Những 'khối sắt' biết chạy, nhảy của Trung Quốc khiến thế giới trầm trồ - đằng sau là cuộc cách mạng âm thầm làm thay đổi ngành công nghiệp
Trong khi robot hình người liên tục gây chú ý với những màn trình diễn bắt mắt, Trung Quốc đang âm thầm đưa robot chuyên dụng vào nhà máy, cảng biển, bệnh viện và kho hàng với quy mô chưa từng có.
Robot công nghiệp mới là trọng tâm
Các cuộc thi robot hình người với những màn chạy, nhào lộn chưa phản ánh đầy đủ quy mô cuộc cách mạng robot đang diễn ra tại Trung Quốc. Các robot công nghiệp chuyên dụng mới là lực lượng đang được nền kinh tế thứ 2 thế giới triển khai mạnh mẽ.
Theo Liên đoàn Robot Quốc tế, trong năm 2024, các doanh nghiệp Trung Quốc đã lắp đặt 295.000 robot công nghiệp mới tại thị trường nội địa, tương đương 54% tổng số robot công nghiệp được lắp đặt trên toàn cầu.
Trước đó hai năm, Trung Quốc đã vận hành hơn 2 triệu robot công nghiệp, cao gấp khoảng 4,5 lần Nhật Bản - quốc gia đứng thứ hai về số lượng robot công nghiệp đang hoạt động.
Quy mô của ngành cũng tăng rất nhanh. Theo Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, doanh thu ngành robot của nước này đã vượt 300 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 44 tỷ USD, trong năm 2025. Tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân hàng năm trong 5 năm trước đó vượt 20%.
Đáng chú ý, xuất khẩu robot công nghiệp của Trung Quốc tăng 49% trong năm 2025. Đây cũng là năm đầu tiên Trung Quốc trở thành nước xuất khẩu ròng robot công nghiệp, tức lượng robot công nghiệp xuất khẩu đã vượt lượng nhập khẩu.
Sự thay đổi không chỉ nằm ở quy mô sản xuất. Các doanh nghiệp robot Trung Quốc đang từng bước giành thị phần ngay tại thị trường nội địa, nơi trước năm 2024 vẫn do 4 tập đoàn lớn gồm Fanuc, ABB, Yaskawa và KUKA chi phối.
Lợi thế của Trung Quốc nằm ở khả năng sản xuất quy mô lớn và xây dựng chuỗi cung ứng hoàn chỉnh. Đây cũng là những yếu tố từng giúp nước này tạo lợi thế trong nhiều ngành công nghiệp khác.
Robot đang ngày càng thâm nhập sâu vào đời sống sản xuất.
Robot vì thế không còn chỉ xuất hiện trong các phòng thí nghiệm hay những màn trình diễn công nghệ.
Tại nhà máy Tây An của BYD - cơ sở sản xuất lớn nhất của hãng - hàng nghìn cánh tay robot được sử dụng trên dây chuyền lắp ráp xe điện. Các hệ thống này có khả năng tự động thực hiện nhiều công đoạn quan trọng mà không cần con người can thiệp thường xuyên.
Tại cảng Dương Sơn ở Thượng Hải, một nhà ga container tự động quy mô lớn đã được xây dựng. Hoạt động tại đây chủ yếu dựa vào các phương tiện vận chuyển tự hành và cần cẩu giàn được điều khiển từ xa, với mức độ can thiệp của con người ở mức tối thiểu.
Trong lĩnh vực dịch vụ, robot di động tự hành đang được triển khai tại các kho hàng. Robot phẫu thuật được sử dụng tại bệnh viện. Trong khi những robot chuyên dụng khác đảm nhiệm công việc vệ sinh tại các tòa nhà cao tầng.
Riêng tỉnh Quảng Đông đã phê duyệt 48 kịch bản ứng dụng thuộc chương trình “Robot+”, trải rộng từ sản xuất, logistics đến dịch vụ.
Điểm chung của những hệ thống này là chúng không cần sở hữu trí thông minh đa năng như con người. Chúng được thiết kế để giải quyết một nhóm nhiệm vụ cụ thể, nhờ đó có thể tối ưu về tốc độ, độ chính xác và chi phí.
Robot hình người vẫn có tương lai
Một trong những lý do khiến robot hình người nhận được hàng tỷ USD đầu tư là khả năng hoạt động trong môi trường vốn được thiết kế cho con người. Nhà máy, bệnh viện hay nhà ở đều sử dụng cầu thang, cửa, công cụ và không gian phù hợp với cơ thể con người.
Nếu sử dụng robot chuyên dụng, doanh nghiệp đôi khi phải thay đổi hoặc cải tạo môi trường để máy móc có thể vận hành. Robot hình người có thể tận dụng trực tiếp cơ sở hạ tầng hiện có, qua đó mở ra khả năng ứng dụng trong logistics, chăm sóc con người hay cứu hộ.
Chẳng hạn, một robot có khả năng đi bằng hai chân có thể tiếp cận những khu vực mà robot bánh xe khó di chuyển, như đống đổ nát sau một vụ sập công trình.
Robot hình người vẫn sẽ là tương lai của ngành công nghiệp, nhưng cần thời gian dài để hoàn thiện.
Lợi thế thứ hai nằm ở phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Các mô hình AI có khả năng mô phỏng và hiểu cách thế giới vật lý vận hành có thể giúp robot xử lý tình huống theo thời gian thực, thay vì chỉ thực hiện những thao tác được lập trình trước.
Hình dáng và khả năng vận động tương đồng với con người cũng có thể giúp robot hình người tận dụng lượng dữ liệu video khổng lồ về cách con người thực hiện các công việc trong thế giới thực.
Nếu công nghệ này tiếp tục tiến bộ, một nền tảng robot có thể được cập nhật phần mềm để thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, thay vì phải chế tạo một loại máy cho từng công việc.
Tuy nhiên, khoảng cách từ các nguyên mẫu trong phòng thí nghiệm đến một hệ thống robot đủ tin cậy để vận hành ổn định trong môi trường sản xuất hàng loạt vẫn còn rất lớn.
Đối với phần lớn công việc công nghiệp hiện nay, robot chuyên dụng vẫn có lợi thế rõ ràng. Việc mô phỏng dáng đi hai chân đòi hỏi các thuật toán phức tạp cùng những động cơ điều khiển chính xác, thường được gọi là servo - loại động cơ có khả năng kiểm soát chính xác vị trí, tốc độ và chuyển động.
Vì vậy, hình dáng con người có thể tạo ra sự linh hoạt, nhưng đồng thời cũng khiến robot trở nên phức tạp và tốn kém hơn.
Robot hình người có thể trở thành một nền tảng quan trọng trong tương lai nếu AI giúp chúng đạt được khả năng thích nghi đủ cao. Nhưng ở thời điểm hiện tại, những robot có tác động lớn hơn đến nền kinh tế Trung Quốc lại là những cỗ máy ít gây chú ý hơn.
Đức Minh