PGS.TS Trần Đình Thiên: Phú Quốc thay đổi chóng mặt từng ngày, APEC 2027 mở thời cơ vươn tầm thế giới

Theo ông, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở sự thay đổi nhanh chóng của đảo ngọc, mà còn ở tầm nhìn dài hạn được đặt vào từng công trình. Ngay sau chuyến khảo sát diễn ra từ ngày 1-2/8, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, về thời cơ APEC 2027, chiến lược đưa Phú Quốc vươn tầm thế giới và bài toán phát huy giá trị lâu dài của các công trình sau hội nghị.

“Phú Quốc thay đổi chóng mặt từng ngày”

Trở lại Phú Quốc sau hơn một năm chuẩn bị APEC 2027, điều gì khiến ông ấn tượng nhất?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Ấn tượng đầu tiên của tôi là tốc độ triển khai rất quyết liệt và sự phối hợp đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, từ chính quyền đến doanh nghiệp. Hiếm khi một khối lượng công việc lớn như vậy được tổ chức trên nhiều mặt trận cùng lúc, với nhịp độ xuyên suốt như tại Phú Quốc.

Khi doanh nghiệp bắt đầu tham gia, trong đó Sun Group giữ vai trò chủ lực ở nhiều hạng mục, toàn bộ quy mô và mức độ thách thức của công việc mới thực sự hiện rõ. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận ngay từ đầu: những công trình được xây dựng không chỉ để phục vụ một kỳ APEC, mà phải tạo nền tảng phát triển lâu dài; không chỉ dành cho riêng Phú Quốc, mà còn góp phần giới thiệu một hình ảnh Việt Nam mới với thế giới.

Giai đoạn đầu đã rất khẩn trương, nhưng những khó khăn sau đó còn lớn hơn. Biến động địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Iran, khiến giá nhiên liệu, vật liệu tăng mạnh, trong khi nguồn nhân lực trở nên căng thẳng. Đây đều là những yếu tố tác động trực tiếp đến tiến độ và chi phí của các dự án.

Trong hoàn cảnh ấy, chủ đầu tư đã dồn nguồn lực cho Phú Quốc, chấp nhận giãn tiến độ ở một số công trình khác để tập trung cho nhiệm vụ này. Với doanh nghiệp, đó là một lựa chọn rất lớn, bởi các hợp đồng đã được ký kết trong khi giá đầu vào và thị trường lao động liên tục biến động.

Điều khiến tôi ấn tượng nhất là dù khó khăn gia tăng, nhịp độ triển khai vẫn được duy trì. Đằng sau đó là sự đồng lòng vì một mục tiêu chung. Đây là lúc bản lĩnh Việt Nam được thể hiện rõ: càng trong thử thách, tinh thần dấn thân và năng lực xoay chuyển tình thế càng được phát huy.

Nhiều người so sánh Phú Quốc với Bali hay Phuket và nhiều điểm đến nổi tiếng ở châu Á…Theo ông, APEC 2027 đặt ra cho đảo ngọc một sứ mệnh lớn hơn như thế nào?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Có hai khía cạnh cần nhìn nhận. Thứ nhất, mỗi kỳ APEC phải tạo được dấu ấn khác với những kỳ trước. Sự khác biệt ấy không chỉ nằm ở quy mô, mà còn phải thể hiện ở tính độc đáo, đặc sắc và khả năng tạo ra giá trị vượt trội. Việt Nam từng tổ chức APEC, nhưng APEC 2027 phải mở ra một tầm vóc mới.

Thứ hai, việc lựa chọn Phú Quốc làm nơi đón các nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới mang ý nghĩa đưa thế giới đến với Việt Nam tại một tọa độ đặc biệt. Trong dịp này, Phú Quốc không chỉ đại diện cho một hòn đảo hay một địa phương, mà trở thành nơi giới thiệu đất nước, con người và khát vọng Việt Nam với cộng đồng quốc tế.

Vì vậy, nếu chỉ đặt Phú Quốc lên bàn cân với Bali hay Phuket thì chưa phản ánh hết tầm vóc của bài toán. Những so sánh ấy có thể tạo động lực, nhưng mục tiêu của Phú Quốc không nên dừng ở việc đi theo hay bắt kịp. Cách đặt vấn đề phải là vượt tầm, vươn lên sánh vai với những điểm đến hàng đầu thế giới bằng một bản sắc và năng lực riêng.

