Phó tổng thư ký VCCI chỉ ra nghịch lý: 'Doanh thu của doanh nghiệp tư nhân phần lớn đến từ tài chính, bất động sản, còn chế tạo rất ít'

Chiều 13/4, tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đã chỉ ra hàng loạt nghịch lý trong sự phát triển của khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Nghịch lý của khu vực tư nhân tại Việt Nam

Theo ông Tuấn, dù đã có bước tiến dài sau gần 4 thập kỷ Đổi mới, khu vực này vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn.

"Doanh nghiệp đông nhưng chưa mạnh, năng động nhưng chưa sâu, đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn", ông nói.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là cơ cấu ngành nghề chưa cân đối. Phần lớn doanh thu của nhóm doanh nghiệp tư nhân lớn tập trung vào tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo lại chiếm tỷ trọng thấp.

Bên cạnh đó, quy mô doanh nghiệp vẫn là "điểm yếu cố hữu". Khoảng 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phần lớn có quy mô dưới 10 lao động, cùng với khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể.

Quy mô nhỏ khiến doanh nghiệp gặp khó trong đầu tư đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo ông Tuấn, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam có liên hệ với chuỗi giá trị toàn cầu đang giảm mạnh, trong khi năng suất lao động của khu vực ngoài nhà nước vẫn thấp hơn đáng kể so với khu vực nhà nước và FDI.

Ngoài ra, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) còn hạn chế, nhiều doanh nghiệp vận hành theo mô hình gia đình, thiếu minh bạch và chưa đạt chuẩn quản trị hiện đại.

Dẫn kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, ông Tuấn cho rằng không có nền kinh tế nào thành công trong chuyển đổi mô hình phát triển nếu thiếu một khu vực tư nhân mạnh. Doanh nghiệp phải đủ lớn mới có thể đầu tư quy mô, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông cũng nhấn mạnh, việc tận dụng nguồn lực bên ngoài là cần thiết, song về dài hạn, nội lực phải được củng cố để dần thay thế. Trong đó, vai trò của Nhà nước không phải là can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh, mà là kiến tạo môi trường cạnh tranh, hỗ trợ hình thành năng lực nội sinh và đồng hành cùng doanh nghiệp với tầm nhìn dài hạn.

Hướng đi nào cho giai đoạn tới?

Theo khuyến nghị của ông Tuấn, để các tập đoàn tư nhân có thể đóng vai trò dẫn dắt, cần chuyển dịch mạnh từ các lĩnh vực như bất động sản, tài chính sang sản xuất và công nghệ; đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào R&D và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ; phát triển thị trường vốn theo chiều sâu; nâng cao năng lực quản trị, chuyên nghiệp hóa hoạt động; và thúc đẩy chiến lược quốc tế hóa.

Cùng với đó là yêu cầu hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền tài sản, hạn chế hình sự hóa quan hệ kinh tế; giảm phụ thuộc vào FDI và kiểm soát rủi ro từ mô hình tăng trưởng đa ngành thiếu chiều sâu.

Tổng kết, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng hành trình 40 năm qua là bước trưởng thành lớn của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam. Tuy nhiên, mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 không chỉ là gia tăng số lượng doanh nghiệp hay quy mô GDP.

"Vấn đề là phải hình thành một lớp doanh nghiệp tư nhân có năng lực công nghệ, khả năng dẫn dắt ngành và có vị thế trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu", ông nhấn mạnh, qua đó giúp khu vực này chuyển từ vai trò tham gia tăng trưởng sang dẫn dắt quá trình hiện đại hóa nền kinh tế.

Thảo Vân