Phát hiện đứt gãy dưới siêu đập lớn nhất thế giới của Trung Quốc - công suất gấp 3 lần đập Tam Hiệp: Chuyên gia cảnh báo khẩn
Các nhà địa chất Trung Quốc cảnh báo một đứt gãy hoạt động nằm ngay bên dưới khu vực xây dựng siêu đập trên sông Yarlung Tsangpo ở Tây Tạng có thể đe dọa độ ổn định của công trình thủy điện lớn nhất thế giới.
Cảnh báo được đưa ra trong nghiên cứu công bố tháng trước trên tạp chí tiếng Trung Sedimentary Geology and Tethyan Geology, dưới sự giám sát của Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc.
Nhóm tác giả gồm các nhà khoa học từ Đại học Công nghệ Thành Đô, Trung tâm Hội nhập quân dân sự thuộc Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc và Trạm quan trắc tài nguyên thiên nhiên trung lưu sông Yarlung Zangbo.
Theo nhóm nghiên cứu, đứt gãy Paizhen tại khu vực đông Himalaya đã hoạt động mạnh từ kỷ Pleistocene, còn gọi là kỷ Băng hà và có thể gây ảnh hưởng lớn tới tính ổn định kết cấu của các công trình lân cận như đập, đường sá, cầu, hầm và khu vực hồ chứa.
Các nhà khoa học cho biết đứt gãy này làm nứt vỡ đá xung quanh, thay đổi tính chất cơ học của nền đá. Điều đó khiến khả năng chịu tải của móng và độ ổn định kết cấu của các công trình gần đó dễ bị tổn thương hơn, nhất là khi chịu tác động lâu dài của nước hồ chứa hoặc động đất.
Nhóm nghiên cứu chỉ ra, khu vực Paizhen nằm trong vùng hồ chứa của trạm thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo.
Các nhà khoa học nói thêm, địa hình tại đây có kết cấu rời rạc, lực liên kết yếu. Sau thời gian dài bị ngâm nước, cộng với tác động của hoạt động đứt gãy và động đất, các sườn dốc hai bên hồ chứa có thể rất dễ mất ổn định, gây lở đất hoặc sạt trượt.
Hoạt động xây dựng đập ở sông Yarlung Tsangpo Việc làm dấy lên những lo ngại về nguồn cung cấp nước và tác động môi trường ở hạ lưu.
Dự án thủy điện hạ lưu Yarlung Tsangpo được khởi công năm ngoái trên cao nguyên Tây Tạng. Công trình được mô tả là lớn nhất thế giới trong lĩnh vực thủy điện, với sản lượng điện dự kiến khoảng 300 tỷ kWh mỗi năm, gấp hơn 3 lần công suất thiết kế của đập Tam Hiệp.
Sông Yarlung Tsangpo khi rời Tây Tạng sẽ trở thành sông Brahmaputra, chảy qua các bang Arunachal Pradesh và Assam của Ấn Độ, rồi vào Bangladesh với tên Jamuna. Vì vậy, dự án không chỉ được chú ý vì quy mô kỹ thuật, mà còn làm dấy lên lo ngại tại các quốc gia hạ lưu về nguồn nước, dòng chảy và tác động môi trường.
Trong nghiên cứu mới, các nhà địa chất cho biết khu vực làng Pai nằm trong vành đai địa chấn Himalaya, nơi có hoạt động động đất mạnh và thường xuyên nhất tại Trung Quốc cùng các khu vực lân cận. Dọc theo sông Yarlung Tsangpo đã hình thành một đới hoạt động địa chấn mạnh.
Do khu vực Pai nằm trong vùng xây dựng dự án thủy điện hạ lưu Yarlung Tsangpo, các dấu tích hoạt động kiến tạo trong kỷ Đệ tứ được xem là cơ sở quan trọng để đánh giá ổn định kết cấu của các công trình gần đó.
Kỷ Đệ tứ gồm hai giai đoạn chính: Pleistocene, kéo dài từ khoảng 2,58 triệu năm đến 11.700 năm trước, và Holocene, tức giai đoạn hiện tại. Theo nhóm nghiên cứu, đứt gãy Paizhen đã hoạt động từ đầu Pleistocene và tiếp tục thể hiện hoạt động mạnh trong Holocene. Các phép định tuổi trầm tích hồ cổ cho thấy đứt gãy này còn hoạt động cách đây khoảng 9.500 năm, tương đối gần nếu xét theo thang thời gian địa chất.
Nhóm tác giả cũng nhắc tới trận động đất mạnh 6,9 độ tại Milin, Tây Tạng, năm 2017, xảy ra ở đầu phía bắc của đứt gãy, như một bằng chứng về tiềm năng địa chấn hiện đại của khu vực.
Theo các nhà khoa học, dưới tác động của động đất khu vực, sạt lở và sụp đổ sườn núi có thể dễ dàng xảy ra, đe dọa an toàn của công trình và nhân sự.
Vì vậy, họ khuyến nghị trong quá trình xây dựng cần tăng cường các biện pháp bảo đảm ổn định kết cấu, đặc biệt là gia cố mái dốc và xây dựng hệ thống tường chắn, rào chắn để giảm nguy cơ sạt lở, sụp đổ.
Vu Lam
Theo SCMP