Bối cảnh hiện nay cũng đã khác. Toàn cầu hóa và sự phát triển của giao thông giúp dòng người, dòng vốn và tri thức dịch chuyển nhanh hơn rất nhiều. Việt Nam không còn ở vị thế rón rén bước ra thế giới, mà đã có vị thế quốc tế và khu vực rõ ràng hơn. Vì thế, chân dung Phú Quốc cần được định hình ở đẳng cấp cao nhất, như một hình ảnh tiêu biểu cho Việt Nam hiện đại.

Khát vọng ấy thể hiện trong cách chính quyền địa phương qua các giai đoạn và những doanh nghiệp lớn như Sun Group, Vingroup đầu tư tại đây: đưa Phú Quốc trở thành nơi hội tụ các giá trị tinh hoa. Nhưng đây cũng là một bài toán đặc biệt thách thức. Kiên Giang trước đây, An Giang hiện nay hay một doanh nghiệp riêng lẻ đều không thể tự mình giải quyết.

Điều kiện đầu tiên là phải đồng lòng về khát vọng, tầm nhìn và cách hành động. Sự ủng hộ không thể chỉ dừng ở lời nói, càng không thể để doanh nghiệp đơn độc thực hiện. Nếu tầm nhìn là một bản nhạc lớn, thì phải có cả một dàn nhạc phối hợp đúng nhịp mới tạo nên tác phẩm xứng tầm.

APEC phải là điểm khởi đầu cho một cuộc chơi lớn

Thực tế cho thấy, có những quốc gia tận dụng rất tốt sự kiện tầm cỡ này để bứt phá và định danh trên bản đồ thế giới, nhưng cũng có những nơi rơi vào cảnh lãng phí hạ tầng sau đó, theo ông, Việt Nam cần một "chiến lược điểm đến" trước, trong và sau APEC như thế nào để tận dụng các công trình một cách hiệu quả nhất?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Một sự kiện quốc tế lớn có thể trở thành điểm xoay chuyển, nhưng nếu chỉ tổ chức thật hoành tráng rồi kết thúc thì hiệu quả sẽ rất hạn chế, thậm chí gây lãng phí. Điều đó cũng không tương xứng với sự tin cậy mà cộng đồng quốc tế dành cho Việt Nam khi lựa chọn chúng ta đăng cai APEC.

APEC 2027 phải được xem là điểm khởi đầu của một cuộc chơi lớn hơn: định vị lại Phú Quốc, qua đó góp phần định vị hình ảnh Việt Nam trong quan hệ quốc tế. Muốn vậy, cần xây dựng một chiến lược điểm đến xuyên suốt trước, trong và sau hội nghị. Chiến lược không thể chỉ là tuyên ngôn; chiến lược phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể.

Ở giai đoạn trước APEC, Việt Nam đang triển khai khá tốt các công trình hạ tầng, hoạt động truyền thông, ngoại giao và văn hóa. Khoảng thời gian còn lại vẫn phải được tận dụng tối đa để hoàn thiện mọi khâu chuẩn bị.

Trong thời gian diễn ra APEC, câu chuyện không chỉ nằm trong phòng hội nghị. Nội dung thảo luận phải cho thấy tầm nhìn và cách tiếp cận của Việt Nam đối với những vấn đề lớn. Đồng thời, trải nghiệm của các đại biểu trên đường phố, bãi biển, tại các điểm dịch vụ hay trong đời sống ban đêm của Phú Quốc phải thể hiện được một Việt Nam thân thiện, nhân văn và cởi mở.

APEC chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng từng chi tiết đều có thể truyền tải “tâm, tầm và thế” của đất nước. Người dân và doanh nghiệp chính là những chủ thể trực tiếp chứng minh tinh thần sẵn sàng đồng hành cùng bạn bè quốc tế.

Thách thức lớn nhất nằm ở giai đoạn sau APEC. Phú Quốc đang xây dựng những công trình có quy mô đặc biệt lớn. Việc vận hành các công trình ấy sau sự kiện đòi hỏi không chỉ phương án kinh doanh của doanh nghiệp, mà còn cần sự phối hợp, trí tuệ và tầm nhìn ở cấp quốc gia.

Chúng ta phải huy động trí tuệ trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài và cả bạn bè quốc tế để tìm ra những mô hình khai thác phù hợp. Thế giới đang thay đổi rất nhanh; con người có thể hội tụ với tần suất và quy mô lớn cùng với đó Việt Nam với APEC cũng là kinh doanh, tinh thần đó có ở 2017, rồi 2027 phải mạnh mẽ hơn, khát vọng phát triển hơn với vai trò của doanh nghiệp, doanh nhân mạnh mẽ hơn.

