Phần lớn doanh nghiệp có xu hướng giấu rủi ro đến khi không thể giấu được nữa. Báo cáo tài chính quý 2/2026 của PNJ đi ngược chiều đó: Trích lập tổng cộng hơn 1.200 tỷ đồng dự phòng cho những rủi ro chưa xảy ra tính đến ngày chốt sổ 30/6 - một cách làm hiếm thấy trên sàn chứng khoán Việt Nam.
Khoản dự phòng đầu tiên đã được nhắc nhiều: 865 tỷ đồng cho rủi ro mua lại kim cương phát sinh sau ngày 30/6, nằm trong chi phí quản lý doanh nghiệp. Khoản thứ hai ít được chú ý hơn: dự phòng giảm giá hàng tồn kho tăng từ khoảng 42 tỷ đồng cuối quý 1/2026 lên 410 tỷ đồng cuối quý 2/2026 - tức riêng quý 2 đã trích thêm khoảng 368 tỷ đồng.
Điểm đáng chú ý nằm ở cách hạch toán khoản thứ hai. Theo thuyết minh báo cáo quý 2:
"Chênh lệch giữa khoản dự phòng được lập ở cuối kỳ kế toán này và khoản dự phòng đã lập ở cuối kỳ kế toán trước được ghi nhận tăng hoặc giảm giá vốn trong kỳ."
Thuyết minh báo cáo tài chính hợp nhất quý 2/2026, PNJNghĩa là khoản dự phòng tồn kho không nằm trong chi phí quản lý như khoản 865 tỷ đồng kia, mà nằm thẳng trong giá vốn hàng bán. Cách hạch toán này tách một cục dự phòng lớn ra làm hai dòng khác nhau trên báo cáo kết quả kinh doanh - khiến người đọc dễ bỏ sót phần nằm trong giá vốn nếu chỉ nhìn dòng "chi phí quản lý doanh nghiệp" tăng đột biến.
Đáng chú ý, dòng thuyết minh này không xuất hiện trong báo cáo tài chính quý 1/2026 của PNJ. Cách hạch toán dự phòng tồn kho vào giá vốn chỉ được nêu rõ kể từ báo cáo quý 2 - đúng thời điểm khoản dự phòng này tăng vọt.
Cộng cả hai: khoảng 1.233 tỷ đồng dự phòng phát sinh riêng trong quý 2/2026.
Loại cả hai ra khỏi báo cáo, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh quý 2/2026 sẽ vào khoảng 888 tỷ đồng, cao hơn 62% so với 548 tỷ đồng cùng kỳ 2025 - không phải một quý sa sút, mà là một quý tăng trưởng mạnh nếu tính đúng phần lõi.
Thông thường, những quý PNJ báo biên lợi nhuận gộp giảm đều rơi vào giai đoạn thị trường "sốt vàng" - giá vàng biến động mạnh khiến khách hàng đổ xô mua vàng miếng 24K để tích trữ thay vì mua trang sức. Vàng 24K (vàng nguyên chất 99,99%) có hàm lượng chế tác gần như bằng không, công dụng thiên về cất giữ tài sản hơn là làm đẹp, nên biên lợi nhuận của dòng hàng này luôn thấp hơn hẳn trang sức chế tác. Tỷ trọng 24K tăng lên trong cơ cấu doanh thu, theo đúng cách PNJ vẫn giải trình mỗi khi biên gộp đi xuống, là lời giải thích quen thuộc.
Nhưng biên gộp sụt giảm của quý 2/2026 chưa hẳn đến từ nguyên nhân quen thuộc đó. Nếu loại riêng khoản dự phòng tồn kho khỏi giá vốn, biên gộp quý 2/2026 sẽ cao hơn cùng kỳ 2025, chứ không thấp hơn. Riêng khoản dự phòng tồn kho đã kéo biên gộp giảm khoảng 4,3 điểm phần trăm, nhiều hơn toàn bộ mức giảm 3,1 điểm phần trăm mà PNJ công bố. Nói cách khác, ngay cả khi tỷ trọng vàng 24K có thật sự tăng lên trong quý này, tác động của nó không đủ để giải thích mức sụt giảm biên gộp - phần lớn con số xấu đi đến từ dự phòng, không phải từ cơ cấu hàng bán.
Trên báo cáo tài chính của PNJ, có một dòng đứng bất động gần một thập kỷ: 395 tỷ đồng dự phòng cho khoản đầu tư vào Ngân hàng Đông Á. Con số này giữ nguyên qua từng quý, từng năm, từ khoảng cuối 2016 cho đến khi Ngân hàng Đông Á chính thức bị chuyển giao bắt buộc về HDBank với giá 0 đồng vào tháng 1/2025 - một khoản tiền coi như mất trắng, nhưng đã được xử lý xong về mặt sổ sách từ rất lâu trước đó.
