Căng thẳng Trung Đông: Phân bón trong nước tăng, nông sản lại giảm sâu - chuyện gì đang xảy ra?

Giá phân bón và thức ăn chăn nuôi đồng loạt tăng mạnh

Báo cáo mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, từ tháng 3/2026, mặt bằng giá phân bón trong nước đã bật tăng rõ rệt, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Trong đó, DAP là mặt hàng ghi nhận mức tăng mạnh nhất khi DAP Hàn Quốc lên tới 1,13 triệu đồng/bao (50 kg), tăng 50.000 đồng so với bình quân hai tháng đầu năm. DAP Trung Quốc cũng tăng lên 886.000 đồng/bao, trong khi urê Phú Mỹ đạt 553.100 đồng/bao.

Các dòng phân NPK như Cò Bay, Cò Vàng cũng đồng loạt tăng, dao động từ vài nghìn đến 50.000 đồng/bao. Tính chung quý I, giá phân bón tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, với DAP Trung Quốc tăng khoảng 11%, NPK quốc tế tăng 8% và urê Trung Quốc tăng khoảng 5%.

Xu hướng này phản ánh rõ tác động từ thị trường thế giới. Theo dữ liệu của DTN, giá 8 loại phân bón chủ lực đều tăng trong tháng 3, trong đó urê tăng 12% lên 674 USD/tấn, còn urê khan vượt mốc 900 USD/tấn – mức cao nhất kể từ giữa năm 2023. So với cùng kỳ, nhiều mặt hàng ghi nhận mức tăng từ 11-31%.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá năng lượng leo thang. Do phụ thuộc lớn vào dầu và khí trong sản xuất, giá phân bón chịu tác động trực tiếp từ biến động này. Đại diện Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau cho biết, cứ mỗi 10 USD giá dầu tăng, chi phí có thể đội thêm khoảng 525 tỷ đồng. Bên cạnh đó, chi phí logistics quốc tế tăng 20-30%, trong nước tăng 15-20% cũng tạo thêm áp lực đáng kể.

Không chỉ phân bón, giá thức ăn chăn nuôi cũng đi lên. Từ đầu năm, nhiều doanh nghiệp đã tăng giá 100-300 đồng/kg và tiếp tục điều chỉnh trong tháng 3. Hiện giá thức ăn cho heo con khoảng 480.000 đồng/bao, heo thịt 360.000-370.000 đồng/bao, trong khi thức ăn gia cầm phổ biến 260.000-370.000 đồng/bao, tăng khoảng 2-5% so với trước đó.

Giá nông sản ngược chiều giảm

Trái ngược với xu hướng tăng của chi phí đầu vào, giá nhiều mặt hàng nông sản lại giảm trong tháng 3, tạo ra tình trạng "kẹp biên lợi nhuận" đối với nông dân.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá lúa tươi giảm mạnh trong cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân do nguồn cung dồi dào. Tại An Giang, lúa IR 50404 giảm xuống còn 5.326 đồng/kg, lúa OM 5451 còn 5.587 đồng/kg. Giá gạo nguyên liệu cũng giảm khoảng 100 đồng/kg, xuống mức 14.000 đồng/kg với gạo 5% tấm.

Không chỉ lúa gạo, nhiều nông sản khác cũng ghi nhận xu hướng đi xuống. Tại Tây Nguyên, giá cà phê giảm 2.500–2.800 đồng/kg do nguồn cung toàn cầu, đặc biệt từ Brazil, gia tăng mạnh. Dù chi phí vận chuyển bị đẩy lên bởi căng thẳng tại eo biển Hormuz, yếu tố này vẫn không đủ bù đắp áp lực dư cung.

Ở nhóm rau quả, giá giảm phổ biến từ 1.000–5.000 đồng/kg. Một số mặt hàng như xoài cát Hòa Lộc giảm còn khoảng 60.450 đồng/kg; thanh long biến động nhưng xu hướng chung là giảm nhẹ. Sầu riêng cũng phân hóa khi Mongthong tăng giá, trong khi Ri6 giảm.

Giá hồ tiêu cũng đi xuống, dao động quanh 139.000–140.500 đồng/kg do nguồn cung từ vụ thu hoạch mới tăng lên. Diễn biến này cho thấy rõ thực trạng chi phí đầu vào tăng nhưng giá đầu ra không theo kịp, khiến hiệu quả sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp đáng kể.

Áp lực từ nhập khẩu

Áp lực chi phí không chỉ đến từ thị trường nội địa mà còn phản ánh sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào nguồn cung bên ngoài.

Trong quý I, nhập khẩu phân bón đạt hơn 910 nghìn tấn, trị giá gần 291 triệu USD, giảm 32% so với cùng kỳ, trong khi giá nhập khẩu bình quân tăng nhẹ 1,2%. Trung Quốc, Nga và Lào tiếp tục là ba nguồn cung lớn nhất.

Ở lĩnh vực thức ăn chăn nuôi, kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 1,05 tỷ USD, giảm 9,5%. Tuy nhiên, sự biến động mạnh giữa các thị trường như Mỹ, Argentina và Trung Quốc cho thấy chuỗi cung ứng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trước bối cảnh đó, các doanh nghiệp đang duy trì sản xuất ở công suất cao để tối ưu chi phí, đồng thời đẩy mạnh xuất khẩu nhằm giữ dòng tiền. Ngành phân bón cũng kiến nghị giảm thuế xuất khẩu từ 5% xuống 0% để tăng sức cạnh tranh.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diễn biến giá trong thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào tình hình địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông. Nếu eo biển Hormuz sớm được khai thông, chi phí đầu vào có thể hạ nhiệt, kéo giá thức ăn chăn nuôi giảm khoảng 3-5%. Ngược lại, nếu gián đoạn kéo dài, mặt bằng giá phân bón và thức ăn chăn nuôi nhiều khả năng tiếp tục neo cao, gia tăng áp lực lên toàn ngành nông nghiệp.

Khánh Vy