Ngoài ra, để hạ tầng APEC phát huy giá trị tối đa, tư duy khai thác phải vượt khỏi cách làm theo từng sự kiện riêng lẻ. Phú Quốc cần được nhìn nhận không chỉ là tài sản quý của Việt Nam, mà còn là một điểm đến có giá trị với thế giới, nơi có thể liên tục tổ chức những sự kiện và trải nghiệm ở đẳng cấp cao nhất.

Tư duy ấy phải được cụ thể hóa thành chiến lược phát triển điểm đến, với cơ chế phối hợp, sản phẩm, sự kiện và phương án vận hành dài hạn. Chỉ khi đó, APEC 2027 mới thực sự trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới.

Chặng nước rút cần một “dàn nhạc” đồng nhịp

Chỉ còn khoảng một năm trước APEC 2027. Trong giai đoạn quyết định này, chính quyền, các doanh nghiệp chủ lực và người dân cần phối hợp ra sao, tập trung vào những mục tiêu và thông điệp cốt lõi nào để cả “dàn nhạc” không lệch nhịp?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Trước hết, tất cả các chủ thể phải thống nhất một cách nhìn. Chuẩn bị cho APEC chắc chắn cần nguồn lực rất lớn: tiền, đất đai, máy móc, vật liệu, thời gian, công sức của doanh nghiệp và người dân. Nhưng nếu chỉ nhìn vào chi phí trước mắt mà không đặt cạnh lợi ích lâu dài thì rất khó đưa ra quyết định đúng.

Những biến động về giá nhiên liệu, vật liệu hay nguồn lao động cho thấy các dự án APEC không thể được xử lý như những dự án thông thường. Khi chi phí đầu vào tăng đột biến, doanh nghiệp cũng khó có thể tự mình gánh vác mọi rủi ro. Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp phải có cơ chế phối hợp, kịp thời tháo gỡ khó khăn trên tinh thần đặt lợi ích dài hạn của đất nước, người dân và doanh nghiệp lên bàn cân với chi phí hiện tại.

Bài học vừa qua cho thấy nếu chỉ tính toán từng đồng trong một bối cảnh bất thường, tiến độ có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vì vậy, Trung ương và địa phương cần luôn sẵn sàng ứng phó với những tình huống phát sinh, từ biến động giá cả, thiếu vật liệu, nhân lực đến thiên tai, để tránh nguy cơ đứt gãy toàn bộ kế hoạch.

Bên cạnh công trình, Phú Quốc phải chuẩn bị ngay cho quá trình vận hành trong thời gian APEC. Người dân sẽ được huy động ra sao? Văn hóa giao tiếp, năng lực ngoại ngữ và chất lượng dịch vụ cần đạt chuẩn nào? Đây đều là những việc rất cụ thể nhưng có ý nghĩa quyết định đối với ấn tượng của khách quốc tế.

Phú Quốc cần có chương trình đào tạo ngoại ngữ, trước hết là tiếng Anh và các ngôn ngữ quốc tế phổ biến; đồng thời hướng dẫn kỹ năng giao tiếp, ứng xử và phục vụ. Những hành vi phản cảm, thái độ thiếu thân thiện, gian lận giá cả, hàng giả, hàng kém chất lượng hay tư duy tranh thủ “kiếm chác” từ du khách đều không thể được chấp nhận.

Các doanh nghiệp dịch vụ phải chuẩn hóa từng khâu, từ đón tiếp, ăn uống, lưu trú, vận chuyển đến giới thiệu sản phẩm. Quan trọng hơn, mỗi người dân cần hiểu rằng bản sắc Việt Nam được thể hiện qua sự cởi mở, hào phóng và tinh thần hiếu khách, đặc biệt là nét chân thành của văn hóa Nam Bộ.

Những điều tưởng nhỏ ấy lại phản ánh chiều sâu văn hóa của một quốc gia. Cách ứng xử của mỗi người dân, nhân viên phục vụ hay lái xe đều có thể góp phần định hình hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Nếu làm tốt, đây không chỉ là sự chuẩn bị cho một tuần APEC, mà còn tạo nền tảng nhân lực và văn hóa dịch vụ cho Phú Quốc trong nhiều năm sau đó.

Tinh thần cốt lõi là đồng hành, nhưng muốn đồng hành phải có kiến tạo. Nhà nước và doanh nghiệp phải là hai lực lượng kiến tạo, phối hợp chặt chẽ với nhau và cùng người dân hành động. Những chương trình này cần được triển khai bài bản, đồng bộ và ngay lập tức, bởi Phú Quốc đã bước vào chặng nước rút.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hà Anh