Câu chuyện bắt đầu giữa năm 2015, khi Ngân hàng Đông Á bị Ngân hàng Nhà nước đưa vào diện kiểm soát đặc biệt - một sự kiện đã xảy ra và được xác nhận. PNJ trích lập ngay 310 tỷ đồng dự phòng trong chính năm đó, khiến lợi nhuận sau thuế cả năm 2015 giảm 37-40% so với 2014. Phần còn lại tiếp tục được trích bổ sung trong một đến hai năm sau, để đến khoảng cuối 2016, PNJ đã dự phòng đủ 100% giá trị sổ sách 395 tỷ đồng.
Ngân hàng Đông Á là dự phòng phản ứng, ghi nhận một tổn thất đã hình thành. Kim cương là dự phòng dự đoán, ước tính trước một tổn thất đang hình thành.
Nhìn nhanh, cách làm với kim cương lần này có vẻ đi theo cùng công thức: trích đủ ngay, chấp nhận một kỳ báo cáo xấu. Nhưng có một khác biệt quan trọng về thời điểm. Với Ngân hàng Đông Á, PNJ trích lập sau khi sự cố đã xảy ra và mức độ tổn thất tương đối rõ ràng. Với kim cương, khoản 1.233 tỷ đồng lại được trích trước khi các giao dịch thực tế đóng lại, dựa trên ước tính về giá trị kim cương sẽ phải mua lại, giá trị thu hồi kỳ vọng và tỷ lệ điều chỉnh theo từng nhóm kích thước - tất cả là số ước tính, chưa phải số đã chốt.
Đây chính là phần khiến cách làm lần này hiếm hơn cả tiền lệ Ngân hàng Đông Á: mười năm trước PNJ ít nhất còn đợi đến khi biến cố đã rõ ràng mới trích; lần này công ty trích ngay cả khi biến cố còn đang diễn ra, và hoàn toàn không liên quan gì đến kỳ báo cáo tài chính.
Chính vì là dự phòng mang tính dự đoán, khoản 1.233 tỷ đồng tạo ra một hệ quả đáng chú ý: giúp kết quả kinh doanh quý 3/2026 - quý sẽ hứng trọn giai đoạn cao điểm nhất của làn sóng mua lại kim cương tháng 7 - bớt nghiêm trọng hơn so với kịch bản không trích trước.
Từ vùng trên 60.000 đồng trước biến cố, cổ phiếu PNJ có thời điểm xuống dưới 31.000 đồng ở những phiên xấu nhất - vốn hóa bốc hơi hơn 16.500 tỷ đồng. Thanh khoản PNJ tăng đột biến trong tháng xảy ra khủng hoảng, với hai phiên giao dịch đạt khối lượng lịch sử tính từ khi niêm yết 17 năm trước.
Nếu PNJ để toàn bộ chi phí liên quan dồn vào quý 3, một khoản lỗ sâu gần như khó tránh. Một quý lỗ sâu tiếp theo, đặc biệt nếu vượt xa ước tính của giới phân tích, nhiều khả năng sẽ khoét sâu thêm làn sóng bán tháo và khủng hoảng niềm tin vốn đã rất mong manh.
Bằng cách trích 1.233 tỷ đồng ngay trong quý 2, PNJ san bớt cú sốc kế toán ra làm hai đợt, mỗi đợt nhẹ hơn.
Chỉ 4-5 ngày sau khi vụ án kim cương bị phanh phui đầu tháng 7 - khi thông tin về mức độ ảnh hưởng còn rất sơ bộ - SSI Research đã hạ dự báo lợi nhuận sau thuế cả năm 2026 của PNJ xuống 3.333 tỷ đồng thay vì 3.569 tỷ đồng trước đó. Ngay ở thời điểm đó, mức điều chỉnh này vẫn giữ tăng trưởng dương 18% so với 2025, không phải một sự sụp đổ dự báo. Trọng tâm lo ngại của thị trường, theo chính SSI, đã chuyển từ rủi ro lợi nhuận sang rủi ro niềm tin thương hiệu - một loại rủi ro mà không khoản dự phòng nào xử lý được bằng bút toán kế toán.
