Cục Thuế cảnh báo 9 dấu hiệu đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh: Có thể đối mặt với án hình sự nếu vi phạm

Ban Pháp chế (Cục Thuế) vừa biên soạn Sổ tay hướng dẫn phòng, chống hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về kế toán, thuế và hỗ trợ người nộp thuế chủ động phòng ngừa rủi ro.

Trong Sổ tay, Ban Pháp chế cho biết doanh nghiệp, hộ kinh doanh nên chủ động tự rà soát nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau đây:

- Doanh thu thực tế không tương xứng với số hóa đơn đã xuất; bán hàng nhưng không xuất hóa đơn hoặc xuất hóa đơn thấp hơn giá trị thực.

- Tỷ lệ giao dịch bằng tiền mặt cao bất thường so với đặc thù ngành nghề và quy mô hoạt động.

- Dữ liệu không đồng nhất giữa hệ thống kế toán, hóa đơn điện tử và dòng tiền qua ngân hàng.

- Sử dụng nhiều phần mềm kế toán không đồng bộ, có dấu hiệu tách biệt, “chia tách” dữ liệu giữa các hệ thống.

- Lợi nhuận khai báo liên tục thấp bất thường hoặc lỗ kéo dài trong khi quy mô, doanh thu thực tế vẫn tăng trưởng.

- Chênh lệch lớn giữa số liệu báo cáo thuế và số liệu cung cấp cho ngân hàng khi vay vốn hoặc cho nhà đầu tư.

- Hộ kinh doanh kê khai doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế nhưng doanh thu thực tế trên ngưỡng chịu thuế.

- Chi phí hạch toán không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định hoặc không đáp ứng điều kiện được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.

- Chi phí phát sinh tăng bất thường hoặc có chênh lệch đáng kể giữa số liệu kế toán và hồ sơ khai thuế, không phù hợp với quy mô, ngành nghề và thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Ban Pháp chế lưu ý, khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu nêu trên, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động rà soát lại hệ thống sổ sách, chứng từ, hóa đơn và việc kê khai, nộp thuế để kịp thời phát hiện, khắc phục các sai sót, hạn chế rủi ro vi phạm pháp luật.

Trường hợp hành vi sử dụng hai hệ thống sổ kế toán dẫn đến việc che giấu doanh thu, làm sai lệch số liệu kế toán, kê khai không đúng nghĩa vụ thuế, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Về xử phạt vi phạm hành chính, theo Điều 17 Nghị định số 125/2020/NĐ-CP, hành vi trốn thuế bị phạt tiền từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn, tùy theo tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.

Cụ thể, mức phạt bằng 1 lần số thuế trốn được áp dụng khi người vi phạm có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên. Mức phạt 1,5 lần số thuế trốn áp dụng khi không có tình tiết tăng nặng và cũng không có tình tiết giảm nhẹ.

Trường hợp có một tình tiết tăng nặng, người vi phạm bị phạt 2 lần số thuế trốn. Nếu có hai tình tiết tăng nặng, mức phạt là 2,5 lần số thuế trốn. Mức phạt cao nhất, bằng 3 lần số thuế trốn, được áp dụng khi có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên, kể cả trường hợp vi phạm lần đầu.

Ngoài việc bị xử phạt hành chính, người nộp thuế còn phải nộp đủ số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp theo quy định; đồng thời phải thực hiện khai bổ sung, điều chỉnh hồ sơ khai thuế của các kỳ tính thuế có liên quan.

Nội dung khai bổ sung có thể bao gồm doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế, số lỗ được chuyển kỳ sau, số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ và các chỉ tiêu khác trên hồ sơ khai thuế theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Khi số tiền trốn thuế đạt ngưỡng luật định, hành vi có thể bị xử lý hình sự về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Theo Sổ tay, ngưỡng khởi tố là từ 100 triệu đồng đối với cá nhân và từ 200 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại. Trường hợp số tiền thấp hơn các mức này nhưng người vi phạm đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về hành vi này mà chưa được xóa án tích thì vẫn có thể bị xử lý.

Đối với cá nhân, trường hợp trốn thuế từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng có thể bị phạt tiền từ 100 đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm.

Nếu số tiền trốn thuế từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng hoặc có tình tiết tăng nặng, mức phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 3 năm.

Trường hợp trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên, cá nhân có thể bị phạt tiền từ 1,5 đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 đến 7 năm.

Ngoài hình phạt chính, cá nhân còn có thể bị phạt tiền từ 20 đến 100 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, hoặc bị tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.

Đối với doanh nghiệp, khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 1 tỷ đồng. Trường hợp có tình tiết tăng nặng, mức phạt tiền từ 1 đến 3 tỷ đồng.

Với trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 3 đến 10 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm.

Trong trường hợp đặc biệt, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Hình phạt bổ sung gồm phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 1 đến 3 năm.

Ban Pháp chế cũng lưu ý, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán còn có thể bị xem xét xử lý về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 221 Bộ luật Hình sự.

Khánh Huy