Buồn của quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới: Bị đình chỉ giấy phép 44 đơn vị khử trùng, hơn 100 container gạo gặp rủi ro

Chính phủ Úc vừa đình chỉ giấy phép của 44 đơn vị cung cấp dịch vụ khử trùng tại Ấn Độ đang tạo ra nguy cơ gián đoạn đối với các lô hàng gạo basmati xuất khẩu sang thị trường này.

Sau cuộc kiểm tra của các cơ quan an ninh sinh học Úc, 44 nhà cung cấp dịch vụ khử trùng của Ấn Độ đã bị đình chỉ giấy phép, trong đó có 5 đơn vị tại bang Haryana và 3 đơn vị tại Punjab. Đây là các doanh nghiệp nằm trong hệ thống được cấp phép chứng nhận khử trùng cho hàng hóa xuất khẩu sang Úc.

Theo các nguồn tin trong ngành, số đơn vị bị đình chỉ chiếm khoảng 60% tổng số doanh nghiệp khử trùng của Ấn Độ được Úc công nhận, khiến hoạt động xuất khẩu có nguy cơ bị gián đoạn trong thời gian tới.

Đáng chú ý, hơn 100 container gạo basmati, với tổng giá trị ước tính khoảng 200 crore rupee (tương đương hơn 21 triệu USD) có thể bị ảnh hưởng bởi quyết định này. Các doanh nghiệp xuất khẩu cho biết nhiều lô hàng có nguy cơ bị chậm thông quan, phải khử trùng lại hoặc phát sinh thêm các thủ tục kiểm dịch.

Tuy nhiên, các nhà xuất khẩu nhấn mạnh Úc không áp đặt lệnh cấm nhập khẩu gạo basmati từ Ấn Độ. Việc đình chỉ chỉ liên quan đến một số đơn vị cung cấp dịch vụ khử trùng và không xuất phát từ bất kỳ vấn đề nào về chất lượng hay an toàn thực phẩm của gạo basmati.

Theo số liệu của Chính phủ Ấn Độ, trong giai đoạn từ tháng 6/2025 đến tháng 5/2026, nước này đã xuất khẩu 72.422 tấn gạo basmati sang Úc, trị giá khoảng 77,7 triệu USD (734,87 crore rupee), tăng so với 60.177 tấn, trị giá khoảng 64,2 triệu USD (607,23 crore rupee) của cùng kỳ một năm trước.

Trong năm tài chính gần nhất, tổng kim ngạch xuất khẩu của Ấn Độ sang Úc đạt khoảng 520 triệu USD. Trong đó, gạo basmati là mặt hàng xuất khẩu có giá trị lớn nhất với khoảng 79 triệu USD, tiếp theo là các sản phẩm chế biến trị giá 75 triệu USD và gia vị đạt 73 triệu USD.

Theo các nguồn tin, trong quá trình kiểm toán, phía Úc phát hiện một số hồ sơ cho thấy hàng hóa được đóng gói trước thời điểm khử trùng ghi trên chứng nhận. Điều này làm dấy lên lo ngại về tính toàn vẹn của chuỗi xử lý sau khử trùng và khả năng tái nhiễm sinh vật gây hại.

Các cơ quan chức năng Úc cho rằng nếu toàn bộ quy trình xử lý sau khử trùng không được xác minh đầy đủ thì không thể loại trừ nguy cơ tái nhiễm, từ đó ảnh hưởng đến yêu cầu an ninh sinh học của nước này.

Động thái trên được thực hiện theo Đạo luật An ninh Sinh học năm 2015 của Úc, một trong những hệ thống kiểm soát nhập khẩu được đánh giá nghiêm ngặt nhất thế giới. Ngoài việc kiểm tra chất lượng sản phẩm, cơ quan chức năng còn đánh giá quy trình khử trùng, hồ sơ chứng nhận, bao bì, khả năng truy xuất nguồn gốc và tính toàn vẹn của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Úc, những năm gần đây nước này đã chuyển từ phương thức phê duyệt chủ yếu dựa trên hồ sơ sang cơ chế giám sát tuân thủ liên tục kết hợp với các cuộc kiểm toán đột xuất đối với các đơn vị được cấp phép.

Các doanh nghiệp xuất khẩu cho rằng quyết định đình chỉ có thể khiến chi phí logistics tăng lên do nhiều lô hàng phải khử trùng lại khi cập cảng Úc, kéo dài thời gian giao hàng và phát sinh thêm các yêu cầu tuân thủ. Chi phí khử trùng lại được ước tính dao động từ 700-1.200 USD cho mỗi container, tùy theo yêu cầu kiểm dịch.

Ông Ranjit Singh Jossan, Phó Chủ tịch Hiệp hội các nhà máy xay xát và xuất khẩu gạo basmati, nhận định vấn đề nằm ở hệ thống chứng nhận khử trùng chứ không phải ở chất lượng gạo hay việc tuân thủ của các nhà xuất khẩu.

Theo ông, các doanh nghiệp xuất khẩu tại bang Punjab đều sử dụng các cơ quan khử trùng được Chính phủ phê duyệt để chứng nhận lô hàng sang Úc và đã thực hiện đúng các quy trình hiện hành. Tuy nhiên, họ vẫn chịu tác động từ những thiếu sót trong quá trình chứng nhận của các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Ông Jossan cũng cảnh báo rằng mặc dù Úc không phải là thị trường lớn nhất của gạo basmati Ấn Độ, đây vẫn là thị trường cao cấp với tiêu chuẩn an ninh sinh học rất nghiêm ngặt và giá bán tương đối cao. Vì vậy, bất kỳ động thái siết chặt kiểm soát nào từ Úc cũng có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận rủi ro của các thị trường nhập khẩu phát triển khác.

Như Quỳnh