Ngay cả khi đã tính đủ hơn 1.200 tỷ đồng dự phòng, bức tranh kinh doanh của PNJ trong nửa đầu năm 2026 không xấu. Doanh thu thuần quý 2 đạt 8.484 tỷ đồng, tăng 11,9% so với cùng kỳ. Lũy kế 6 tháng, doanh thu thuần tăng 49% lên 25.729 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế vẫn dương 1.184 tỷ đồng, tăng khoảng 6% so với nửa đầu năm 2025 - toàn bộ nhờ quý 1 lãi kỷ lục 1.467 tỷ đồng bù đắp gần hết khoản lỗ quý 2. Đây là con số đã báo cáo, tức đã gánh đủ tác động của cả hai khoản dự phòng; nếu loại trừ như cách tính ở phần trên, mức tăng trưởng lợi nhuận nửa đầu năm còn cao hơn đáng kể.
Dòng tiền còn khả quan hơn. Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh 6 tháng đầu năm 2026 dương 1.990 tỷ đồng, đảo ngược hoàn toàn so với mức âm 108 tỷ đồng cùng kỳ 2025. Tại 30/6/2026, PNJ có 609 tỷ đồng tiền và tương đương tiền, cộng 3.393 tỷ đồng đầu tư tài chính ngắn hạn - phần lớn là tiền gửi có kỳ hạn tại ngân hàng thương mại. Gộp lại, đây cùng là tiền gửi bank dưới các hình thức khác nhau: khoảng 4.002 tỷ đồng.
Nhịp quen thuộc của bán lẻ trang sức theo mùa vụ: quý 1 thu tiền về sau khi giải phóng tồn kho Tết, trả bớt nợ vay; quý 2 bước vào chu kỳ mới, vay ngắn hạn trở lại để tài trợ vốn lưu động.
Đến hết quý 2/2026, PNJ vẫn không có nợ vay dài hạn, toàn bộ 3.989 tỷ đồng vay ngắn hạn phân bổ tại tám ngân hàng thương mại với lãi suất 6,0-7,7%/năm - cơ sở cho tuyên bố của lãnh đạo PNJ rằng công ty vẫn còn hạn mức tín dụng chưa sử dụng.
Ngay từ những ngày đầu xảy ra biến cố, SSI Research nhận định nếu hoạt động mua lại kim cương có tác động đáng kể đến kết quả kinh doanh, tác động đó nhiều khả năng sẽ phản ánh rõ hơn vào quý 3/2026 - tức phần lớn áp lực dòng tiền thực sự của cuộc khủng hoảng vẫn còn ở phía trước, chưa nằm trong con số quý vừa công bố.
Giữa lúc khủng hoảng kim cương lan rộng, chuỗi cửa hàng kim cương Cashion - thuộc hệ sinh thái Công ty cổ phần Người Bạn Vàng, đơn vị PNJ từng sở hữu 19,9% vốn điều lệ - thông báo tạm dừng hoạt động để tái cấu trúc từ ngày 19/7. PNJ ngay sau đó khẳng định đã "thoái toàn bộ phần vốn đầu tư" tại Người Bạn Vàng và không còn bất kỳ liên hệ nào với Cashion.
Việc thoái vốn của PNJ khỏi Người Bạn Vàng thực tế được HĐQT công ty ra quyết định từ 11/2/2026. Tuy nhiên, tính đến cuối quý II/2026, khoản đầu tư gần 4 tỷ đồng vào Người Bạn Vàng vẫn còn nguyên trên bảng cân đối kế toán của PNJ, không đổi so với đầu năm, chưa được trích lập dự phòng.
Ghi chú đi kèm cho biết: HĐQT đã thông qua nghị quyết thoái vốn từ ngày 11/2/2026, với nguyên tắc giá chuyển nhượng không thấp hơn giá trị ghi sổ, nhưng "tại ngày phát hành báo cáo tài chính hợp nhất này, PNJ đang trong quá trình triển khai thực hiện các thủ tục cần thiết để hoàn tất việc thoái vốn."
Về nghị quyết nội bộ và truyền thông ra bên ngoài, PNJ đã dứt điểm với Người Bạn Vàng. Về sổ sách, thương vụ vẫn đang hoàn tất thủ tục, chưa đóng. Khoản tiền gần 4 tỷ đồng tự nó không đáng kể so với quy mô PNJ, nhưng đặt cạnh cách công ty vừa trích lập rất đậm tay cho một rủi ro còn chưa rõ hình hài, độ vênh nhỏ này giữa lời nói và sổ sách vẫn là một chi tiết đáng nhớ.
Nhà đầu tư cũng nên chờ báo cáo bán niên soát xét của PNJ, nơi kiểm toán sẽ soi kỹ tính phù hợp trong việc trích lập dự phòng khổng lồ khi rủi ro chưa thực sự ập đến.