Ông Đậu Anh Tuấn VCCI: Tỷ lệ nợ thuế hộ kinh doanh tỷ lệ vẫn ở mức 10,2%, cao hơn mục tiêu đề ra

Thuế giảm nhưng chi phí theo kịp chính sách vẫn là gánh nặng

Tại Hội nghị “Đối thoại SME 2026: Chính sách mở đường - Doanh nghiệp cất cánh” hôm 24/5, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, theo kết quả khảo sát thường niên của VCCI, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không chỉ nằm ở thị trường hay nguồn vốn, mà còn ở gánh nặng thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ các quy định pháp luật. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Kết quả khảo sát cho thấy có tới 73,3% hộ kinh doanh coi khó khăn pháp lý là áp lực lớn nhất; 71,2% gặp khó khăn trong việc thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn điện tử; trong khi tỷ lệ nợ thuế vẫn ở mức 10,2%, cao hơn mục tiêu đề ra.

Đặc biệt, hệ thống văn bản pháp luật về thuế thay đổi nhanh khiến doanh nghiệp nhỏ khó theo kịp, làm gia tăng chi phí tuân thủ và giảm khả năng dự báo trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đánh giá về những chuyển biến tích cực trong chính sách thuế thời gian qua, ông Đậu Anh Tuấn cho biết lần đầu tiên chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp được thiết kế theo hướng phân tầng dựa trên quy mô doanh nghiệp. Theo quy định mới, doanh nghiệp có doanh thu từ 1-3 tỷ đồng được áp dụng thuế suất 15%, trong khi doanh nghiệp có doanh thu trên 3-50 tỷ đồng được áp dụng thuế suất 17%, thấp hơn mức thuế suất phổ thông 20%.

Ngoài ra là mức thuế suất 10% trong 15 năm cho các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, đổi mới sáng tạo và năng lượng tái tạo. Giai đoạn 2020-2025, tổng quy mô các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế đạt khoảng 900.000 tỷ đồng, hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn và thích ứng với biến động kinh tế toàn cầu.

Cùng với đó, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong ngành thuế đã mang lại kết quả tích cực khi 42% thủ tục được cắt giảm so với năm 2024, chi phí tuân thủ giảm 51% (tương đương hơn 4.400 tỷ đồng), thời gian giải quyết thủ tục rút ngắn 27%. Nhờ các nền tảng số và ứng dụng AI hỗ trợ người nộp thuế, tỷ lệ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đã đạt 92,3% trong năm 2025.

"Từ góc độ doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là mức thuế suất hay các chính sách ưu đãi, mà còn là tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật. Doanh nghiệp rất cần một môi trường chính sách ổn định để có thể xây dựng kế hoạch đầu tư và kinh doanh dài hạn", ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Tư duy quản lý cần chuyển từ "yêu cầu tuân thủ" sang "giảm rủi ro"

Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, đại diện VCCI kiến nghị cơ quan quản lý chuyển mạnh từ tư duy "tăng yêu cầu tuân thủ" sang "hỗ trợ và giảm rủi ro" cho doanh nghiệp.

Ông nêu vấn đề trước đây, khi xây dựng và ban hành chính sách, cơ quan quản lý thường đặt nặng yêu cầu doanh nghiệp phải tuân thủ. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để theo dõi, đọc và hiểu hết các quy định, nghị định mới.

Đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc tham gia góp ý chính sách cũng rất khó khăn nếu họ chưa thực sự hiểu hoặc chưa nhìn thấy tác động trực tiếp đến hoạt động của mình.

“Vì vậy, khi ban hành chính sách, cơ quan quản lý cần xác định rõ chủ thể thực hiện là ai và thiết kế các cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp có thể tiếp cận, hiểu và thực hiện đúng quy định. Đây là thay đổi rất quan trọng trong tư duy quản lý”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Một vấn đề khác theo vị chuyên gia là cần phân biệt giữa rủi ro kinh doanh và rủi ro thủ tục. Doanh nghiệp luôn phải chấp nhận rủi ro thị trường, nhưng nếu môi trường pháp lý cũng chứa đựng quá nhiều bất định thì chi phí và rủi ro sẽ tăng lên rất lớn. Chỉ cần một thay đổi chính sách đột ngột cũng có thể làm đảo lộn các phương án kinh doanh đã được xây dựng từ trước.

Ông cho rằng xu hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm giúp giảm chi phí cho xã hội và tạo sự linh hoạt hơn cho hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, cách làm này thường phù hợp hơn với các doanh nghiệp lớn, có đội ngũ nhân sự và hệ thống quản trị tốt. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhiều khi họ vẫn rất lo lắng vì không biết mình đã tuân thủ đầy đủ hay chưa, tiêu chí kiểm tra là gì, và sẽ phải xử lý như thế nào nếu có sai sót.

“Do đó, cùng với việc chuyển sang hậu kiểm, cơ quan quản lý cần tăng cường các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện và giảm thiểu rủi ro. Quan trọng nhất là tạo điều kiện để doanh nghiệp hiểu quy định, có khả năng tuân thủ và yên tâm trong quá trình hoạt động. Đó mới là nền tảng để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và bền vững”, ông nhấn mạnh.

Phan Trang