Bộ NN&MT đề xuất bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm đất đai

Gần 9.000 vụ vi phạm đất đai bị xử lý

Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), trên cơ sở tổng hợp báo cáo của các tỉnh, thành phố, sau hơn một năm triển khai Nghị định số 123/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, cả nước đã phát hiện và xử lý 8.951 vụ vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, với tổng số tiền xử phạt hơn 146,9 tỷ đồng.

Các hành vi vi phạm được các địa phương tổng hợp, chủ yếu tập trung vào một số nhóm phổ biến như: Sử dụng đất sai mục đích, lấn đất, chiếm đất, không đăng ký đất đai, chậm đăng ký biến động đất đai hoặc hủy hoại đất.

Việc áp dụng các chế tài xử phạt hành chính trong Nghị định số 123/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 4/10/2024 được đánh giá là tương đối phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội hiện nay, qua đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân trong quản lý và sử dụng đất.

Theo Bộ NN&MT, nghị định này đã góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai. Tuy nhiên, quá trình thực hiện nghị định cũng bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn.

Theo phản ánh của nhiều địa phương và người sử dụng đất, việc xác định một số hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai còn gặp khó khăn, nhất là trong các trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích hoặc xác định hành vi lấn, chiếm đất.

Một số quy định về áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi sử dụng đất sai mục đích từ ngày 1/7/2014 chưa thật sự rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các địa phương.

Việc xác định đối tượng bị xử phạt trong trường hợp quyền sử dụng đất thuộc sở hữu chung của vợ chồng hoặc nhiều người cũng còn lúng túng trong thực tiễn. Một số chế tài xử lý vi phạm hành chính được cho là chưa đủ mạnh, chưa bao quát hết các hành vi phát sinh trong thực tế; một số biện pháp khắc phục hậu quả chưa thật sự khả thi, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Cùng với đó, việc xác định diện tích vi phạm và tình trạng ban đầu của đất trước khi xảy ra vi phạm cũng gặp nhiều trở ngại, nhất là đối với các trường hợp đã xảy ra từ nhiều năm trước. Nguyên nhân chủ yếu là do hồ sơ địa chính chưa đầy đủ, bản đồ qua các thời kỳ có nhiều biến động.

Đối với các vi phạm xảy ra trước ngày 15/10/1993, sau khi có hành vi vi phạm, người sử dụng đất đã chuyển nhượng trao tay cho người khác. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc xác định đúng đối tượng vi phạm. Trong khi đó, việc xử lý đối với người đang sử dụng đất vi phạm lại khó khả thi, trở thành nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ khiếu kiện kéo dài.

Ngoài ra, dữ liệu hồ sơ địa chính tại một số địa phương chưa đầy đủ và chưa đồng bộ; nhiều bản đồ chưa được nghiệm thu, phê duyệt, gây khó khăn trong việc xác định loại đất, nguồn gốc và hiện trạng sử dụng đất.

Do đó, Bộ NN&MT đã đề xuất sửa đổi Nghị định 123/2004/NĐ-CP nhằm khắc phục bất cập trong xác định hành vi vi phạm, bổ sung biện pháp khắc phục, thẩm quyền xử phạt đất đai.

Đây cũng là việc cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm đồng bộ với các quy định mới của pháp luật, nhất là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, cũng như phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp sau khi được sắp xếp.

Đề xuất bổ sung biện pháp khắc phục, thẩm quyền xử phạt đất đai

Theo dự thảo nghị định sửa đổi, nhiều nội dung quan trọng được bổ sung, điều chỉnh như bổ sung quy định về nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Quy định này nhằm làm rõ căn cứ pháp lý khi xác định hành vi vi phạm và trách nhiệm của các chủ thể liên quan, tránh tình trạng hiểu không thống nhất dẫn đến tùy tiện khi xác định, còn đùn đẩy, từ chối tiếp nhận hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính; để phù hợp với mô hình sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng sửa đổi quy định về thẩm quyền xử phạt của chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, trong đó cho phép phạt tiền đến 250 triệu đồng, tăng rất nhiều lần so với mức 5 triệu theo quy định tại Nghị định 123; đồng thời áp dụng các biện pháp xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của nghị định.

Ngoài ra, nghị định sửa đổi cũng điều chỉnh một số quy định liên quan đến đăng ký đất đai, giấy tờ, chứng từ trong sử dụng đất; sửa đổi quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh để bảo đảm phù hợp với Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn mới.

Hoàng Lam (t/h)