Đằng sau cuộc đua bản quyền World Cup 2026: FIFA hét giá ở châu Á nhưng bị 2 'ông kẹ' Trung - Ấn ép ngược, Nhật, Hàn chọn hướng đi ra sao?

Giải vô địch bóng đá thế giới World Cup 2026 do ba quốc gia Mỹ, Mexico và Canada đồng tổ chức sẽ chính thức khởi tranh ngày 11/6 (tương ứng ngày 12/6 tại phần lớn quốc gia châu Á). Đây là kỳ World Cup mang tính lịch sử khi lần đầu tiên có tới 48 đội tuyển tham dự và tổng số trận đấu tăng lên 104, so với 32 đội và 64 trận tại World Cup 2022 ở Qatar.

Tuy nhiên, nhiều đài truyền hình và đơn vị phát sóng lớn tại châu Á lại tỏ ra thận trọng trong việc chi tiền mua bản quyền dù sở hữu thị trường khán giả khổng lồ. Nguyên nhân xuất phát từ mức giá cao mà FIFA đưa ra, cũng như những lo ngại về hiệu quả khai thác thương mại khi phần lớn trận đấu diễn ra vào khung giờ đêm hoặc sáng sớm theo giờ địa phương.

Đến cuối năm ngoái, FIFA đã hoàn tất hầu hết các thỏa thuận bản quyền tại nhiều khu vực trên thế giới nhưng vẫn gặp bế tắc tại Trung Quốc, Ấn Độ và một số thị trường châu Á khác.

Tại Trung Quốc, FIFA cuối cùng phải đạt thỏa thuận với đài truyền hình nhà nước CCTV khi thời gian đến trận khai mạc chỉ còn chưa đầy một tháng. Theo truyền thông nước này, mức giá cuối cùng chỉ bằng khoảng 1/5 so với mức 300 triệu USD chào bán ban đầu.

Kịch bản tương tự cũng diễn ra tại Ấn Độ. Công ty Zee Entertainment chỉ chấp nhận mua bản quyền khi giải đấu còn khoảng 10 ngày nữa khởi tranh. Giá trị thương vụ được tiết lộ vào khoảng 30-35 triệu USD, tương đương khoảng 1/3 kỳ vọng của FIFA.

Việc hoàn tất các thỏa thuận muộn tại Trung Quốc và Ấn Độ giúp FIFA giữ được hai thị trường đông dân nhất thế giới, đồng thời chiếm khoảng 1/3 dân số toàn cầu. Trong khi đó, tại Đông Nam Á, đến ngày 9/6, Thái Lan vẫn chưa công bố đơn vị chính thức sở hữu bản quyền phát sóng giải đấu.

Châu Á hiện là thị trường quan trọng nhất của FIFA xét trên cả lượng khán giả lẫn mức độ tương tác trực tuyến. Theo báo cáo về World Cup 2022, khu vực châu Á - châu Đại Dương chiếm tới 54% tổng lượng tương tác toàn cầu, vượt xa khu vực đứng thứ hai là châu Phi và Trung Đông với khoảng 20%.

Trong top 10 thị trường tương tác lớn nhất thế giới, châu Á đóng góp bốn đại diện gồm Trung Quốc đứng đầu, Ấn Độ xếp thứ hai, Indonesia đứng thứ năm và Nhật Bản xếp thứ sáu. Đây cũng là khu vực có phạm vi tiếp cận lớn nhất đối với cả truyền hình truyền thống lẫn các nền tảng phát trực tuyến.

Tuy nhiên, việc mở rộng World Cup từ 64 lên 104 trận đồng nghĩa FIFA phải tìm kiếm thêm nguồn thu để bù đắp chi phí tổ chức cũng như tăng tiền thưởng cho các đội tuyển tham dự. Điều này khiến giá bản quyền bị đẩy lên đáng kể.

Ở chiều ngược lại, các đài truyền hình châu Á lại phải đối mặt với bài toán doanh thu khi nhiều trận đấu diễn ra vào thời điểm khán giả đang ngủ. Đây là nguyên nhân chính khiến FIFA buộc phải nhượng bộ về giá tại Trung Quốc và Ấn Độ.

Đối với những thị trường khác như Nhật Bản hay Hàn Quốc, dù có đội tuyển góp mặt tại World Cup, khả năng đàm phán không thể so sánh với hai cường quốc dân số kể trên.

Tại Nhật Bản, FIFA được cho là hài lòng với thỏa thuận đạt được cùng tập đoàn Dentsu. Theo nhiều nguồn tin, giá trị gói bản quyền World Cup 2026 tại quốc gia này vào khoảng 200 triệu USD, cao hơn khoảng 150% so với kỳ World Cup trước.

