu trung gian như VGO để bổ sung cho các phân xưởng phía sau của dây chuyền sản xuất; đồng thời nhập các bán thành phẩm như LCO, E100 để phối trộn, qua đó gia tăng sản lượng đầu ra.
Có NMLD nào trên thế giới chạy quá công suất thiết kế?
Việc các NMLD trên thế giới vận hành trên công suất thiết kế không phải là việc hiếm. Theo dữ liệu của CEIC, Ấn Độ là quốc gia có các NMLD vận hành tương đồng nhất với Dung Quất, thường xuyên chạy trên 100% công suất thiết kế để đáp ứng nhu cầu nội địa khổng lồ.
Còn tại Mỹ, theo dữ liệu tại Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) các nhà máy thường chỉ chạy ở mức 90-95%. Việc đạt trên 100% chỉ xảy ra trong các giai đoạn nhu cầu xăng dầu cực cao (như mùa hè) và thường không kéo dài lâu.
Dự án mở rộng NMLD Dung Quất lên 171.000 thùng/ngày
Kết thúc năm 2025, BSR sở hữu lượng tiền mặt khổng lồ 1,67 tỷ USD và không có nợ vay dài hạn. Đây là "bàn đạp" để thực hiện dự án Nâng cấp & Mở rộng (2026-2028) với vốn đầu tư 1,5 tỷ USD – với dự định ưu tiên sử dụng vốn chủ sở hữu. Dự án tập trung vào các sản phẩm lọc dầu có giá trị cao như LPG và Jet A1, cùng với sản phẩm hóa dầu.
Sau khi hoàn tất vào năm 2028, công suất nhà máy sẽ tăng thêm 15%, lên 171.000 thùng/ngày, đặc biệt sản phẩm sẽ được nâng cấp chất lượng lên tiêu chuẩn Euro 5.
Hiện tại
Tương lai (2028)
Công suất:
Tiêu chuẩn:
Nguồn nguyên liệu:
Sản phẩm:
148.000 thùng/ngày.
Euro II/III.
Dầu thô ngọt nhẹ (chủ yếu từ mỏ Bạch Hổ và các mỏ lân cận)
Sản phẩm lọc dầu gồm Xăng, dầu Diesel, dầu FO và LPG
171.000 thùng/ngày.
Euro V.
Các loại dầu thô chua hơn, với hàm lượng lưu huỳnh từ 0,12-0,34% khối lượng
Sản phẩm hóa dầu và sản phẩm lọc dầu giá trị cao như LPG, JetA1