Theo thỏa thuận, Dentsu sẽ trả cho FIFA một khoản phí tối thiểu được đảm bảo trước, sau đó phân phối lại bản quyền cho các đơn vị phát sóng như nền tảng DAZN, đài truyền hình công cộng NHK cùng các đài thương mại lớn gồm Nippon TV và Fuji TV.

NHK cùng hai đài truyền hình khác sẽ phát sóng trực tiếp 59 trận, bao gồm toàn bộ các trận đấu của đội tuyển Nhật Bản. Trong khi đó, DAZN sẽ phát sóng trọn vẹn cả 104 trận đấu của giải.

World Cup 2026 cũng diễn ra trong bối cảnh thói quen xem bóng đá của khán giả toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Theo FIFA, World Cup 2022 thu hút khoảng 2,87 tỷ người xem ít nhất một phút trên truyền hình truyền thống, trong đó 2,21 tỷ người theo dõi từ 20 phút trở lên.

Dù vẫn là những con số khổng lồ, lượng người xem truyền hình đã giảm lần lượt 11,9% và 16,6% so với các kỳ trước.

Ngược lại, các nền tảng phát trực tuyến ghi nhận tới 2,65 tỷ người xem, với lượng khán giả đặc biệt lớn tại Trung Quốc, Indonesia và Pakistan.

Trong bối cảnh NHK cũng sẽ phát miễn phí ít nhất 34 trận đấu trên nền tảng số của mình, câu hỏi được đặt ra là liệu DAZN có thể tạo ra đủ giá trị để thuyết phục người dùng trả phí đăng ký hay không.

Đại diện DAZN tại Nhật Bản và khu vực châu Á - Thái Bình Dương thừa nhận mức phí bản quyền không hoàn toàn hợp lý nhưng vẫn nằm trong phạm vi ngân sách dự trù của doanh nghiệp.

Người hâm mộ Nhật Bản sẽ không cần trả phí để theo dõi các trận đấu của đội tuyển quốc gia, hai trận bán kết, trận tranh hạng ba và trận chung kết. Theo quan điểm của DAZN, khi đội tuyển quốc gia thi đấu, đó là một sự kiện mang tính công cộng và không nên bị giới hạn bởi quyền phát sóng độc quyền.

Tại Hàn Quốc, bức tranh bản quyền phức tạp hơn.

Đài truyền hình cáp JTBC sở hữu bản quyền và phát sóng toàn bộ giải đấu trên bốn kênh truyền hình của mình. Trong khi đó, đài truyền hình quốc gia KBS sẽ phát sóng các trận đấu của đội tuyển Hàn Quốc cùng nhiều trận cầu quan trọng khác.

Song song với đó, cổng thông tin điện tử Naver sẽ phát trực tiếp toàn bộ 104 trận đấu miễn phí trên nền tảng trực tuyến, với điều kiện người dùng đăng ký tài khoản. Các chương trình phát sóng của KBS cũng sẽ được cung cấp trên ứng dụng số của đài.

Trước đây, JTBC từng vấp phải nhiều chỉ trích khi sở hữu bản quyền Thế vận hội mùa đông tại Ý nhưng không cấp phép lại cho các đài khác, bao gồm KBS. Sau nhiều tháng đàm phán, đến tháng 4 năm nay, KBS đã chấp nhận đề nghị cuối cùng từ JTBC để bảo đảm người dân vẫn có thể tiếp cận giải đấu.

Xu hướng xem thể thao qua điện thoại thông minh và máy tính bảng hiện ngày càng phổ biến trên khắp châu Á, đặc biệt tại Hàn Quốc. Dù vậy, người dân nước này vẫn duy trì thói quen tụ tập tại các không gian công cộng để cùng theo dõi những sự kiện thể thao mang tính quốc gia.

Ngay cả tại Nhật Bản, nơi khán giả vốn quen với việc xem miễn phí các giải đấu lớn, một khảo sát do Dentsu thực hiện năm ngoái cho thấy hơn 20% người dưới 30 tuổi sẵn sàng trả tiền cho các dịch vụ phát trực tuyến theo hình thức thuê bao.

Đối với các đài truyền hình và nền tảng số, World Cup vẫn là sự kiện không thể bỏ qua bất chấp chi phí bản quyền ngày càng leo thang và thói quen tiêu dùng nội dung ngày càng phân mảnh.

World Cup 2026 vì thế không chỉ là ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, mà còn là phép thử quan trọng đối với mô hình kinh doanh bản quyền thể thao trong thời đại số. Với lịch thi đấu diễn ra chủ yếu vào ban đêm và rạng sáng theo giờ châu Á, giải đấu sẽ cho thấy người hâm mộ tại thị trường đông dân nhất thế giới sẵn sàng chi trả đến đâu để theo dõi môn thể thao vua.

Đức Minh